Secili nga ne përjeton stres çdo ditë, pavarsisht a është i punësuar ose jo, a është në pozitë udhëheqëse ose jo. Ditë pas dite, stresi bëhet kronik dhe pikërisht atëherë fillon të ndikoj imunitetin, gjumin dhe shëndetinPrandaj, pushimi, madje qoftë edhe një herë në vit, është i nevojshëm për të gjithë ne. Sidomos kur pushimi bëhet elemet për shoqërim të përbashkët me familjen.
 
Vlerë familjare
Përveç periudhës për relaksim dhe largim të vëmendjes nga obligimet e përditshme, pushimi bëhet edhe kohë për lidhshmëri familjare. Duke pasur parasyshë përditëshmërinë stresuese që e përjetojmë, dhe të dhënat statistikore nga studimet në tërë botën tregojnë se pushimi familjar(edhe ideal do të ishte nëse ndodh disa herë në vit) është i domosdoshëm për gjeneratat e shëndosha fizikisht dhe psiqikisht në të ardhmen:
·       2/3 e bisedave mes prindit dhe fëmijës kanë të bëjnë me rutinën ditore;
·       65% e prindërve thonë se vetëm ndonjëherë luajnë me fëmijët;
·       1 në çdo6 baballarë thotë se nuk dinë si të luajnë me fëmijët e tyre, kurse 1/3 e baballarëve thjeshtë nuk kanë kohë të luajnë me fëmijët e tyre.
·       vetëm një çerek (1/4) e fëmijëve bisedojnë me prindërit më shpesh se një herë në javë për diçka të rëndësishme.
Brengosja më e shpesht e prindëve është shëndeti fizik i fëmijëve të tyre, por njëlloj vëmendje duhet t’i kushtojnë edhe marrëdhënieve mes prindëve dhe fëmijëve dhe se si ajo ndikon te shëndeti mental i fëmijës. 
 
I rëndësishëm për zhvillimin kognitiv dhe mental të fëmijëve
Shumë neurolog dhe psikolog të fëmijëve bëjnë thirrje për pushime aktive familjare për shkak të efektit të cilin e kan ata mbi zhvillimin e trurit te fëmijët. Pushimet aktive familjare janë ata në të cilët prindërit dhe fëmijët bashkarisht luajnë dhe hulumtojnë.Mjedisi në të cilin e kaloni pushimin, qoftë në plazhë ose në mal, ka kushte për aktivizimin dhe zhvillimin e disa pjesëve të trurit të cilat i kemi nga lindja, por rutina e përditshme nuk na lejon që t’i zhvillojmë.Prandaj, bëni kështjella prej rëre, kërceni në valët e detit, studioni plazhin për guaska ose malin për bimë të ndryshme. Duken si lojëra banale, por këto përvoja te ju dhe te fëmijët tuaj shkaktojnë tajimin e hormoneve dhe neurotransmiterëve të cilët e reduktojnë stresin dhe krijojnë ndjenjën e ngrohtësis dhe sigurisë. Me këto aktivitete e ushtroni trurin dhe ia zhvilloni inteligjencën sociale, që në të ardhmen, lojërat fëmijrore të zëvendësohen me ide dhe studime (hulumtime), të cilat fëmijët tuaj mund t’i bëj sipërmarrës ose lider të suksesshëm.

 
Loja në natyrë e përmirëson koncentrimin dhe vëmendjen te fëmijët. Rrethimi me mjedis të gjelbërt ndikon më mirë edhe se barnat te fëmijët meADHD(dëmtimi me reduktim të vetëdijes dhe hiperaktivitet). Duke pasur këtë parasyshë, në disa vende skandinave ka çerdhe të hapura(çerdhe në natyrë) ku fëmijët pothuaj nuk kalojnë kohë në hapësirë të mbyllur.
Shëtitja në natyrë është e mirë edhe për prindërit edhe për gjyshet edhe për gjyshërit. E qetëson trupin, e ul shtypjen, madje edhe kolesterolin. Japonia qysh nga viti 1982 e ka zbatuar“larjen në pyll” si terapi në programën nacionale për shëndet.
Disa studime shkojnë aq largë sa që pohojnë se pushimi aktiv me fëmijët e rrit edhe IQ e tyre, si rezultat i aktivizimit të pjesëve të lartëpërmendura të trurit që zakonisht në përditshmëri në shtëpi nuk i zhvillojmë. Studimet tregojnë se fëmijët të cilët udhëtojnë kanë nota më të larta në shkollë krahësuar me ata që nuk udhëtojnë.Te kjo, pa dyshim shumë ndikon edhe nevoja që të organizohet dhe të shfrytëzohet koha për të mësuar më mirë dhe në mënyrë më efikase.
 
 
Argëtim për të gjithë
Pushimi familjar mund të jetë shumë argëtues dhe pa stres për përindërit, nëse:
 
- Planifikoni më herët– vizitoni më shumë vende për pushim, jepu detyra edhe fëmijëve që të hulumtojnë dhe bashkarisht sjellni vendim se ku do të shkoni në pushim, pastaj studijoni vendin ku do të dëndroni kur jeni akoma në shtëpi dhe bashkarisht dakordohuni për gjithçka që do të vizitoni dhe cilat aktivitete argëtuse do t’i keni. Kështu, nuk do të keni diskutime çdo mëngjes, e cila është e humbje kohe nga ato ashtu ashtu pak ditë për pushim. 
 
- Mos ndjeni brejtje të ndërgjegjes sepse mund të shkoni në pushim, kurse kolega juaj ose miku juaj nuk ka mundësi, ose, për shkak se dëshironi ta kontrolloni postën elektronike. Për disa njerëzu, më mirë është ta kontrollojnë rregullisht postën elektronike se sa ditën e parë në punë pas pushimit të fillojnë me nivel të lartë të stresit për shkak qindra prosive të palexuara. 
 
- Bëjeni pushimin aventurë– dilni nga zona e rehatisë dhe hulumtoni, kështu do të krijoni përvoja që do të mbahen mend gjatë dhe do të rrëfehen. Kjo është shumë me rëndësi për fëmijët, për zhvillimin e kureshtjes së tyre dhe sepse ata mësojnë me anë të asaj që e bëjnë ose që e përjetojnë vetë. Për fëmijët është shumë me rëndësi të njohin kultura të ndryshme, gjuhë të ndryshme, ushqim, se ekziston edhe një botë më ndryshe nga bota e tyre, dhe me anë të aktiviteteve të reja t’i testojnë kufijtë e tyre dhe më mirë ta njohin veten.
 
 - Fotografohuni– madje shumë, sepse vetëm me anë të fotografive mund ta freskoni kujdesën kohë pas kohe, kurse me këtë do të provokoni ndjenja pozitive te vetvetja dhe te familja, sidomos kur jeni të dëshpruar ose kur kur jeni të ekspozuar ndaj stresit.
 
Për pushim të mirë, shpeshherë nuk është me rëndësi lokacioni, sa është i shptrejtë dhe ekskluziv pushimi dhe se sa ditë zgjat, por kujtimet të cilat bashkarisht do t’i krijoni gjatë pushimit.


 
Defektet kongjenitale të zemrës paraqesin problem me strukturën e zemrës që janë të pranishme madje nga lindja. Ata e ndryshojnë rrjedhjen normale nëpër zemër. Kjo mbetet si pasojë e mos zhvillimit të mjafueshëm të disa pjesëve të zemrës para lindjes.

Ka shumë lloje të defekteve kongjenitale të zemrës, të cilët mund të jenë defekte të vetme pa simptome deri te defektet komplekse me simptome të vështira, kanosëse për jetë.
Eksiztojnë të meta natyrore dhe të fituara.Të metat natyrore të zemrësndodhin gjatë zhvillimit embrional të zemrës(tre muajt e parë të lindjes) për shkak të ndikimit të faktorëve të ndryshme etiologjik: faktorët e trashëguar dhe faktorët e mjedisit, dmth., agjentët teratogjen që ndikojnë gjatë jetës intrauterine të frutit. 

