Infeksionet respiratore të kanaleve të sipërmet respiratore janë sëmundje më e përhapur që hasen në praktikën e përditshme në moshën fëmijrore, tipike për vjeshtën, dimërin dhe për pranverën e hershme.Më shumë se 50% e pacientëve që vijnë te mjeku kanë infeksione të kanaleve të sipërme respiratore, dhe atë fëmijë me moshë deri 5 vjeçare me mesatare prej 3-9 herë mesatarisht në vit. Në këtë kategori bëjnë pjesë fëmijët që vizitojnë çerdhe dhe fëmijët që kanë vëllezër ose motra më të moshuara që shkojnë në shkollë dhe i bartin infeksionet në shtëpi.
 
Cilët janë shkaktarët më të shpesht
Shkaktarët më të shpesht të infeksioneve janë viruset, bakteriet dhe mikoplazmat. Infeksionet paraqiten si riniti, faringiti, otiti, sinusiti dhe laringiti, të shoqëruar me simptome më të lehta ose më të vështira të sëmundjes.
 
Në80-90% të infeksioneve janë me prejardhje virale, ku shkaktar më të shpesht janë: rinoviruset, virusi respator-sinciciel, virusi korona, virusi i influenzës dhe adenovirusi. Fotografia klinike manifestohet polimorfe. Paraqitet rritje e temperaturës me simptome të qarta katarale, rrjedhje e hundës, lotimi i syve, teshje dhe kollitje. Fotografia klinike plotësohet mengjirje, kokëdhimbje e lehtë, dhimbje në fyt, lodhje etj.
 
Te10% e rasteve, më shpesh te mosha më e madhe se 5 vjeçare, shkaktarë të infeksioneve janë bakteriet të tipit streptokoki, stafilokoki, hemofilusi influenze dhe të tjera. Kur bëhet fjalë për infeksion bakterial, përfshihet gjendja e përgjithshme e fëmijës;ai është i lodhur, mjaft febrile, shpesh e intoksikuar dhe e zbehtë, ka dhimbje në fyt për dhe i vështirësohet gëlltitja, shpesh ka bymim të enëve rajonale limfatike, oreks të reduktuar, etj.
 

Diagnostifikimi i hershëm është i rëndësishëm
Shumë është me rëndësi që në kohë të diagnostifikohen faktorët etiologjik, gjegjësisht shkaktarët e infeksionet me anamnezë të marrë mirë nga prindërit, me kontrollim klinik i cilin duhet të jetë gjithpërfshirës, të plotësohet me analiza plotësuese laboratorike me çka do të vërtetohet diagoza e saktë. Nga kjo varet edhe shërimi i mëtejshëm te fëmija. Gjatë infeksionit bakterial, japim antibiotik të përshtatshëm për shkaktarin, kurse te infeksioni viral trajtimi është simptomatik, me dhënien e antipiretikëve, vitaminave, lëngjeve dhe ushqimit të shëndetshëm. Në gjendje të këtilla, dhënia e antibiotikëve përjashtohet! 
 
Kur të drejtohemi te mjeku
Natyrisht parashtrohet pyetja: si dhe kur duhet fëmiju të dërgohet në mjek?
Nëse fëmiju ka sekretim në hundë, nëse kollitet, sidopmos kur qëndron në pozitën shtrirë, nëse nuk ka temperaturë, nëse është në humor të mirë dhe ka oreks normal atëherë rregullisht duhet të pastrohet hunda me pika të njelmëta, të pritet që fëmiju të shërohet, gjegjësisht fëmiju të shërohet në kushte shtëpiake. Në gjendje të këtilla, ku shërimi ec mirë dhe gjendja nuk keqësohet, nuk ka nevojë për vizitë te mjeku.
 
Nëse fëmiju ka temeprtaurë të lartë, që shoqërohet me kollitje dhe sekretim nga hunda, nëse nuk është në humor dhe vështirë merr frymë, nëse shumicën e kohës është në krevat, nuk dëshiron të ha ose vjell, atëherë vizita në mjek/pediatër është e domodsdoshme.
 
Prindërit janë ata të cilët duhet të kujdesen që fëmijun që ha ushqim të shëndetshëm, e pasur me minerale dhe vitamina, të ketë gjumë të mirë dhe mjedis të shëndoshë.Në atë mënyrë, forcohet dhe mbështetet imuniteti i fëmijut, si vegël më e rëndësishme për mirëmbajtjen e shëndetit.
 
Shëndeti mental te fëmijët është shumë i brishtë dhe i nënshtrohet çdo lloje të dhunës, kërcënimit, keqëpërdorimit, frikësimit ose dominimit agresiv. Dhuna nga bashkëmoshatarët i paraqet të gjithë këto forma të lartëpërmendura. 

Çka është sjelle e dhunëshme?

Sjellja e dhunëshme është sjellje e pa dëshiruar, agresive e cila më shpesh manifestohet edhe te fëmijët në moshë shkollore.

Parimisht, paraqet agresion fizik ose verbal e cila përsëritet ose ka potencial të përgatitet me kalimin e kohës. Të dy anët, fëmijët të cilët keqtrajtohen dhe ato të cilët i keqtrajtojnë tjerët, mund të kenë probleme serioze dhe afatgjate.

            
Paraqitet në forma të ndryshme
 

  • Verbalisht– çdo lloj i përqeshjes, thirrja në emëra shumtues, ofendime, kërcënime.
·       Psiqikisht– nënkupton kërcënim me shikim, grimasa, komente negative, shatazhim për të marrë para, shantazhe.
  • Fizikisht– nënkupton goditjen, shtyrjen ose marrjen dhe shkatrimin e gjërave personale.
  • Sociale– gënjeshtra, përhapja e thashethemeve, shakat pa krip, përqeshja në publik.
  • Sajber-dhuna – përmes përdorimit të internet teknologjisë dërgohen porosi kërcënuese, fotografi ose komente.
 
Kush mund të bëhet viktim?
Secili mund të gjendet në situatë të dhunës!Por, për disa fëmijë probabiliteti është më i madh që të gjenden në situata të tilla më shpesh. Më shpesh në shkollë, ata janë fëmijët të cilët dallohen për diçka nga të tjerët. Për shembull, mund të jenë fëmijë që janë shumë të gjatë ose të shkurtër, mbajnë syza, janë të dobët ose të mëdhej, nga kombësitë tjera, vishen modest ose jo zakonshëm, kanë nota të dobëta ose janë shumë të shkëlqyeshëm, sillen në mënyrë që tërheq vëmendje, të varfër ose të sëmurë.

Sa shpesh paraqitet?