Cilat janë sëmundjet më të shpeshta të zemrës te fëmijët?

Prevalenca e të metave kongjentitae të zemrës para lindjes lëvizin nga 6deri13 në1000 foshnjë të lindur të gjallë. Variacioni në shpeshtësi fillimisht i detyrohet përdorimit të metodave të ndryshme të zbulimit.
Mangësia më e shpesht natyrore e zemrës është valvula biskupide e aortës, me prevenim mes 0,5 dhe2 %, por si e metë e izoluar, ajo shpesh diagnostifikohet në fëmijëri.Mangësitë tjera të shpeshta janë mangësitë spetale ventrakulare (VSDs – 4 në 100), defektet septale atriale(ASD – 2 në 1000 të porsalindur)dhe stenoza pulmonare e valvulës.Tetralogjia e Falonit(ТОФ) është mangësia më e shpesh cianotike e zemrës– 0,5 në1000 lindje. Më përfaqsim më të vogël janë kardioppatitë më të rënda, siç janë hipopalazia i ventrikuls së majtë/zemrës së majtë.

Mangës kongjentiale të zemrës janë arsyet kryesore të vdekjes pernatale dhe gjatë periudhës së sisëdhënies për shkak të mangësisë së lindur gjatë lindjes. Vdekshmëria shënoi një tendencë të uljes viteve të fundit për shkak të prevenimeve vazhdimisht më të sukesshme korrigjuese dhe paliative. 
Ndarja e sëmundjeve kongjenitale të zemrës:
-  Mangësitë ose të metat cianogjene kongjenitale janë ato te të cilat ekzistojnë qarkullimi i gjakut të paoksigjenuar në qarkullimin sistematik, gjegjësisht, kemi cianozë të dukshme te pacientët.
-  Mangësitë kongjentiale të zemrës të cilat varen nga ductusjanë të meta te të cilat e domosdoshme është të kenë ductus arteriosus (PDA) që të mund të funksionoj rrjedhja pulmonale ose sisematike. Shembull për të janë dobësitë si transpozicioni i arterieve të mëdha. Shumica, por jo të gjitha, të meta cianogjene varen nga ductus. 
-  Të metat kritike kongjenitale të zemrës janë ato te të cilat është e nevojshme intervenimi kataterik ose kirurgjik në vitin e parë të jetës.
 
Të metat ose defektet e lindura të zemrës jano anomalitë më të shpeshta të lindura te të porsalindurit. Te1000 të porsalindur6-8 praj tyre kanë ndonjë lloj të anomalisë së lindur në zemër. Nga këto të pordsalindur, te 25 %, që janë definuar si fëmijë me të meta kritike kongjenitale të zemrës, ka nevojë për intervenim të tipit të operimit të zemrës ose për procedurë kataterike të inervimit. Shumë të pordsalindur me mangësi kritike kongjentiale të zemrës janë simptomatike dhe identifikohen menjëherë pas lindjes. Por, ende kemi edhe të tillë te të cilët diagnoza është vështirësuar dhe veprohet më vonë, gjegjësisht, pas dales nga spitali. Në këtë priudhë fragjile të jetës,mortaliteti është më i madh te anomalitë kritike natyrore të zemrës, kurse këto janë anomali për të cilët ka nevojë intervenim në vitet e para të jetës. Rreziku nga morbiditeti dhe mortaliteti rriten kur ekziston vonesë e diagnostifikimi dhe udhëzimit në kohë në qendrën trciare,e cila është profesionale për mjekimin e këtyre pacientëve. 
Rreziku nga këto të meta natyrore të zemrës është më i madh te foshnjët në gji që kanë histori mjeksore/anamnezë për gjendjet prenatale te nëna, që asociohen me këto të meta, gjegjësisht kanë histori pozitive familjare për sëmundjet e zemrës dhe anomali ekstrakardiale.Dyshimi për mundësinë për defektet natyrore të zemrës te të porsalindurit është i madh kur këto faktorë janë të pranishëm.

Te pacientët që kanë anomali që varen nga ductus, mbyllja e ductus arteriosus në ditët e para të jetës mund të shkaktoj keqësim të shpejtë klinik që është me pasoja të rrezikshme për jetë. Dhënia e terapisë me prostaglandin E1 për hapjen e sërishme ose për mirëmbatjen eductus arteriosus, mund të jetë kyçe për jetë. Kjo duhet tëfilloj menjëher pas paraqitjes së dyshimit për të mentat kongjentiale te të porsalindurit simptomatik.
Prezantimi klinik te të porsalindurit që kanë mangësi kritike kongjenitale, mund të shprehet shumë dhe të jetë e rrezikshme për jetë, siç është shoku, cianoza ose distresi respirativ. Megjithatë, disa foshnjë me mangësi kritike kongjenitale, sidomos ata që kanë të meta që varen nga ductus, mund të duken normal, të kenë shenja shenja dhe simptome shumë subtile ose pa shenja për sëmundjen. 
Diagnostika dhe vlerësimi

TFoshnjëve që kanë simptome në drejtim të anomalive kongjeniale të zemrës, u bëhet kontroll, oksimetri e pulsit, rentgenografi e gjoksit, elektrokardiogram (EKG) dhe ehogardiografi. 
Te foshnjët asimptomatik, gjetja fizikale, e cila shkon në favor të anomalive kongjenitale të zemrës, shprehet devijimin në rapot me fëmijët e shëndoshë. Fëmijët me të meta kanë ritëm abnormale të zemrës, aktivitet prekardial, ose zhurmë kardiake, zhurmë patologjike, pulsime të reduktuara/mungues periferik ose shtypej të gjakut≥ 10 mmHg më të lartë në duar dhe këmbë.

Puls-oksimetria është metodë e përshtatshme e skriningut për sëmundjet kritike kongjenitale të zemrës te të gjithë të porsalindurit.Por, me skrining nuk identifikojmë të gjithë anomalitë kritike kongjenitale të zemrës, mund të na ikin animalitë necianotike dhe disa anomali të bllokimit të zemrës së majtë.Kur një i porsalindur do të selektohet se është në rrezik, me përdorimin e oksimetrisë së pulsit, ia duhet edhe më tej të vlerësohet dhe identifikohet arsyeja për hipoksemi.Kur njohja dhe diagnistifikimi i anomalive kongjentitale të zemrës bëhen me ehokardiografi, atëherë më tej është e nevojshme konsultim urgjent me kardiologun pediatrik dhe/ose bartja në shtëpunë shëndetsore me kardiologji fëmijrore dhe me kardiokirurgji fëmijrore.
Kur kemi një foshnjë që ka shok, që nuk reagon ndaj resusitimit (ringjalles)me vëllim, kardiomegali, cianozë, edem pulmonale ose ndaj simptomeve të pakuptueshme respiratore, ai menjëherë duhet të dërgohet për konsultim me kardiologun në institucionin terciar ku ka kardiokirurgji për fëmijë.Gjatë kontrollit të fomijës gjejmë shenja dhe simptome që sugjerojnë se bëhet fjalë për të meta kongjenitale të zemrës, siç janë shenjat abmormale të zemrës (për shembull, zhurmë e tretë e zemrës, ritmi galop, klik ose zhurmë identike të dytë të zemrës, zhurmë patologjike ) klik ose zhurmë identike e dytë e zemrës, zhurmë palogjike (i zëshëm, kolistolik, diastolik më i zëshëm në maje ose kufirin e majtë ose të djathtë në lartë sternal), impulse të reduktuara ose mungesa e impulseve në eksremitetet e poshme, shtypja e gjakut≥10 mmHg më e lartë te duart se sa ai te këmbët. 

Duke pasur parasyshë se diagnostika e të metave kritike kongjenitale të zemrës mund të anashkalohet gjatë kohës së hospitalizimit gjatë lindjes, klinicistët duhet të jenë të vetëdishsëm dhe të kërkojnë manifestime klinike për gjatë kontrollimit të parë te pediatri kur foshnja është me moshë 3-5ditore. Simptomet jo specifike dhe përfshijnë vështirësitë me ushqyerje, përparimin e dobët të peshës së trupit, cianozën, diagnozarespirator,aktivitetin e reduktuar,iritimindhe djersitjen e tepruar. Ekzaminimi rutinor duhet të përfshij vlerësimin e tepërt të gjendjes (përfshirë këtu edhe peshën), matjen e pulsit, matjen e shtypjes së gjakut te eksremitetet e sipërme dhe të poshtme, ekzaminim i detajuar kardiak(duke përfshirë askultimin për zhurmë dhe/ose zhurmat abnormale të zemrës), palpitimin e mëlçis së zezë dhe vlerësimin e impulseve periferike.
 
 
cila është domethënia e tyre dhe si t’i zbatojmë të njejta në procesin e edukimi të fëmijëve
 
Ashtu siç është e domosdoshme që t’ju ofrojmë dashuri fëmijëve, t’i mësojmë me mënyra të shëndetshme të të ushqyerit, t’ju ofrojmë mundësi për zhvillim të drejtë fizik dhe mental që të kenë fëmijëri të lumtur, por edhe që të kenë zhvillim të shëndetshëm të mëtutjeshëm te individëte rritur të lumtur, poashtu e domosdoshme është edhe disiplinimi i tyre. Disiplina e bazuar në mënyrën e duhur, do ta mësoj fëmijën se si vetë ta kontrolloj sjelljen e tij/saj dhe si i rritur do të dëshiroj të jetë anëtar i kujdesshëm dhe empatik i familjes dhe shoqërisë si qytetar shembullor. 
 
Me anë të disiplinimit, fëmijët mësojnë si të krijojnë dhe të ruajnë raporte me njerëzit tjerë dhe si të ballafaqohen me sfidat në jetë me anë të vetëdisiplinimit.
 
“Për dhe“kundër

Eksiztojnë mendime të ndryshme mes prindërve lidhur me nevojën për disiplinimin e fëmijëve. Shumë prej tyre nuk dëshirojnë t’i disiplinojnë fëmijët e tyre sepse kanë kujtime të këqija nga fëmijëria e tyre lidhur me disiplinimin, madje konsiderojnë se ashtu do të hyjnë në konflikt me fëmijët dhe do të shkaktojnë zemërim dhe frustim te fëmijët, kurse disa të tjerë, nuk mund ose nuk dëshirojnë t’i kushtojnë kohë dhe energji disiplinimit të fëmijëve dhe të gjithë këtyre gabimeve. 
 
Disiplinimi i fëmijëve nuk është ndëshkim sepse nuk kanë bërë asgjë gabimisht

Përkundrazi, që të disiplinohet fëmija pra duhet të vendosen kufij dhe rregulla të sakta, dhe t’i sqarohen pasojat nga mosrespektimi i rregullave që të mësohet se çka është e drejtë dhe çka jo- dhe që të dij në të ardhmen se si të sillet dhe se si vetë ta korrigjoj sjelljen e vet. 
 
Shumë shpesh prindërit edhe nuk dinë se si ta disiplinojnë fëmijun, prandaj disiplinimi si procedurë e ngatërojnë me ndëshkimin.
 
Për ndëshkimin

Nevoja për ndëshkim paraqitet te prindërit e pa arsimuar sa duhet të cilët në gjendje dëshprimi dhe pamundësie që të merren me sjelljen e fëmijut, thënë popullorçe “i shërojnë” frustrime e tyre mbi fëmijun. 
Ndëshkimi ose dënimi, pavarsisht a është qortim, emërtim i fëmijëve me emëra më të neveritshëm, shuplaka ka vithet ose ndëshkime më të rënda, nënçmime publike ose kufizim i privilegjeve të fëmijës përgjithmonë, është procedurë me të cilën prindërit i kontrollojnë fëmijët e tyre, në vend që t’i mësojnë fëmijët që të kontrollohen vetë në të ardhmen. Me ndëshkim fëmija duhet të “paguaj“për gabimin e bërë, duke mos e mësuar paraprakisht përse nuk duhet të bëhet ose të sillet ashtu në të ardhmen. Ndëshkimin që prindërit e zbatojnë e ndryshon mënyrën në të cilën fëmija e konsideron. Kjo shkakton që fëmija të mendon për vete se është i keq, kur, faktikisht, leksionin që duhet ta mësoj është se në moment ka sjell një vendim të keq që nuk duhet ta përsëris. Ndëshkimi i mëson fëmijët se nuk mund të kontrollojnë vetë sjelljen e tyre dhe prandaj vazhdimisht duhet të varen nga prindërit.
 
Për disiplinën
Nga ana tjetër, disiplina, si dhe shumë teknika për disiplinim, mundësojnë që fëmijët të mësojnë nga gabimet e tyre dhe si në të ardhmen të merren me emocionet dhe nevojat e veta në mënyra të pranueshme për shoqërinë. Në këtë mënyrë, zhvillohet marrëdhënia pozitive mes prindërve dhe fëmijëve, dhe reduktohet sjellja negative te fëmijët për shkak të kërkesës së vëmendjes plotësuese nga prindërit. Fëmija duhet të ndjej faj për gabimin e bërë, por jo edhe turp për çka do të njehet keq, që në fund ta humb edhe vetëbesimin. Teknikat pozitive të edukimit të fëmijëve, parimisht, duhet të ndërtojnë vetëbesimin te fëmijët. Vetëm fëmijët të cilët janë të sigurt në vetvete mund ta pushtojnë botën. 
Lëvdratat dhe shpërblimet janë vetëm disa nga teknikat pozitive për disiplinim të fëmijëve. Nëse dëshironi të krijoni krijesa të mençura dhe të kuptueshme njerzore, por jo robotë të vegjël të dëgjueshëm, vazhdoni të lexoni. 
Një proverb e vjetër e jona thotë: “Fjala e mirë, hap edhe dyer të hekurt“. Prandaj, lëvdimi i fëmijëve kur do të bëjnë diçka të mirë ose vetëm sepse i kanë pastruar dhëmbët pa ua kujtuar miliona herë, e stimulon sjelljen e mirë në të ardhmen.Në kulturën tonë të edukimit, prindërit e potencojnë më shpesh sjelljen e keqe të fëmijëve, kur faktikisht duhet të lëvdrohet dhe të potencohet sjellja e mirë të cilën pothuaj asnjëherë nuk e vërejmë. Prindërit janë të vetëdishme për praninë e fëmijëve kur ata bëjnë diçka jo të hijshme ose të keqe, për shembull kur bërtasin, prishin, vrapojnë kur nuk duhet, etj.Atëherë vijon “MJAFT“, „TË THASHË TË MOS BËSH ASHTU“ e kështu me radhë.,që është shumë gabim sepse për fëmijët ajo don të thotë konfirmim se me atë çka e bëjnë në moment, edhepse jo e përshtatshme, e fitojnë vëmendjen e prindërve.Edhe në të ardhmen do të vazhdojnë të sillen ashtu– porosia është ajo. Por, kur prindërit do t’i nuhasnin reagimet dhe sjelljen e mirë dhe për këto do t’i lëvrdronin fëmijët, për shembull:“Obobo, sa bukur dhe qetë po lozni“, me këtë fëmijët do të marrin porosinë se mënyra e tillë e lojës është në rregull, edhe në të ardhmen do të vazhdojnë të luajnë pa zhurmë. Madje edhe nëse keni situatë ku një fëmijë luan pa zhurmë, kurse tjetri kërcen rreth e rrotull dhe bën kaos, lëvdroni fëmijën që luan pa zhurmë para fëmijut tjetër, dhe do ta shihni se edhe tjetri do të qetësohet dhe do ta ndryshoni situatën në drejtim të sjelles së mirë, pa pasur nevojë për qortime. Lëvdroni fëmijët kur janë të sjellshëm në komunikimin me të tjerët, kur i zbatojnë udhëzimet tuaja, kur tentojnë të mësojnë diçka të re, sidomos kur tentojnë t’i bëjnë detyrat e shtëpisë. Nëse e lëvdroni fëmijun sepse tregon dëshirë të mësoj diçka të re ose për shkak të durimit të tij kur mëson, atëherë do ta motivoni që të vazhdoj të tentoj edhe në të ardhmen.Shumë ëshrtë me rëndësi që lëvdratën ta jepni menjëherë kur të vëreni sjelle të mirë te fëmija. Vetëm ashtu fëmija do të mund ta lidh lëvdatën me atë çka e bën dhe do ta mbaj mend se çka duhet të bëj në të ardhmen. Lëvdroni shpesh, pozitivisht, dhe lëvdroni mundin, jo rezultatin, sepse kështu e ndërtoni vetbesimin te fëmija. Në vend që të lëvdroni fëmijun për atë që ka marr pesë në test në shkollë, lëvdroni dëshirën dhe mundin e tij për të mësuar për test. Radhën tjetër ndoshta nuk do të jetë pesë, por me rëndësi është që të ruhet dëshira te fëmija për të mësuar dhe të bëhet më i mirë. Kur themi lëvdratë pozitive, kjo do të thotë ta potencojmë sjelljen që dëshironi ta shihni më shpesh, e jo ta kritikoni sjelljen që dëshironi ta çrrënjosni te fëmija. 
 