Disa të dhëna statistikore për keqtrajtimin sugjerojnë se 28% e nxënësve nga mosha 6 deri 12 vjeçare kanë histori me të qenurit viktimë e dhunës, kurse 30% e nxënësve të shkollave të mesme pranojnë se i kanë keqtrajtuar nxënësit tjerë. Pothuaj 10-14% e fëmijëve ka qenë viktimë e keqpërdorimit më shumë se 6 muaj. Shumica e viktimave të cajber-dhunës, poashtu, janë viktimë e dhunës në shkollë.
Studimet tregojnë se arsimtarët shpesh herë nënvlersojnë se sa keqtrajtime ndodhin në shkollat e tyre, sepse ata shikojnë vetëm pothuaj 4 % të rasteve të keqtrajtimit që ndodhin. 
Në botë, pothuaj 130 milion ose më shumë se 1/3 e nxënësve me moshë13-15 vjeçare kanë qenë viktimë e dhunës nga bashkëmoshatarët.
 
A ka dallim mes vajzave dhe djemëve?

Të dhënat tregojnë se nuk ka dallime të mëdha sa i përket numërit të vajzave dhe djemëve që kanë përjetuar keqtrajtime, por se numri i djemëve është më i lartë. Te dhuna verbale, ekonomike dhe emocionale, nuk vërehen dallime gjinore. Kur bëhet fjalë për dhunë fizike, te djemtë paraqitet përqindja më e madhe, kurse vajzat janë me numër më të madh te dhuna verbale. 

Cilat janë arsyet për dhunë?

Cilat janë arsyet dhe përse është pyetja që secila viktimë e dhunës nga bashkëmoshatarët dëshiron t’ua parashtroj dhunuesve. Përse i kanë zgjedhur pikërisht ata? A kanë nevrikosur me diçka? I kanë ofenduar? Ku kanë gabuar?Më shpesh, nuk kanë përgjigje për këto pyetje, sepse edhe vetë dhunuesit nuk dinë përse kanë dhunuar një numër të caktuar të bashkëmoshatarëve të tyre.Ajo që më së shpeshti paraqitet si arsye mund të jetë:
• Xhelozia
• Nevoja për vëmendje
• Zemrimi
• Dëshira për kontroll dhe fuqi mbi të tjerët
 
Cilat janë shenjat e përjetimit të dhunës?

  • Depresioni, vetëmia ose ankciozitet
  • Vetëbesimi i ulët
  • Kokëdhimbje, dhimbje e barkut, lodhje ose humbje e oreksit
  • Suksesi i reduktuar në shkollë
  • Ikja nga shtëpia ose dëmtimi i vetvetes
  • Lëndime të pa sqarueshme
  • Rroba të humbura ose të dëmtuara, libra, elketornike ose stoli
  • Vështirësi me gjumin ose ankthe të shpeshta
  • Humbje e papritur e miqëve ose shmangua e situatave sociale
 
Si ndikon dhuna mbi shëndetin dhe mirëqenien e fëmijut?
 
Dhuna mund të ndikon shëndetin fizik dhe emocional, si në planin afatshkurtë edhe në atë afatgjatë. Kjo mund të shpie te lëndimi fizik, problemet sociale, problemet emocionale. Ata që janë ekspozuar ndaj dhunës bashkëmoshatare kanë rrezik më të madh të kenë probleme me shëndetin mental, kokëdhimbje dhe probleme me përshtatjen në shkollë. Poashtu, mund të shkaktoj dëmtime afatgjate të vetëbesimit. Fëmijët bëhet të turpshëm dhe të friksuar, nuk shkojnë në shkollë,mësojnë më pak, janë të pikëlluar, nuk janë në humor për shoqëri, por ndonjëherë edhe ata bëhen të dhunshëm.Nëse kjo situatë zgjat më shumë, dhe nëse fëmijut nuk i ndihmohet, kjo mund përgjuithmonë të lë gjurmë në personalitetin e fëmijut si fëmij që ka përjetuar dhunë. Mund të bëhen të turpshëm dhe jo të lumtur kur të rriten ose mund vetëm të fillojnë të sillen me dhunë.
 
Si ta njohim që ndoshta pikërisht fëmija jonë është viktimë e dhunës bahkëmoshatare?

Dihet se fëmijët vështirë flasin në këtë temë. Por, ekzistojnë disa shenja të ndryshme për paralajmërim të cilat mund të na ndihmojnë që ta njohim ose të dyshojmë se fëmiju jonë ndoshta edhe keqtrajtohet, por kryesisht kanë të bëjnë me frikën që lidhet me shkollën. Nëse dhuna ndodh gjatë rrugë për në shtëpi, fëmiju do ta ndërron rrugën, do të kërkoj që prindi ta dërgoj në shkollë, etj. Ndonjëherë vijnë në shtëpi me rroba të dëmtuara ose me libra të dëmtuara, kanë mavijosje të pasqarueshme ose prerje.Shumë shpesh ata fëmijë japin shenja se ndjehen të vetmuar, depresiv, të pikëlluar, të frikësuar, të pa sigurt dhe me vetëbesim të dobët. Nëse bëhet fjalë për sajber-dhunë, atëherë vërehet përdorim më i vogël i kompjuterit ose celularit.
Fëmijët nuk e kanë të lehtë t’ju besohet të rriturve për atë që kanë përjetuar. Atë që prindërit mund ta bëjn është të bisedojnë me fëmijun se si të sillet nëse ndodhet në një situatë të tillë kur do të dhunohet, t’i bëhet me dije se kur të gjdendet në situata të tilla ai mund të mbështeten në ndihmën dhe mbështetjen e prindërve. 

Me rëndësi është të merret parasyshë se fëmijët që kryejnë dhunë janë grup i rrezikshëm të cilit i nevojitet ndihmë
Shpesh ndodh që fëmijët të cilët kanë përjetuar dhunë, pas një kohe të fillojnë edhe ata të ushtrojnë dhunë.

Masat preventive

Shoqëria e shëndoshë dhe e sigurt

Çrrënjosja e dhunës nga bashkëmoshatarët në shkollë është proces i gjatë i cili krkon përkushtim të madh nga ana e arsimtarëve, psikologëve dhe prindëve. Shumë është me rëndësi që të rritet vetëdija për seriozitetin dhe shpeshtësinë e kësaj dukurie. Fakti është i padiskutueshëm se dhuna është e pranishme në shkollë, por vetëm duhet të jemi objektiv dhe ta pranojmë këtë fakt.Hapi i mëtejmë do të ishte që arsimtarët të mësojnë t’i njohin format e dhunës, sidomos kur bëhet fjalë për dhunë emocionale dhe fizike. Ndonjëherë, shenjat nuk janë aq të qarta, por secili arsimtar mund ta vërej nëse ndonjë prej nxënësve tërhiqet në vetvete, nuk dëshiron të shoqërohet dhe nuk ndjehet sigurt në mjedisin shkollor. Nëse vërtetohet se ekziston dhunë nga bashkëmoshatarët në klasë, nuk duhet menjëherë të kalohet në ndëshkim të dhunuesve. Shumë më me rëndësi është të bidesohet me të dy që të zbulohen arsyet e vërteta që kan shpier në sjellje të dhunëshme, gjegjësisht, deri në keqtrajtim.