Sistemi për shpërblime

Kur bëhet fjalë për shpërblime, atëherë nuk është keq që bëni sistem të shpërblimeve. Fëmijut i takon një yll për punën e mbaruar me sukses.Me mbledhjen e një numëri ë mjaftueshëm të yjeve(prindi vendos numërin),fëmijut i takon shpërblim material sipas dëshirës së tij. Ky është parimi, kurse yjet mund t’i zëvendësoni me denarë, gurë, rruaza, dhe tjerë., kurse për ruatjen e tyre, fëmiju mund të zgjedh kuti që do të qëndron në dhomën e saj/tij. Kështu do të mund të numroj kohë pas kohe dhe do të motivohet të ndjek udhëzime ose të bëj vepëra të mira që të fitoj më shumë. Ky sistem i shpërblimit është i mirë kur dëshironi plotësisht të ndryshoni ndonjë sjellje. Dhe mos harroni se yllin duhet t’ja jepni menjëherë pas kryerjes së detyrës. 
Nëse nuk i arrini shpejt ndryshimet e dëshiruara, mos u dëshproni. Vazhdoni të tentoni.Ndoshta yjet janë të lehta për t’i fituar ose shpërblimet që i ofroni nuk janë mjaft interesante, edhe fëmiju nuk është i interesur. 
Shpërblimet nuk janë patjetër dhe nuk duhet të jenë gjithmonë materiale. Nëse i pyesni fëmijët se çfarë dhurate dëshironi, me siguri shumë shpesh do të dëgjoni se duan një përqafim.Dhurata ose shpërblimet jo materiale mund të jenë shëtitje në pak, shkuarje në kinema ose vaditja e luleve, një përrallë më shumë para gjumit...Provoni që më shumë të shpërbleni me dhurata jo materiale.  Ky sistem i lëvdratave dhe dhuratave (shpërblimeve) funksionon shumë mirë te fëmijët që shkojnë në shkollë. Ofroni lëvdrata dhe shpërblim simbolik pas çdo detyrë të kryer.Nëse detyra e shtëpisë është më e madhe, atëherë mund ta ndajmë bashkë me fëmijun në disa pjesë, dhe sërish të vijoj shpërblimi pas mbarimit në fund të çdo dite. Shpërblimi mund të jetë akullore, përqafim ose diçka tjetër sipas dëshirës së fëmijës.
Prindër, bëhuni pozitiv, më pak kritikoni dhe vëreni më shumë reagimet pozitive të fëmijëve tuaj, ndryshime në më mirë sigurisht që do ketë. 
 
 
 
 
Fëmijët pa dyshim janë produkt i dashurisë së përbashkët mes dy prindërve, dhe gjithsesi një fazë e re bashkëjetesës mes tyre. Por anëtarët e ri në familje sjellin edhe obligime dhe okupim të ri, sidomos për nënën dhe jorrallëherë dashuria dhe pasioni i pranishëm më herë fillon të ndryshoj dhe shpesh të zhduket. E gjithë kjo mund të jetë në rregull, së paku në fillim, deri sa prindërit të njihen më mirë me anëtarin e ri, dhe me rolet e reja qoftë edhe me çmimin e flijimit të një pjese të kënaqësive të deritanishme. Por,ajo që asesi nuk duhet të flijihet është dashuria mes parnerëve-prindërve. 
 
Shumë shpesh ndodh që për shkak të ngarkesës së obligimeve të mos ju mbetet kohë për veteveten, kurse shumë më pak për parnerin tuaj. Te preokupimi i përditshëm me obligime, ndodh të harroni se para se të bëheni prind, keni qenë të dashur, dhe atëherë qëllimi kryesor ka qenë se si ta bëni partnerin të lumtur, kurse me këtë të dy të jeni të lumtur.
Në qoftë se për shkak të detyrimeve që i sjell prindëria keni harruar vetveten dhe partnerin, hapi i parë drejtë kthimit në normalitet është ta pranoni gjendjen reale në të cilën gjendeni dhe të kujtoni se çfarë jetë te përbashkët keni pasur para se t’ju bashkangjiten fëmijët. Emocionet me siguri janë diku thellë në ju, thjeshtë vetëm duhet t’i zgjoni.
Si silleni ndaj partnerit dhe cilat emocione i tregoni do të ndikon edhe te zhvillimi i fëmijëve dhe si ata në të ardhmen do t’i shprehin ndjenjat e tyre ndaj partnerëve të tyre.
 
Komunikimi i hapur– faktor kyç
Shumë është me rëndësi që të komunikoni hapur, madje edhe për detajet më të vogla, sepse nëse diçka është jo e rëndësihme për ju, ndoshta e njëjta gjë është e rëndësishme për partnerin tuaj dhe anasjelltas. Në përgjithsi dihet se me rritje e numërit të anëtarëve në familje, rritet edhe numëri i detyrimeve për partnerët. Edhe kur obligimet nuk janë ndarë në mënyrë të barabartë ose nënvlerësohet puna e ndonjërit, atëher rritet edhe numëri i zënkave dhe konflikteve në shtëpi. Në komunikim e sipër me partnerin, kur të dy të jeni të çlodhur dhe pa obligime urgjente të cilat ju rëndojnë në kokë, provoni që të merreni vesh që t’i ndani detyrimet ose obligimet në mënyrë të përshtatshme rreth fëmijëve dhe shtëpis.Më mirë punohet për romatikë kur e dini se keni mbështetjen dhe mirëkuptimin nga partneri.
 
Studimi 15 vjeçar i realizuar në SHBA zbulon se çelësi i lumturisë dhe kënaqësisë në martesë është sjellja e vendimeve bashkarisht. Zënka, mosmarrëveshje do të ketë çdo moment në çdo familje, por a do të mbijetoj martesa varet nga aftësia e partnerit për bashkëpunim dhe respekt
 
Sigursiht secili prej jush ka miq të cilët flasin vetëm për fëmijët në çdo tubim shoqëror. Me siguri edhe mes veti flasin vetëm për ata. Çka kanë hëngër, çka kanë bërë në çerdhe ose në shkollë, sa të mirë janë në sport, etj... Dhe sigurisht nuk dëshironi të bëheni një nga ato çiftet. Të komunikoni mes veti, pra të ndani pak minuta gjatë ditës dhe të pyesni njëri-tjetrin si jeni, si kaluat ditën, të kujtoni këngën ose filmin më të mirë dhe se ekziston jetë edhe jashtë asaj që e dikton kujdesi ndaj fëmijëve.
Provini së paku një herë në muaj që të organizoni një takim romantik vetëm për ju dy. Për ruatjen e fëmijëve bisedoni me gjyshen, gjyshin, tezen ose angazhoni një dado për disa orë. Kurse ju zgjedhni një restorant, ndonjë spa qendër ose një darkë të qetë në shtëpi. Për shoqërim të përbashkët do të ndihmonte nëse keni edhe hobi të përbashkët. 
 
Ndani kohë të lirë
Është ide e mirë që kohë pas kohe ta përgdhelni parnterin, ndaj çka ai ose ajo do t’i përgjigjet me masë të njejtë.Jepi një ditë të lirë për obligimet prindore, ditë që do ta ndaj vetëm për vete, ndërkohë që ju atë ditë do t’i mbaroni edhe obligmet e tij/saj.Sigurisht se do ta keni pak të vështirë, por duhet të udhëhiqeni nga mendimi se edhe dita juaj do të vij së shpejti.
Përveç pushimit të përbashkët me fëmijët, mirë është që së paku një vikend ta keni për veten, pa fëmijët.Zgjedhni ndonjë lokacion të afërt me orar të ngjeshur për kënaqësi, kurse fëmijët leni te gjyshja ose gjyshi. Me siguri do t’ju brej ndërgjegja disa orë në fillim ose ditën e parë, por do të ktheheni në shtëpi të relaksuar me energji të re për t’u ballafaqaur me përgjegjësitë prindore. 
 
Jepni komplimente
Nëse më herët komplimentet kishin të bëjnë me pamjen fizike, tani tentoni më shumë të mos i anashkaloni ato, por poashtu kushtoni vëmendje se si partneri menaxhon me kujdesin ndaj fëmijëve, por kujdeset edhe për anëtarët tjerë të mbetur të familjes.Rekomandohet ose preferohet ta mbuloni partnerin me komplimente çdo ditë.
 
Bëni jetën e shëndoshë seksuale.
Po, vazhimisht jeni të sfilitur, s’keni kohë, në kokë ju rrotullohen situata të ndryshme për të cilët duhet të gjeni zgjidhje, por këto janë vetëm arsyetime për të shmangun të qenurit intim me partnerin. Kjo më shpesh ndryshon si prioritet te gratë. E saktë, nuk mund t’i ktheheni kësaj menjëherë pas lindjes, kur nuk mund ta njihni as veten tuaj qoftë fizkisht qoftë psiqikisht, dhe përveç kësaj ju duhet ta pranoni ose gjeni veten edhe në rolin e ri të nënës.Por, kjo s’do të thotë që edhe pas disa muajsh duhet të vazhdoni shmangien e partnerit.Seksi është edhe nevojë e juaj biologjike, jo vetëm kërkesë nga partneri. Për shumë gra, seksi paraqet reflektimin momental të fazës në të cilën gjendet lidhja mes partnerëve. Nëse ndjehen të keqkuptuar ose të lënduar, kjo do të ndikojë në mënyrën se si e përjetojnë partnerin dhe si mendojnë se partneri i përjeton ata.
 
 
Dashuria dhe harmonia juaj është e rëndësishme për zhvillimin e fëmijëve tuaj
Fëmijët menjëherë e nuhasin kur diçka shkon ters, si për shembull nëse prindërit e tyre nuk janë të lumtur në martesë edhepse para tyre asnjëherë nuk kanë shpërthyer ndaj njëri tjetrit ose nuk kanë patur ndonjë mosmarrëveshje. Edhe për fëmijët të shohin se prindërit e tyre janë të afërt dhe se ndajnë butësi dhe kujdes, si përqafime kur shohin ndonjë film, ndonjë përkdhelje ose pudhje kalimthi.Kështu edhe fëmijët mësojnë se disa emocione të caktuara duhet të shfaqen në prani të të tjerëve, kurse nga ana tjetër kjo do t’ju çliroj juve si prind dhe më i lehtë do të jetëkalimi ka diçka më intime qo do të duhet të ndodh pas dyerve të mbyllura. Dhe bëhuni të shkathtë, vidhni ndonjë moment gjatë ditës, jo gjithmonë duhet të jetë vonë në mbrëmje pasi të flejnë fëmijët, kur edhe ju gjeni pothuaj drejtë gjumit të thellë.
 
Familja është e fortë aq sa është martesa e fortë, njëra pa tjetrën nuk mund të mbijetojKonsideroni martesën dhe familjen si ekip, falni mes vete, mos mbani mend gjërat e këqija dhe përqendrohuni te dashuria
Me ardhjen e vjeshtës dhe dimërit, dhe uljen e temepraturës, të shpeshta janë edhe paraqitjet e infeksioneve respiratore. Lidhshmëria mes ndryshimeve sezonale dhe paraqitjes së shpesht të infeksioneve respiratore është plotësisht e kuptueshem duke pasur parasyshë se rezistenca natyrore e organizmit gjatë temperaturave të ulëta ulet dukeshëm, kurse prirja ndaj infeksioneve akute rritet dukshëm.

Arsyet për paraqitjen e ftohjeve sezonale

Qëndrimi në shkollë, çerdhe dhe kolektive të mëdha, te popullata fëmijrore e rrit probabilitetin e bartjes së infeksioneve, më shpesh tëviruseve. Qëndrimi më i gjatë në hapësira të tilla të mbyllura, ajëri i thatë dhe i ngrohtë në këto hapësira, hapësirat pa ajërosje të mjaftueshme konsiderohen si shkaktare për përhapjen e lehtë të infeksioneve. Infeksionet akute të rrugëve të sipërme respiratore janë ndër sëmundjet më të shpeshta te njeriu. Mesatarisht, një fëmijë është normal të sëmuret jo më shpesh se 4-8 herë në vit, kurs të të rriturit sëmuren mesatarisht 2-4 herë në nivel vjetor. Përqindja të fëmijët është e lartë, sepse te ata sistemin imunitar ende nuk është zhvilluar sa duhet.
Infeksionet e rrugëve të sipërme respiratore te 90% e rasteve shkaktohen nga viruset, dhe atë më shpesh: Rinovirusi(30%-80%), Koronovirusi(10%-15%), Influenza, Parainfluenza, Adenovirusi etj.Më rrallë, shkaktar mund të jenë edhe bakteriet(Streprokokusi, Moraksela).
Bartja e virusit bëhet me anë të frymëmarrjes ose me anë të gëltitjes së pikave të cilat i sëmuri i lëshon në ajër, por që e përmbajnë virusin, me anë të kontaktit me duar ose objektet e kontaminuara me virusin. Infeksionet e rrugëve të frymëmarrjes ndahen në infeksione të rrugëve të sipërme respiratore: ftohje, febrilen, katar respirator, tonziliti, faringiti, dhe infeksione të rrugëve të poshtëme respiratore: bronkiti, pneumonia.Viruset janë përgjegjëse për shkaktimin e ndezjes së veshit, sinuset, fytit dhe rrugët e poshtëme respiratore.

Simptomet e ftohjes sezonale

Ftohja më shpesh kalon pa rritje të temepraturës së trupit, me ndjenjën e etheve, plogështi. Këtu, shumë rralë mund të ketë komplikim të gjendjes, kurse terapia duhet të jetë simptomatike. Ftohja e shkaktuar nga Rinovirusi është më përhapëse tre ditët e para nga paraqitja e simptomeve, pastaj intenziteti i saj ulet.
Katari febril respirator karakterizohet me një varg simptomesh të cilat e vështirësojnë cilësinë e jetës te këto pacientë. Pjesë të tyre janë: rritja e temepraturës së trupit, dobësi, plogështi, dhimbje në muskuj, rinorea(sekrecion i rritur nga hunda), hunda e zënë, dhimbje në fytë, marrja e zërit, kollitja, mungesë e oreksit.