Bashkimi i prindërve në luftën kundër dhunës bashkëmoshatare

Që të pengohet sjella agresive e nxënësve, shumë është me rëndësi që në mënyrë të pa ndrëprerë dhe të shëndoshë të bashkëpunohet mes prindërve dhe shkollave. Kjo do të duhet të merr kahjen e informimit recioprok për çdo sjellje jo tipike e cila do të detektohet te fëmija, pavarsisht a bëhet fjalë për dhunë bashkëmoshatare ose për ndonjë problem tjetër.Ndërtimi i personaliteteve të shëndosha fillon nga shtëpia, kurse vazhdon në shkollë. Andaj, funksionaliteti i këtyre dy faktorëve, individualish ose bashkarisht, ka rëndësi të madhe për prevenimin dhe anulimin e dhunës bashkëmoshatare. 

Puntori dhe programe për ndërtimin e stabilitetit emocional te fëmijët

Puntori në temën inkluzioni, toleranca dhe respektimi duhte të organizohen nga ana e sistemit arsimor, sepse ata kontribojnë në krijimin e klimës ku sjellja e dhunëshme do të gjykohet, kurse nga ana tjetër, te fëmijët ndërtohet mirëkuptimi për nevojën për respektim të çdo individi dhe dallimeve të tij.Në atë mënyrë, materiali i cili do të sillet për prevenimin e dhunës mes bashkëmoshatarëve do të përfshihet në planin dhe programën e aktiviteteve shkollore.
 
Pas ardhjes së fëmijëve në këtë botë, numri më i madh i prindëve thjeshtë harrojnë jetën e tyre ose jetën e tyre bashkëshortore. Fëmijët bëhen qendër e vëmendjes. Për ata bëhet edhe e pamundur, por pothuaj në të gjitha rastet sociale, temat e bisedave janë vetëm fëmijët.Shumë shpesh edhe komunikimi mes partnerëve është për të njejtën temë. Ku të shëtisin, cili është aktiviteti i radhës, çka t’ju blejnë, si t’i bëjnë më të mirë se shoqët e tyre. Ashtu gara fillon nga hapat e tyre të parë...
 
Ku janë prindërit në këtë çështje
Të humbur në rrëmujën e vazhdueshme pas kohës dhe të hollave, harrojnë plotësisht veten dhe partneren e tyre. Madje disa harrojnë se çfarë persona kanë qenë dhe çka ka bënin para se ta rrisnin disa herë familjen e tyre. Dhe pikërisht, të lindin fëmijë dhe të shëndrohen në individë dashamirës është begati dhe dhuratë më e madhe që dikush mund t’i jep vetvetes ose botës, por jo edhe arsye që të humbet ose të harroj identitetin e vet.
 
Për fëmijë të lumtur dhe të shëndoshë, nevojiten prind të lumtur dhe të shëndoshë
Sepse, që të krijohen fëmijë të shëndoshë, nevojiten prindër të shëndoshë.Nëse i dëgjoni ekspertët ose prindërit të cilët e kanë zakon të brengosen edhe për veten, jo vetëm për fëmijët e tyre, do ta shihni se që të keni famije të lumtur nevojitet që të kudjesen për vetveten dhe lidhjen martsore në të njejtën kohë. Shembull tipik për këtë janë Danezët, Holandezët dhe popujt tjerë skandinav që jetojnë me këto parime. 
Danimarak disa herë me radhë është shpallur si vend më i lumtur për të jetuar, kurse Danezët për popull më i lumtur në botë, kurse fëmijët në Holandë janë fëmijë më të lumtur në botë sipas “Unicef”“.
Atëherë, ku qëndron sekreti dhe cilat janë  rregullat dhe parimet e tyre?
Danezët, për shembull, nuk e preferojnë rrahjen si masë disiplinuese. Por e kundërta, përdorin empatinë që të mund të lidhen me fëmijën, duke caktuar kufij të qartë, por duke ju shmangur ultimatumeve ose kërkimit të bindjes.Prindërit punojnë në zhvillimin e respektit reciprok, duke ju sqaruar arsyet pas rregullave të vendosura dhe në mënyrë të qetë i përgjigjen sjelles problematike te fëmijët.Nëse, si prind, ndjeni se e humbisni kontrollin, atëherë më mirë të jepi një pauzë. Nëse prindi është i qetë,edhe fëmijët do të jenë të qetë.Nëse fëmiju kalon një periudhë të zemrimit, atëherë ju patjetër ta udhëhiqeni dhe ta nxjerni nga kjo periudhë e zemrimit dhe e mërisë.Andaj, lejoni fëmijën t’i shpreh emocionet dhe urdhëroni atë që të vij te ju kur të jetë gati për bisedë.Nëse vëmendja na është drejtuar ka ai, me siguri edhe të qamurit do të ndalen më shpejtë dhe më shpejtë do të mund të flasim me të se si ndodhi e gjithë kjo dhe se si nuk duhet të përsëritet. E saktë, çdo fëmijë është individ i ndryshëm, ka fëmijë më të lehtë dhe më të vështirë për bashkëpunim, dhe nuk ka ndonjë zgjidhje universale e problemeve, por askush asnjlherë nuk ka thënë se të bëhesh prind është punë e lehtë dhe e thjeshtë. Por, nëse punoni vazhdimisht në zhvillimin e personalitetit tënd(njeriu mëson sa të jetë gjallë, apo?!), më lehtë do t’i ballafaqoni edhe fazat e zhvillimit të vetë fëmijëve tuaj. Familja krijohet dhe ndërtohet tërë jetën, ashtu si edhe zhvilohet identiteti i fëmijëve tuaj.
 
Roli i prindërit ka fillim, por nuk ka fund,dhe nuk është edukimi vetëm në periudhat kur fëmijët janë të shqetësuar ose kur e testojnë durimin tonë.Mënyra si ju afrohemi në periudhat kur janë të qetë, jo vetëm që direkt ndikon në mirëqenien e përgjithshme të tyre, por edhe në mënyrën se si ata do të reagojnë ndaj mjedisit rreth tyre dhe sa do të kenë mirëkuptim dhe thimbshuri për të tjerët. 
 
Koha e kaluar bashkë është shumë me rëndësi
Për Danezët, shumë është me rëndësi koha që kalohet sëbashku. Dhe ky nuk është trend, por mënyrë e përditshme jetese.Pikërisht dihet dhe respektohet orari i punës për prindërit, kështu që përditë mbetet mjaft kohë për shoqërim me fëmijët. Prandaj, fëmijët nuk shkruhen në shumë aktivitete jashtë orarit të shkollës. Pavarsisht nëse janë vaket familjare, shëtitje në natyrë, lojë familjre për argëtim ose dikush bën vet projekt, fëmijët të cilët rregullisht shoqërohen me prindërit e tyre kanë më shumë vetëbesim dhe janë më të lumtur. 
 