Si duhet të jetë trajtimi nëse bëhet fjalë për infeksion viral?
Duhet të dihet se  qasja te infeksionet virale duhet të jetë terapi rrepëtsisht simptomatike, në asnjë rast nuk duhet të jetë antibiotike. Me terapi simptomatike nënkuptohet trajtim me analgjetik(barna për ulejn e dhimbjes), antipiretikë(barna për uljen e temepraturës), rekogjestivë, pastilë/sprej për zbutjen e dhimbjes nga fyty i ndezur.  Dekongjestivi synonn ta ul ëntjen e qiellzës dhe sekrecionin e hundës– me këtë lehtësohet frymëmarrja përmes hundës. 


Hunda e zënë dhe fyty i sëmurë
          
Dekongjestivi, i cili në përbërjen e tij përmban oksimetazolin, e liron hundën në minutat e parë dhe ndikimi zgjat deri në 12 orë. Oksimetazolini në përbërjen e dekongjestivit, përveç ndikimit kryesor dekongjestiv, ka edhe ndikim anti-inflamator dhe anti-viral dhe e pengon përhapjen e viruseve. Te fyty i sëmurë, pastilët bëjnëheqjen e dhimbjes (ndikim analgjetik), dhe ndikim antiseptik– pengohet zhvillimi i përhapjes së infeksionit në zgavrën e gojës. Sprej (spërkatësi) dhe pastilët, të cilët në përbërjen e tyre përmbajnë lidokain si analgjetik, shpejt e qetësojnë dhimbjen. Klorheksidini është standard i artë për antiseptik sepse ndikon te viruset, bakteriet dhe këpurdhat. Përveç kësaj, nevojitet konsumi i lëngjeve në formë të çajrave, lëngje, tretësira për rehidratim, vitmina, kultura probiotike
Te një pjesë e pacientëve mund të paraqiten edhe komplikime të gjendjes së ftohjes/gripit, atëherë kemi ndezjen e sinuseve (sinusiti) ose të veshit (otiti). Në këtë rast, duhet të kalohet në terapi antibiotike për trajtimine tyre.
Nuk duhet të harrohet se antibiotikët shërojnë infeksione bakteriale, nuk ndikojnë te viruset, por pikërisht viruset janë shkaktar të infeksioneve të rrugëve të sipërme respiratore. Bëni kujdes me zgjedhjen e terapisë!                                                                                                                                                                                                                         

 
                                                                                                                           Dr.Adnan Sulejmani                                   
                                                                                                   Pediatër Specialist– IPSH SP Kumanovë

 
Kapsllëkuështë vështirësi e shpeshtë gjatë periudhës së fëmijërisë dhe shpeshherë mendohet se është alternativë normale e defekimit, e cila do të zgjidhet me rritjen e moshës. Mundësia për intervenim të hershëm shpeshherë nuk shfrytëzohet, kurse kjo mund të rezultojë në komplikime, siç janë fizura anale, mbajtjta e feceve dhe inkontinenca fekale/enkopreza. Parandalimi i kapsllëkut përqendrohet te ndryshimi në kohë i mënyrës së të ushqyerit dhe stërvitja për defekimgjatë procesit të ngrënies. Trajtimi i kapsllëkut varet edhe nga mosha e fëmijës si dhe nga kohëzgjatja e simtomave. Ky procres mund të përfshij edukimin, ndryshmin e mënyrës së të ushqyerit dhe farmakoterapinë, vetëm ose të kombinuar. 
 
Çka është kapsllëku?
Konstipacioni ose kapsllëku përgjithsisht definohet si çrregullim i cili karakterizohet me vështirësi të vazhdueshme ose thjeshtë me fece jo të plotë dhe/ose lëvizje të rralla të zorrës së trashë (një herë në 3-4 ditë ose më rrallë). Ajo është simptom, nuk është sëmundje. 
Karakterizohet me (kriteret Rome III)
-vështirësi të thkeksuar gjatë defekimit;
-ndjenja e shkarkimit jo të plotë;
-fece të fortë;
-më pak se 3 lëvizje të zorrës së trashë, në javë.

Kapsllëku (konstipacioni) është problem i shpeshtë në periudhën e fëmijërisë dhe shpesh konsiderohet si variant normal i defekimitcila do të zgjidhet kur fëmija të bëhen më i mëshuar.

Kapsllëku kronikkur simptomet zgjasin më pak se 12 javë(rrjedhimishtgjatë 1 viti dhe paraqiten > 25% e feceve

 

Kapsllëku te 95% e rasteve i detyrohet funksionalitetit të kapsllëkut, kurse vetëm më pak se 5% i detyrohet dëmtimit organik. 
Në patogjenezën e sëmundjes kemi dy patofiziologji të ndryshme të cilat shpesh përputhen: 
 -Dëmtimi i lëvizjes së zorrës së trashë;

 -Dëmtimi në tretjen e ushqimit.
Zorra e trashë ka funksion: 
-absorbimi i lëngut;
-fermentimi bakterial;
-formacioni i feceve;
-eliminimi i feceve.

Qasja diagnostike
Në qasjen diagnostike, qëllimi kryesor është:
• Përjashtimi i sëmundjes organike ose i kapsllëkut të shkaktuar nga barnat;
• Diferencimi i tipit të kapsllëkut funksional (shkarkimi normal ose i ngadaltë ose fece jo konsistente); 
• Trajtimi efikas ose i sigurt i problemit (lehtësimi i defekimitose eliminimi i simptomeve përkatëse).
Kapsllëkut (konsitpacioni), gjegjësish inkontinenca fekale, vetëm te 5% e rasteve është për shkak të natyrës organike, siç janë keqfunksionet anorektale dhe ato spinale. Ajo madje te 95% e rasteve është për shkakt të natyrës funksionale, gjegjësisht, prania e saj nuk ka sëmundje konkrete si bazë. Arsye kryesore për paraqitjen e konstipacionit funksional te fëmijët është të ushqyerit i keq, stërvitja jo e duhur për defekim, pastaj edhe lidhshmëria psikologjike sa i përket sjelljes së keqe të fëmijës, mospërshtatja te fëmijët, frika nga defikimi, etj.

Ky lloj i kapsllëkut më shpesh haset pas moshës 2 vjeçare, nuk ekziston distension (zgjerim) abdominal, fëmijët përparojnë mirë me peshën trupore, nuk ka kequshqyerje, tonusi anal është normal, kemi fece në hapësirën rektale, dhe, nëse zbatohet edhe irigografi ose biopsi anale, ata janë me sasira të rregullta. 
Në qasjen diagnostike te kapsllëku funksional, gjithmonë duhet të përjashtojmë çdo dyshim për bazën organike të problemit. Pastaj, duhet të bëjmë dallimin nëse bëhet fjalë për shkarkim normal ose të ngadalshëm. Ajo që është edhe më e rëndësishme për pacientët, duhet të jepet trajtim efikas dhe i sigurt që të zgjidhet problemi i kapsllëkut, gjegjësisht, të lehtësohet defekimi dhe të eliminohen simptomet të cilët lidhen me të. 