 
Mbështesni pavarsinë dhe mëvetësinë e tyre
Përveç shoqërimit të shpesht, fëmijëve poashtu duhet t’ju mundësohet që të bëhen të pavarur,kështu që  disa mendojnë se loja e lirë jashtë ose brenda në shtëpi është kyçe për një fëmijëri të lumtur. Madje edhe kur janë aventuristik.Fëmijët mësojnë shumë nga njëri tjetri.Përveç që shoqrimi me fëmijë në moshë të ndryshme i ndihmon në ndërtimin e vetëbesimit dhe i jep ndjenjën e kontrollës mbi situata. Më të vegjëlit mësojnë nga më të mëdhejt, kurse më të mëdhejt mësojnë se si të kujdesen për më të vegjëlit.Kur fëmija shoqërohet me fëmijë më të vegjël, mëson se si të bëhet lider, por kur shoqërohet me më të mëdhej - ai mëson t’i ndjek, kurse këto të dy procese janë të rëndësishme për zhvillimi e fëmijës. Dhe nëse vjen në ndonjë konflikt gjatë lojës, dhe ndjeni sikur duhet të intervenoni, prisni pak. Jo çdo situatë kërkon angazhimin e prindit. Fëmijët vet duhet të gjejnë zgjidhje,kurse me këtë ata do t’i zhvillojnë aftësitë e tyre për bisedime. 
 
Bëhënu të sinqertë me fëmijët
Për shembull, kur fëmiju juaj do t’ua sjell “kryeveprin” e tij nga vizatimi në vend se vetëm ta lëvdroni se sa artist i madh është, më mirë është të zhvilloni diskutim me të çka është vizatuar, përse është vizatuar, përse janë zgjedhur ngjyrat që janë zgjedhur... Hulumtimet tregojnë se fëmijëve që vazhdimish ju është thënë se janë të mençur, shumë më lehtë dhe më shpejtë dorëhiqen kur ballafaqohen me gjëra të vështira si të rritur. Lëvdroni, por me masë, dhe lëvdroni procesin dhe punën e kontribuar, por jo aftësinë e tyre. 
 
Ndani kohë për vete
Prindërit duhet të ndajnë kohë për vete, edhe individualisht edhe si çift.Nëse detyrat nuk ju lejojnë një herë në javë, atëherë së paku një ose dy herë në muaj qerasni veten me një darkë të përbashkët jashtë shtëpisë. Por, nëse ndonjlherë kjo teknikisht nuk mund të realizohet (nuk ka kush të kujdeset për fëmijët), ose keni vështirësi financiare, atëherë mund të organizoni darkë romatike në shtëpi. Vëni fëmijët në gjum, vendosni ushqimin që e preferoni, shkyçni televizorin, ndizni disa qiri, gjeni temën për bisedë dhe koha juaj për relaksim mund të filloj.
 
Shumë çifte të martuara mendojnë se martesa e tyre është e fortë sepse shumë rrallë ose pothuaj asnjëherë nuk kanë konflikte. Por, vrasësi i vërtetë i martesës faktikisht është tjetërsimi mes partnerëve në llogari të qëtësis në shtëpi. I përkushtoheni punës ose prindërisë që të evitoni konfrontimet që mund të rezultojnë në konflikt. Fëmijët më së shumti e ndjejnë humbjen e afërsis mes prindërve.Fëmijët nga martesat e tilla shumë lehtë mund të gjenden në gjende problematike, të kenë probleme akademike ose probleme me sjelljen,për dallim nga fëmijlt që janë rritur me prind të lumtur. Imagjinoni lidhjen tuaj si mjedis emocional ku fëmijët tuaj jetojnë. Ashtu si kur dëshironi të thithni ajër të pastër, ashtu duhet të rriten edhe në mjedis plotë me dashuri.
 

 

Diabeti te fëmijët është problem shëndetsor të cilin mund ta merr çdo fëmijë, pavarsisht nga mosha e tij/saj. Bëhet fjalë për dëmtim serioz i cili, nëse nuk trajtohet siç duhet dhe nuk kontrollohet siç duhet, mund të sjell pasoja të cilat mund ta rrezikojnë edhe jetën e fëmijëve. Fatmirësisht, shumica e diabetikëve jetojnë gjatë dhe shëndetshëm. Simptomet e diabetit te fëmijët shumë lehtë mund të vërehen, dhe pasi të vërtetohet prania e sëmundjes, duhet të ndërmeren masa për kontrollimin e saj dhe fëmijut t’i jepen udhëzime dhe mbështetje për bashkëjetesën me atë.

 

Çka është diabeti?
 

Diabeti është sëmundje kronike e cila karakterizohet me vlerë më të lartë të sheqerit (glikozës) në gjak. Niveli i sheqerit në gjak kontrollohet nga insulina, hormon i cili tajohet në pankreas. Detyra e insulinës është të ndihmoj në bartjen e glikozës nga gjaku në qeliza, ku zbërthehet dhe fitohet energji.

 

Llojete e diabetit

Ekzistojnë tre tipe të diabetit:

  • Diabeti tipi 1 ( diabeti i cili varet nga insulina). Bëhet fjalë për sëmundje autoimune me paradispozitë të mundshme gjenetike. Paraqitet në çdo moshë, por më shpesh te fëmijët, adoleshentët dhe te njerëzit e ri. Te ky lloj i diabetit, pankreasi krijon shumë pak ose aspak nuk krijon insulin. 

  • Diabeti tipi 2 (diabetit i pavarur nga insulina). Ky tip i diabetit është formë më e shpesht e diabetit. Përafërsisht i ndikon të rriturit, por vitete e fundit paraqitet edhe te të rinjët dhe adoleshentët, për shkak të peshës së lartë të trupit. Te ky lloj i diabetit, pankreasi më shpesh krijon ose tajon insulin, por kjo sasi e insulinës ose nuk është e mjaftueshme për organizmin ose qelizat janë rezistuese ndaj insulinit. 

Simptomet dhe shenjat e diabetit tipi 1

Të shumta janë simptomet dhe shenjat të cilat tregojnë se është e mundur që fëmiju të ketë diabet tipi 1, kurse më shpesh janë: 

- urinimi më i shpesht me sasi të madhe të urinës

- etje e rritur

- tharje të gojës dhe fytit

- humbje e peshës

- rritje e oreksit

 - ndjenjë e lodhjes

- kruarje për shkak të pelenave te foshnjë në gji,e cila nuk kalon me kujdes të zakonshëm

- dëmtimi i sjelljes

Simptomet dhe shenjat e diabetit tip 2

Është vështirë që të diagnostifikohet diabeti tipi 2 te fëmijët dhe te të rinjët, sepse fillon me simptome të lehta ose pa simptome. Paraqitja e këtij tipit të diabeti është shumë më e shpesht, sidomos te fëmijët dhe te adoleshentët, dhe ka të bëj me mënyrën e jetesës dhe me rritjen e peshë së trupit, me aktivitetin e pamjaftueshëm fizik dhe me konsumin e ushqimit të shpejtë ose pa vlera ushqyese.

Në krahësim me diabetin tipi 1, diabeti tipi 2 fillon me simptome të buta: 

- urinimi i shpesht në sasi të madhe të urinës

- etje e rritur

- rritet ndjenja e urisë

- humbja e peshës së trupit

- mjegullimi i të pamurit 

- infeksione kërpudhore 

- shërimi më i ngadaltë i plagëve

- ndjenjë e lodhjes dhe sfilitjes

Diabeti tipit 2 është më i shpesht te fëmijët me moshë nga 10-19 vjeçar. Mesatarja është 13 vjeçar, dhe zakonisht në korrelacion me pubertetin.

 

Shprehitë jetësore– më të rëndësishme për prevenim dhe për kontrollim të diabetit

 

Diabeti kontrollohet me kombinimin e ushqimit të shëndetshëm, aktivitetit fizik dhe reduktimin e peshës strupore. Disa fëmijë dhe të rinjë patjetër të marrin insulinë, sidomos ato me diabetes të tipit 1, por as insulin, as barnat nuk mund ta zëvendësojnë ushqimin e shëndetshëm, aktivitetin e rregullt fizik dhe mirëmbatjen e peshës optimale. 

Zbatimi i shprehive të shëndosha jetësore mund të ketë ndikim pozitiv mbi shëndetin tuaj dhe në parandalimin e diabetit.

Një numër vazhdimisht e më i madh i fëmijëve dhe të rinjëve kanë shprehi jo të shëndosha jetësore. Konsumojnë ushqim të shpejtë, konsumojnë pa masë dhe pa nevojë „ushqime të imëta“, pije të gazuara dhe ëmbëlsira, kurse me këtë, ata detryrohen t’i tejkalojnë vaktet dhe nuk konsumojnë mjaftueshëm pemë dhe perime të freskëta dhe nuk janë mjatfuteshëm fizikisht aktiv.

 

Trashësia te fëmijët si faktorë për diabetin

Trashësia te fëmijët më shpesh e më shpesh konsiderohet si aktivator për diabetin, krahësuar me paradispozitat gjetentike. Trashësia e cila mund të na shpie deri te diabeti, sot, është e shpesht dhe është në rritje, dhe tashmë nuk është e rezervuar vetëm për të rriturit. Vazhdimisht e më shumë fëmijë ballafaqohen me këtë çrregullim, i cili mund t’i atribohet mënyrës së të jetuarit dhe ushqimit të cilin e kemi në dispozicion çdo ditë, kryesisht si të pa shëndetshëm dhe zgjidhje e aty për atyshme.

 

Paralelisht me epideminë e obesitetit rritet edhe epidemia nga diabeti, sidomos na shqetëson fakti që pragu i moshës së atyre me peshë të rritur trupore, kurse nga këtu edhe i atyre me diabet, zhvendoset ka fëmijët dhe ka të rinjët. 

 

Çka duhet të dinë prindërit?

 

Të ushqyerit me masë dhe i balancuar për prevenim të diabetit.

 

Të ushqyerit me masë dhe i balancuar duhet të kaloj në shprehi qysh nga hapat e parë.

Gjithsesi, vetëm prindërit janë më meritorët për këtë pjesë. Nuk mjafton vetëm t’i flisni fëmijës suaj se si të sillet, më së mirë është të bëheni model i mirë për të, sepse fëmijët mësojnë shumë shpejtë nga prindërit e tyre.

Kushtoni vëmendje të veçantë shprehive të fëmijëve tuaj. A ndjehe mirë në trupin e tij? A lëvizet lehtë, me lumturi, duke i kryer shpejtë aktivitetet që i pëlqen? A konsumon ushqime të ndryshme? Gjithsesi se fëmijët kërkojnë ëmbëlsiara dhe „ushqime të lehta“, por a ndjekin ndonjë formular familjar dhe ndonjë orar për vaktet, duke konsumuar mjaft perime, pemë dhe drithra? A kanë çdo ditë në pjatë perime me ngjyra të ndryshme, si spinaq, brokoli, lulelakër, karrotë, panxhar, patëllxhan modar dhe të tjera?

Mediat bashkëkohore çdo ditë i “bombardojnë“ fëmijët me reklama me ushqim të shpejtë, me “ushqime të lehta“ të ndryshme dhe pije jo të shëndetshme- për ushqime të pavlerë të cilat potencialisht na shpien te trashja ose ka diabeti. Andaj, ju si prind,me rëndësi është t’ua tregoni “ anën tjetër“, më saktësisht t’ju sqaroni atë që e shihni në ekranet e vogla, thjeshtë, nuk është zgjidhje më emirë, dhe se ekziston një numër i madh i zgjedhjeve alternativave dhe më të shëndetshme të ushqimit.

Vaktet familjare

Hulumtimet tregojnë se fëmijët që hanë me anëtarët tjerë të familjes dhe gjatë kohës së vaktit nuk shikojnë televizor, kanë shprehi të shëndosha dhe shumë pak rrezik nga trashja. Dinamika pozitive familjare, si diskutimi i lehtë, të qeshurat, atmosfera relaksuese dhe të tjera kanë të bëjnë me rrezik më të ulët nga trashja te fëmijët, dhe me këtë pengohet edhe paraqitja e diabetit. Edhepse vaktet e prëditshme familjare sot janë të pamundura për shkak të orarve të ndryshme dhe aktiviteteve ditore të prindërve dhe fëmijëve, mundohuni të hani bashkë dy deri tre herë në javë. Gjithmonë ushqimin servojeni në tryezën për ushqime, asesi para televizorit.
 

Aktiviteti fizike

Aktiviteti i rregullt fizik dhe cilësia e kohës që kalohet me famljen janë njëlloj të rëndësishme për mirëmbatjen e shëndetit, si fizikisht, ashtu edhe mentalisht.

Nxisni fëmijët që të jenë aktiv sa më shumë që është e mundur dhe ta kufizojnë kohën e të ndenjurit ulur, pavarsisht nëse vizatojnë, shikojnë televizor ose luajnë lojëra kompjuterike. Me rritje e fëmijëve, ata patjetër të qëndrojnë më shumë ulur për shkak të detyrave ose obligimeve shkollore, andaj shfrytëzoni kohën ndëkohë që ende janë në moshë të vogël që të mësohen me më shumë aktivitet fizik dhe argëtim. Sportet shkollore dhe aktivitet e ndryshme të organizuara për fëmijë janë zgjedhje e duhur, por, nuk duhet anashkaluar edhe shkuarja bashkarisht me fëmijët në park gjatë kohës së vikendeve, shëtitja çdoditore, biçiklizmi dhe aktivitete tjera.

Rritja dhe zhvillimi janë një nga shenjat më rëndësishme nga lindja e tyre. Rritja nuk është thjeshë proces kuantitativ i rritjes së dimensioneve të truput, por një proces i komplikuar i cili i përfshin edhe ndryshime cilësore të strukturës, funksionit dhe reaktivitetit të indeve të veçanta dhe organeve, si dhe ndryshimet psiqike të fëmijës gjatë përshtatjes së tij me mjdisin ose rrethin.
 