Trajtimi

Sa i përket terapisë dhe masave të cilat mund të ndërmerren për të trajtuar kapsllëkun, gjithmonë fillohet me intervenime jo farmaceutike.Ky është trajtim ku këshillohet konsumi i lëngjeve, konsumi i qumështit deri në 500 ml/24 orë, intervenime nutriente(lëngje dhe pemë– kumbulla, dardha, pjeshka, kivi, portokall, vishnje, fik, duke evituar ushqimin adsorbues), si dhe konsumi i suplementeve me fibra. Megjithatë, të gjithë “udhëheqësit” botëror për këtë gjendje, konkludojnë se intervenimi jo farmaceutik shpeshherë nuk është i mjaftushëm. Si linjë e parë e preparateve të cilat rekomandohen për trajtimin e kapsllëkut janë laksativët osmotik (PEG, Laktulose) CBT, BF, laksativët PPT. Si zgjedhje e parë e mjeteve laksative për fëmijë, që rekomandohet nga ESPGHAN, është PolyethyleneGlycol (PEG) oseMacrogol 3350. Ky ka aftësi dhe mekanizëm unik të veprimit që dallohen nga laksativët tjerë osmotik. Ka më pak ndikime anësore, paraqet substancë inerte– zero efekt mbi mikroflorën, nuk krijon gazra. Efekti i saj osmotik është më i dobët, andaj ka më pak rrezik nga dehidratimi dhe nga humbja e elektroliteve (që janë shumë të rëndësishëm te fëmijët e vegjël).


Tejkalimi afatgjatë i problemit

Pasi të zgjidhet problemi i kapsllëkut, gjegjësisht, kur fëmiju do të ketë konzistencë normale të feceve, atëherë kalojmë në stërvitjen për defekim. Ky konsiderohet si segment shumë i rëndësishëm i trajtimit të këtij çrregullimi te fëmijët, sepse me stërvitje të duhur nuk do të vjen deri te riparaqitja.Stërvitja bëhet edhe në kushte shtëpiake ku fëmijën e lëmë të ulur në tualet5-10 minuta pas ngrënies/vaktit. Është e nevojshme të mbahet një ditar për defekimin e fëmijës dhe ky ditar i jepet mjekut. Kjo stërvitje bëhet për një periudhë prej 2-3 muaj, që fëmijës t’i jepet kohë e mjaftueshme që të fiton shprehi për defekim, por në të njejtën kohë të mos i bëhet presion psikologjik. 
 
Ass. dr. Natasha ÇushkovaNikoçevska, pediatër, IPSH„Zhan Mitrev“ 
 
 
„Todlerët“ janë fëmijët me moshë nga12 deri36 muaj, kurse në këtë moshë vështirë se mund të flitet për çfarëdo shprehije te fëmijët, përfshirë këtu edhe shprehitë për ngrënie.Kështu, kemi ditë kur në aspektin sasior konsumojnë shumë pak, kurse disa ditë tjera ju duket sikur vazhdimisht „brejnë“ diçka tërë ditën. Ndonjëherë ndodh të kërkojnë të njejtin ushqim ose produkt ushqimor çdo ditë për disa javë, dhe pastaj papritur pushojnë dhe me muaj nuk e kërkojnë të njejtin produkt ose ushqim. 
Çdo fëmijë është një tregim në vetëvete, andaj është shumë me rëdësi që t’i mos i krahësojmë fëmijët sipas sasisë së ushqimit të ngrënë, pavarsisht nëse bëhet fjalë për vëllezër ose motëra, ose për shokun/shoqen më të ngushtë. 
 
Specifike për todlerët (fëmijët që sa kanë filluar të ecin) është se janë nazeli, andaj ndonjëra nga reagimet e mëposhtëme është normale për ta:
-       Të refuzojnë ushqime/produkte vetëm sepse nuk ua pëlqejnë ngjyrën, teksturën ose erën
-       Të konsumojnë vetëm disa(2-3)produkte të ndryshme tërë muajin
-       Të refuzojnë të pranojnë ushqime të reja
-       Të humbasin interes për ushqimin të cilin deri atëherë e kanë preferuar
-       Të dëshirojnë të hanë vetëm me lugë ose vetëm me pirunë.
Me këto reaksione, fëmija dëshiron të tregoj kontroll dhe të ushtroj pavarsisnë.Nëse edhe pos këtyre reagimeve, ai vazhdon të përparoj me rritjen dhe zhvillimin e tij, atëherë s’ka pse të brengoseni. Ju gel vetëm të siguroni ushqim lehtësisht të kapshëm dhe t’ia mësoni shprehitë për ushqyerje të shëndetshme.
 
Fëmijët nuk duhet dhe nuk mund t’i ushqeni me forcëPor, mund t’ju ofroni porcion zbavitës dhe t’ua mësoni shprehitë e shëndetshme të të ushqyerit.
 
Shprehitë e shëndetshme të të ushqyerit
-       Lëreni fëmijën vetë të vendos se sa do të hajë. Më mirë t’i ofroni një porcion të vogël me çka do të leni hapësirë që fëmijë vetë të kërkoj më shumë.
 
-       Keni durim.Ofroni produkte të reja më shpesh. Me siguri, pas refuzimit të 15-të, fëmija përfundimisht do ta provon atë që i ofrohet.Por, mund të shërbeheni edhe me disa gënjeshtra “të bardha”. Shfrytëzoni tregimin e Marinarit Popaj dhe spinaqit, por Popajnë zëvendësojeni me heroin e tij/saj të preferuar,kurse spinaqin me perimin problematik.Zakonisht, japin rezultatet e preferuara.
 
-       Bëhuni argëtues. Prisni ushqimin në forma të ndryshme të pazakonta (mund të përdorni kallëfe për keka). Bëni mini-versione të vakteve të zakonshme. Krijoni tregim në pjatën e fëmijës. Bashkarisht mund të shpikni edhe emëra të veçantë për pemët dhe perimet (për shembull, gjethet e veçanta të brokolit janë drunjët e vegjël), me çka do ta afroni fëmijën me ushqimin të cilin do të duhet ta konsumojë, por edhe do a bëni vaktin më argëtues.
 
-       Ofroni zgjedhje.Në vend që vetëm të insistoni që të hajë perime, lejoni që ai të zgjedh, për shmebull: „A dëshiron brokoli ose lule lakër për drekë?“
 
-       Përzijeni të vjetrën me të renë. Nëse doni sjellni produkte të reja, por mos e ofroni vetëm atë, por bëni kombinim të porcionit me produktin që ai tashmë e pëlqen. Kështu, produkti i ri mund të kalon pa u vërejtur.
 
-       Përdorni salce të shëndetshme. Humusi, salca, ajka, salce të dendura për sallatë janë burim i mirë për “lyrje“të pjesëve të pemëve dhe perimeve.
 
-       Bëhuni shembull. Fëmijët janë pasqyrë e sjelles së prindërve. Nëse ju ushqeheni shëndetshëm, edhe fëmija juaj më lehtë dhe më shpejtë do t’i pranojë shprehitë e shëndetshme të të ushqyerit.
 

Porcione të mira
-       Paralajmëroni fëmijën rreth 15 minuta më herët para se të bëhet gati ushqimi që të mund të mbroj me lojën në kohë, t’i laj duart, por edhe që të kuptoj se vakti (porcioni) është aktivitet i rëndësishme i cili nuk duhet të anashkalohet
-       Fëmijët e pëlqejnë rutinën dhe, faktikisht, vetëm ashtu mund të funksionojnë.Rutina është e nevojshme për shkak të diciplinës, por edhe për të prevenuar urinë e cila do t’i bëj fëmijët “rënkues“. Andaj, përcaktoni terminet për vaktet kryesore të ditës, dhe caktoni vendin e uljes rreth tryezës për çdo anëtarë të familjes.
-       Vaktetjanë kohë për argëtim me familjen. Atëherë nuk duhet të shikohet televizor, të shfletohet interneti ose të luhet me celular, ose të luhet me kukulla në tryezë.Kjo është koha kur do të pyetet se si kaloi dita, të bëhet plan për aktivitete argëtuese pas ngrënies. Preferohet që fëmijët dhe të rriturit të qëndrojnë pran tryezës deri sa të mbaroj së ngrëni edhe anëtari i fundit i familjes. 
-       Në këtë moshë mos impononi rregulla lidhur me përdorimin e pajijseve në tryezë.Fëmijët më shumë e duan lugën se sa pirunën, edhe nëse nuk është zgjedhje e duhur, lërni, dhe përqendrohuni te ajo se çka do të hajë fëmija.
 