Dimensionet normale dhe karakteristikat te i porsalinduri
I porsalinduri në kohën e paraparë në shumicën e rasteve është me peshë trupore prej 2,3 deri4,1 kilogram, me gjatësi prej 46 cm deri 54 cm dhe me vëllim të kokës prej 33 deri64 сm. 
Gjatë ditëve të para të jetës i porsalinduri humb deri 10 % nga pesha e saj/tij, kurse pas 15 ditëve fillon të arrij peshën e tij/saj të lindjes dhe fillon të shtoj nga 500 deri700 gram deri në fund të muajit të parë.
Pas lindjes foshja e porsalindr mund ta rrotull kokën e tij/saj, mund ta përqendroj shikimin më shpesh te nëna, reagon ndaj zhurmave të fuqishme, dritës së fuqishme dhe ka refekse të fuqishme për lëvizje ( reflekse refleksive).
 

Në periudhën e gjidhënies, rritja mesatare e peshës së trupit gjatë tre mujëve të para të jetës është 20 deri30 gram në ditë, në tremujorin e dytë15 deri20 gram në ditë, ku pothuaj për 6 muaj foshnja e dyfishon peshën e saj fillestare trupore, në moshën njëvjeçare normalisht të duket trefish më e rëndë.
 
Gjatësia dhe vëllimi i kokës poashtu janë indikator të rëndësishëm për rritjen dhe zhvillimin e duhur të  foshnjës. Kështu deri në fund të moshës njëveçare foshnja fiton25 cm në gjatësi dhe 2 cm në vëllimin e kokës në tremujorin e parë pas linjdes kurse në fund të vitit 12 cm.
Ne pediatrit e kemi një të ashtuquajtur grafikon i rritjesme të cilin pas çdo paraqitje të masës përcillet përparimi i foshnjës krahësuar me masat normale– refrente për moshën dhe gjininë e caktuar. Në këtë mënyrë ndiqen ose përcillen dallimet dhe kërkohet arsye për ngecjen në rritje dhe ngecjet tjera.
 
Faktorët e mbetur dhe indikatorët për rritjen dhe zhvillimin normal
Përveç atyre fizik, ekzistojnë edhe faktorë tjerë që tregojnë zhvillimin e foshnjës. Ata janë shkathësitë motorik si dhe adaptimi social. Kështu kur foshnja mbush një muaj e gjysmë foshnja fillon të buzëqesh ndaj fytyrës dhe zërit të njohur, në tremuaj e mban kokën, i vë duart në gojë dhe në 4 muaj mundohet të mban produkte dhe lojëra.Tash në 6 muaj largohet nga nënstresa, lëviz lojërat nga njëra dorë në tjetrën dhe guget. Në muajin e 7 kthehet në stomak dhe fillon që ulet, në muajin e 8-të fillon të kuptoj disa urdhëra por kur e mbush muajin 9 mund të ulet qëndrueshëm, ka motorik të mirë të gishtit të madh dhe atij tregues dhe thotë së paku një fjalë me kuptim. Në moshën njëvjeçare tashmë mund të qëndroj dhe të ec me përcjelle, të artikulon së paku 3 fjalë me kuptim dhe pa ndihmë mund të shfleton fletat e librit ose librave me foto.
 
Viti i parë i rëndësishëm për tërë jetë!
Viti i parë i foshnjës është me rëndësi të madhe kur bëhet fjalë për zhvillimin dhe rritjen e saj/tij të duhur. Fëmija rritet me tempo shumë të përshpejtuar, prandaj është me rëndësi që prindërit ta ndjekin zhvillimin fizik dhe mental të foshnjës së tyre.
Në tentativën e saj/tij për ta mësuar rrethinën, foshnja mbledh prëvoja dhe të dhëna parndaj fillon t’i formoj shprehitë e para të jetës, të ndjehet e uritur, të dëshiron të luaj, të dij kur ka nevojë për kujdes dhe mbrojtje nga prindërit dhe vetëm kjo ndikon zhvillimin e vet mental dhe trupor më tej në jetë. 
 
Shkuarja në shkollë ëshë një nga ndodhitë më të rëndësishme në jetën e një fëmije.Kjo është periudhë në të cilën ngal hyjnë në botën e detyrimeve dhe botën e të rriturëve. Ta përgatisni fëmijën për këtë hap don të thotë ta aftësoni që ai në mënyrë më efikase t’i kryej detyrat të cilat i parashtohen para tij nga shkolla dhe familja. Ky është proces i cili si për fëmijët poashtu edhe për prindërit është njëlloj i rëndësishëm. 
 

Qëndrimi pozitiv

Shumë është me rëndësi që fëmijut t’i prezantohet dhe t‘i zhvillohet qëndrimi pozitiv dhe emocionet pozitive ndaj insitucionit të shkollës. Përgatitja emocionale është me domethënie të madhe në drejtim të zhvillimit të dashurisë ndaj shkollës dhe largimit të tërë frikës dhe dilemave të mundshme.
Është gabim që shkolla t’i paraqitet si insitucion ku fëmijës do t’i mësohet rendi.Kjo shpesh është gambim që praktikohet nga vetë prindërit. Prandaj bisedat për rëndësinë dhe gjërat e bukura që e presin fëmijën tuaj, shëtitja në oborrin e shkollës dhe leximi i tregimeve për ndodhitë shkollore, shëtitjet nëpër oborrin e shkollë është përgatitje e mirë dhe zhvillon qëndrim pozitiv. 
 
Fëmijët që shumë shpejtë adaptohen dhe janë të suksesshëm në shkollë, në përgjigjës burojnë nga familjet që u kanë dhënë mbështetje të pa rezervë, dhe të cilët kanë qasje pozitive ndaj shkollës dhe të mësuarit.
 
Poashtu nëse u mësojmë fëmijëve raportin e mirë ndaj punës dhe detyrimeve do ta ndihmojë fëmijën që nga mosha e re të bëhet e vetëdijshme për domethënien e punëve, dhe përkufizimin e qartë se çka është lojë dhe çka është punë.
Prandaj, ndarja e obligimeve shtëpiake gjegjësisht punës të cilën nga fëmija e kërkojmë ta mbaroj pa ndihmë dhe mbikëqyrje ndihmonë në vetëdiciplinë, pavarsinë e nxënësit dhe në planifikimin e kohës.Ky aktivitete ndonjëherë për fëmijun është sfidë e vërtetë dhe do të kërkoj mbështetje dhe pëkushtim të plotë nga ana juaj. Por interesi dhe shqetësimi ose brengosja juaj janë një shembull i vërtetë nga i cili fëmija mund të mësoj dhe t’i arrij shprehitë të cilat mund të jenë të dobishme në të kundërtën.
 
Përgatitja edukativo-arsimore

Pikërisht kjo përgatitje ka të bëj me formimin e shprehive të punës për mësim dhe për përvetësimin e disa paranjohurive të caktuara. Por jo gjithmonë është më e rëndësishme që fëmija të di të lexoj para se të shkoj në shkollë. Këto janë gjëra të cilat fëmija gjithsesi do t’i mësoj në shkollë, sepse jo rrallëherë ndodh që të njejtat t’i ketë përvetësuar dhe interpretuar në mënyrë të gabuar.
Kushtoni më shumë vëmendjedryshimeve në natyrë dhe rrethinë. Mundësoni fëmijës që në mënyrë të pavarur të bëj krahësime, të orientohet në hapësirë dhe kohë dhe të lidh disa aktivitete të caktuara me periudhën kohore.Paraqitja e një rutine të thjeshtë ditore është shumë ndihmuese. Lexoni tregime fëmijëve tu edhe kur jan shumë të vegjël. Leximi i rregullt do të transformohet në shprehi të rregullt për kryerjen e detyrave të shtëpisë, kur fëmijët do të shkojnë në shkollë. Caktoni vendin dhe kohën për mësim dhe detyra shtëpie. Kjo nuk është patjetër të jetë diçka e veçantë, me rëndësi është të mos ketë në atë hapësirë pajisje elektronike të cilat do ta koncentrojnë dhe më me rëndësi është që fëmijët të marrin porosinë se detyra e shtëpisë është prioritet.
Insistoni që detyrat e shtëpisë të jenë të rregulluara. Fëmijët duhet të mësojnë se është me rëndësi që ta paraqesin vetveten dhe punën e tyre në rendim më të mirë të mundshëm, sepse ky është indikator për vetërespekt dhe respekt për të tjerët. Shprehi e cila do t’i sjell dobi më andje në jetë. Kontrolloni detyrat e shtëpis së fëmijëve të tyre, kontrolloni nëse e kanë kuputuar procedurën dhe procesin e të njejtës.Merrni pjesë nëse fëmija ju parashtron pyetje konkrete dhe kërkon sqarim plotësues. Gjithsesi mos e teproni me vendosjen e kritereve të fuqishme dhe rregulla për mësim.Gjithmonë le të ketë hapësirë për lojë dhe aktivitete të cilat i kanë të preferuara. Sporti le të mbetet si prioritet që do të përshtatet me detyrat e mbetura.


Përgatitja sociale

Përgatitja sociale e fëmijës suaj ka të bëj me mundësinë për përvetësimin e formave specifike të sjelles të nevojshme për krijimin dhe ruatjen e komunikimit me fëmijët tjerë dhe rrethinën. Kjo përfshinë edhe komunikimin edhe me njerëz të pamjohur, por jo me firikë por me kujdes. Të krijoj miqësi të reja dhe shoqëri, të mësoj t’i ndaj punët dhe të ketë ndjenjën e përgjegjësisë ndaj të tjerëve.Pjekuria sociale nënkupton edhe ekzistimin e shprehive kulturore gjatë të folur, në sjelle dhe respektimin e të tjerëve.

Dëgjoni fëmijën tuaj

Gjithsesi dëgjoni fëmijën tuaj dhe gjithmonë ndani mjaftë kohë për pyetjet e tij dhe kërkesat e tij. Pavarsisht sa janë të njejta përsëritëse ose ndoshta të pa rëndësishm, rëndësinë ua jepni ju.Në këtë mënyrë fëmija do të ndjehet i sigurtë dhe do të mund të mbështetet mbi ndihmën tuaj.Problemt me të cilët mund të hasen gjatë shkollës le të jetë të përbashkët. Motivoni bisedën për të njejtat probleme dhe t’i ndaj me ju.Në këtë mënyrë ndjenja e sigurisë vetëm do të vërtetohet dhe ju do të jeni të sigurtë se gjthçka është në rregull.
Nëse sërish vëreni se fëmija juaj sillet në mënyrë të çuditshëm, të ketë frikë, i tërhequr ose agresiv tentoni të flsini dhe ta kuptoni arsyen për këtë sjelle. Në situata të caktuarta, kërkimi  ndihmës plotësues profesionale mund të jetë shumë e rëndësishme në procesin e përgatitje dhe adaptimit të fëmijës me ndryshimet e reja jetësore dhe detyrimet të cilat ngadal por sigurt ia imponon bota e të rriturve.
 
 
 
Puberteti është periudhë e jetës kur fëmijët prjetojnë ndryshime të mëdha fizike dhe emcionale, kur nga fëmijë ngadal kalojnë në individë të rritur.Rritja fillon në gjysmën e parë të pubertetit, por mbaron kur mbaron edhe vetë puberteti.Përveç rritjes fizike dhe ndryshme fizike të trupit puberteti paraqet “moshën turbulente” kur bëhet fjalë për ndryshimet dhe përjetimet emocionale dhe psiqike te adoleshentët.
 

Kur fillon puberteti?
Tërë fëmijët në botë kalojnë nëpër pubertet. Te vajzat puberteti ndodh mes moshës 10-14 vjeçare. Me kalimin e viteve, kufiri vjetor për hyrje në pubertet vazhdimisht reduktohet.Mosha mesatare për paraqitjen e ciklit të parë menstrual në vitin 1900 ishte mosha 15 vjeçare.Deri në 1990-tat u reduktua tashmë në moshën12,5vjeçare, dhe vazhdon të reduktohet nën moshën 10 vjçare. Lloji i ushqimit, ushqimi i pasur me pesticide dhe ndotja e mjedisit (ajëri dhe toka) konsiderohen si shkaktar kryesore të kësaj tendence.
Në moshën e paraqitjes së shenjave të para poashtu ndikon edhe faktori gjenetik dhe historia familjare për pubertetin e prindërve.
Ekzostojnë edhe raste të paraqitjes së hershme dhe të vonshme të pubertetit. Nëse shenjat e para janë paraqitur  para moshës 6 vjeçare (vajzat e racës së zezë) ose 7 vjeçare(vajzat e racës së bardhë), ose para moshës 9 vjeçare te djemt konsiderohet si pubertet i hershëm. Nëse shenjat e para paraqiten pas moshës13,5 vjeçare(vajzat) dhe pas moshës14vjeçare(djemt), konsiderohet si pubertet i shtyrë. Për çdo dyshim më së mirë është të konsultoheni së pari me mjekun para se të sjellin ndonjë vendim.
 
Ndryshimet e para
Puberteti është fazë e zhvillimit biologjik në të cilën fëmijët seksualisht të pjekur bëhen të gatshëm për shumim. 
Te fëmijët ndryshimet e para që i shkaktojnë horomonet janë te testiset– rriten dukshëm dhe tajojnë testesteron dhe sperm. 
Te vajzat shenjat e para drejtohen ka rritja e gjive.
Pastaj paraqiten qimet e para nën sqetulla, dhe te ato rreth gjenitaleve. Ndryshimi i fundit fizik te meshkujt janë qimet në fytyrë, që njihen si mjekër dhe mustaqe.
Gjatë asaj periudhe 2-3 vjeçare sa edhe zgjat faza e pubertetit, thuhet se trupi rritet dukshëm ose përnjëherë. Disa fëmijë ndodh që të rriten edhe me 10 cm në vit. 
Si rezultat i krijimit të testesteronit, te djemt ndodhin disa ndryshime në formën e trupit.Krahërori bëhet më i gjërë, trupi më shumë muskuloz, gjenitalet rriten, për pak kohë rriten dhe gjitë, po më shpesh tërhiqen kur mbaron puberteti. Djemt bëhen burra edhe kur zëri ju pëson mutacion dhe bëhet më i thellë. 
 