Vëndosni rrend në vaktet
Todlerëtduhet të hanë çdo 3-4 orë, kurse kjo don të thotë3 vakte, 2 mezedhe shumë lëngje(më shumë ujë, minimalisht lëngje dhe qumësht) gjatë ditës. Pavarsisht se mund të ju duket se ka ngrënë shumë gjatë vaktit kryesor, gjegjësisht, nuk është ashtu, dhe kjo nuk do t’i mnbaj të plotë barkunderi në vaktin tjetër.Andaj, preferohet që t’i ofroni mezë të shëndetshme si jogurt pemësh, pjesë molle ose shprishë drithërash.Por, me rëndësi është që mezjatë jetë disa orë para vaktit kryesor, që të mund të uritet sërish deri në vaktin kryesor.
Nëse fëmija nuk dëshiron të haj vaktin kryesor, atëherë ofroni ati meze të shëndetshme ushqyese disa orë më vonë. Nëse nuk dëshiron ta hajëmezen, ofroni sërsih ushqim në vakrin vijues.Zakonisht, lëshojnë pe në vaktin e dytë.
 
Çka nuk guxoni të bëni
Mos e detyroni me dhunë që fëmijët ta boshadisin pjatën, madje as të hanë kur jeni ju të uritur. Edhe fëmijët, edhepse të vegjël dhe akoma zhvillohen, kanë indikator të brendshëm që tregojnë se janë të uritur ose kur janë ngopur. Respektoni këtë dhe besoni këtyre indikatorëve.Përveç kësaj, kjo do të ndikon edhe në vetëbesimin dhe zgjedhjen e tyre. 
Mos gatuani disa porcionenë të njejtën kohë duke i plotësuar dëshirat çdo anëtari të familjes, shtëpia juaj nuk është restoran. Fëmijët mund dhe duhet të parrin pjesë në zgjedhjen e menysë për drekë, dhe negocitat mbarojnë këtu. Ajo që është zgjedhur për t’u gatuar, duhet edhe të hahet. Nëse dikush ka ndërruar mendjen, mund ta presmezen ose vaktin tjetër, por jo të fitoj opsion tjetër për drekë.
Shumë me rëndësi është të mos e tregoni brengosjen dhe shqetësimin tuaj për refuzimin e ushqimit para fëmijës.Madje, asmos bëni shtypje indirekte mbi fëmijën.Fëmija ndjen shtypje edhe kur nuk është direkt, si: „Patjetër ta hash spinaqin!“ Fëmija edhe ashtu vazhdimisht kërkon vëmendje,kjo vetëm do ta ndihmoj që më lehtë të arrij te ajo vëmendje, dhe do të provoj ta shfrytëzoj dhe për nevoja tjera në të ardhmen.

 
Infeksionet respiratore të kanaleve të sipërmet respiratore janë sëmundje më e përhapur që hasen në praktikën e përditshme në moshën fëmijrore, tipike për vjeshtën, dimërin dhe për pranverën e hershme.Më shumë se 50% e pacientëve që vijnë te mjeku kanë infeksione të kanaleve të sipërme respiratore, dhe atë fëmijë me moshë deri 5 vjeçare me mesatare prej 3-9 herë mesatarisht në vit. Në këtë kategori bëjnë pjesë fëmijët që vizitojnë çerdhe dhe fëmijët që kanë vëllezër ose motra më të moshuara që shkojnë në shkollë dhe i bartin infeksionet në shtëpi.
 
Cilët janë shkaktarët më të shpesht
Shkaktarët më të shpesht të infeksioneve janë viruset, bakteriet dhe mikoplazmat. Infeksionet paraqiten si riniti, faringiti, otiti, sinusiti dhe laringiti, të shoqëruar me simptome më të lehta ose më të vështira të sëmundjes.
 
Në80-90% të infeksioneve janë me prejardhje virale, ku shkaktar më të shpesht janë: rinoviruset, virusi respator-sinciciel, virusi korona, virusi i influenzës dhe adenovirusi. Fotografia klinike manifestohet polimorfe. Paraqitet rritje e temperaturës me simptome të qarta katarale, rrjedhje e hundës, lotimi i syve, teshje dhe kollitje. Fotografia klinike plotësohet mengjirje, kokëdhimbje e lehtë, dhimbje në fyt, lodhje etj.
 
Te10% e rasteve, më shpesh te mosha më e madhe se 5 vjeçare, shkaktarë të infeksioneve janë bakteriet të tipit streptokoki, stafilokoki, hemofilusi influenze dhe të tjera. Kur bëhet fjalë për infeksion bakterial, përfshihet gjendja e përgjithshme e fëmijës;ai është i lodhur, mjaft febrile, shpesh e intoksikuar dhe e zbehtë, ka dhimbje në fyt për dhe i vështirësohet gëlltitja, shpesh ka bymim të enëve rajonale limfatike, oreks të reduktuar, etj.
 

Diagnostifikimi i hershëm është i rëndësishëm
Shumë është me rëndësi që në kohë të diagnostifikohen faktorët etiologjik, gjegjësisht shkaktarët e infeksionet me anamnezë të marrë mirë nga prindërit, me kontrollim klinik i cilin duhet të jetë gjithpërfshirës, të plotësohet me analiza plotësuese laboratorike me çka do të vërtetohet diagoza e saktë. Nga kjo varet edhe shërimi i mëtejshëm te fëmija. Gjatë infeksionit bakterial, japim antibiotik të përshtatshëm për shkaktarin, kurse te infeksioni viral trajtimi është simptomatik, me dhënien e antipiretikëve, vitaminave, lëngjeve dhe ushqimit të shëndetshëm. Në gjendje të këtilla, dhënia e antibiotikëve përjashtohet! 
 
Kur të drejtohemi te mjeku
Natyrisht parashtrohet pyetja: si dhe kur duhet fëmiju të dërgohet në mjek?
Nëse fëmiju ka sekretim në hundë, nëse kollitet, sidopmos kur qëndron në pozitën shtrirë, nëse nuk ka temperaturë, nëse është në humor të mirë dhe ka oreks normal atëherë rregullisht duhet të pastrohet hunda me pika të njelmëta, të pritet që fëmiju të shërohet, gjegjësisht fëmiju të shërohet në kushte shtëpiake. Në gjendje të këtilla, ku shërimi ec mirë dhe gjendja nuk keqësohet, nuk ka nevojë për vizitë te mjeku.
 
Nëse fëmiju ka temeprtaurë të lartë, që shoqërohet me kollitje dhe sekretim nga hunda, nëse nuk është në humor dhe vështirë merr frymë, nëse shumicën e kohës është në krevat, nuk dëshiron të ha ose vjell, atëherë vizita në mjek/pediatër është e domodsdoshme.
 
Prindërit janë ata të cilët duhet të kujdesen që fëmijun që ha ushqim të shëndetshëm, e pasur me minerale dhe vitamina, të ketë gjumë të mirë dhe mjedis të shëndoshë.Në atë mënyrë, forcohet dhe mbështetet imuniteti i fëmijut, si vegël më e rëndësishme për mirëmbajtjen e shëndetit.
 

rreth nesh

Shëndeti nuk është vetëm mungesë e sëmundjes, shëndeti është mirëqenie e plotë psiqike, fizike dhe emcionale. Misioni ynë do të jet i tillë. Me anë të këshillave të thjeshta dhe të shkurta dhe me përmbatje të cilat me shumë kujdes janë zgjedhur, ne ju ofrojmë të dhëna praktike të zbatueshme për përmirësimin e cilësisë së jetës në përgjithësi.

Ndiqni ne në Facebook

Newsletter

Shkruani e-mailin