Trpi i vajzave mbushet dhe rrumbullaksohet. Kofshat zgjerohen, gjitë rriten, fillimisht me ëntje të vogël nën thithe,dhe jo barabartë, njëri gji më shpejtë se tjetri, por në fund barazohen shpeshherë. 
 
Më shpesh dy vite pasi të fillojnë të rriten gjitë te vajzat, ndodh edhe një ndryshim shumë i rëndësishëm– cikli i parë menstrual. Cikli zakonisht zgjat nga 2-7ditë dhe mund të shoqërohet me dhimbje me intenzitet të madh ose të vogël. Për tejkalimin më të lehtë të ciklit të parë, me rëndësi të madhe është përgatitja e duhur dhe diskutimet nga prindërit (më shpesh nëna).


Jo të gjithë ndryshimet janë të mira
Pjesa më e madhe e fëmijëve kalojnë edhe  nëpër një ndryshim– paraqitja e akneve. Te disa lëkura vetë pastrohet për disa muaj, kurser disa akne janë probleme që zgjasin me vite. Më shpesh mjafton që fytyrën ta pastrojmë dy herë në ditë me ujë të vakët dhe sapun të butë ose tonik, por nëse ka nevojë mund të konsultohet edhe kosmetikët ose mjek i lëkurës. Në asnjë rast nuk rekomandohet që fëmijët vetë t’i trajtojnë dhe t’i përdorin preparatet sipas dëshirës së tyre.
Edhe një ndryshim jo shumë i rëndësishëm është aroma e re e trupit, sidomos nën sqetulla.Nën ndikimin e homoneve, fillojnë me punë gjëndrat në lëkurë, duke përfshirë edhe gjëndrat e djersës në sqetulla. Kur djersët dhe bakteriet në sipërfaqen e lëkurës përzijhen, krijohet një erë e pa këndshme. Që të reduktohet paraqitje e erës së trupit, më së miri është që fëmijët të bëjnë dush çdo ditë, dhe domosdoshmërisht menjëherë pas aktivitetit sportiv me përdorim të mjeteve të ëmbladhe naryrore për higjienë.
Tërë ndryshimet gjatë pubertetit janë normal, edhepse deri diku janë jo të këndshme. Te vajzat mund të paraqitet edhe kullimi i bardhave vaginale, kurse te meshkujt paraqitet ereksioni. Në fillim ereksioni paraqitet shumë shpesh madje edhe pa ndonjë arsye. Por me kalimin e viteve të pubertetit, ashtu edhe ereksionet e shpeta reduktohen. 
 
Vite të çmendura
Ndryshimet fizike ndodshta tolerohen më shpesh. Por, ndryshimet emocionale janë ato për të cilat ne i quajmë vite të çmendura. Adoleshentët janë të hutuar, të ndjeshëm, shumë lehtë shqetësohen, janë temperament, reagojnë vrullshëm dhe më ndryshe se më herë që është hutuese edhe për mjedisin sidomos për prindërit.Shumë është me rëndës që në këto vite prindërit të jenë të pranishëm aq shumë sa është e mundur në jetën e fëmijëve, pavarsisht nga refuzimet të cilat do t’i pranoni, sepse faza është ajo, prindërit nuk janë as autoritet, dhe as mjaftë zbavitës për shoqëri.Por me komunikimin intenziv dhe ndonjëherë me ndihmë profesionale, nëse ka nevojë, duhet t’ju sqarohet fëmijëve për procesin nëpër të cilin kalojnë dhe me rëndësishën për adaptimin me ndryshimet e shkaktuara. 
 
Ka fundi i pubertetit intensifikohen edhe ndjenjat seksuale dhe nevojat seksuale.Fëmijët kanë shumë pyetje të pa përgjigjura, ndjenja të përzijera dhe prandaj është me rëndësi që për këto ndjenja me prindërit ose me dikë tjetër të rritur me të cilët ndjehen të lirë t’i diskutojnë këto tema. Me rëndësi është që ata të arrijnë te përgjigjet e duhura.
 
Por, nuk janë tërë emocionet e këqija.Kjo është periudhë kur adoleshentët krijojnë bazën për interesat dhe qëllimet e tyre, dhe mësojnë se si të komunikojnë me mjedisin në mënyrë të shëndoshë.
 
Puberteti nuk fillon te të gjithë fëmijët e klasës ose shokët e një shoqërie në të njejtën kohëTe disa më herët, te disa më vonë, por në fund të gjithë arrijnë në qllimin e duhur

Qumështi i nënës paraqet ushqimin më të shëndetshëm, natyror dhe të pazavendësueshëm për foshnjën tuaj të porsalindur. Është ideal sa u përket materieve bazë ushqeyes dhe prania e shumë faktorëve anti-infektues e bën qumështin e nënës ushqim unik dhe të pa zëvendësueshëm, maksimalisht të përshtatur për nevojat fiziologjike dhe ushqyese për foshnjën tuaj. Është i përshtatshëm për nevojat e foshnjës, pa bakterie dhe steril.

 
Kur fillon gjidhënia
Gjidhënia e parë,nëse gjendja shëndetësore e nënës e lejon, duhet të jetë në tridhjetë minutat e para pas lindjes. Praktikisht konsumimi i qumështit të nënës fillon gjysëm ore ose jo më vonë se 6orë pas lindjes kur foshnja fillon të ushqehet me të ashtuquajturin qumështi i parë ose coleustrum (kulloshtër) - lëngu ngjyrëverdhë i pasur me elemente ushqyese dhe mbrojtëse. Kulloshtra është e mbushur me antitrupatë cilët e mbrojnë foshnjen nga mikroorganizmat dhe e zvogëlojnë rezikun nga alergjitë në jetën e tij të mëtejshme.Prej ditës së dytë deri në ditën e gjashtë të laktacionitfoshnja ushqehet me tëashtuquajturin qumështi i përkohshëm,a prej ditës së 7 deri te java e tretë e laktacionit formohet më e ashtuquajturi qumështi i pjekur i cili mandej i plotëson të gjitha nevojat e foshnjës Suaj.
 
I veçantë në përmbajtjen e tij
Qumështi i nënës përmban të bardha thartore dhe kazein, karbohidrate në formë të laktozës, yndyrna duke përfshirë edhe acidet yndyrore gjysmë të ngopura me zinxhirë të gjatë(shumë të rëndësishme për zhvillimin e trurit të foshnjës Suaj), vitamina dhe minerale. Qumështi i nënës i plotëson nevojat e fëmijës Suaj që të rritet dhe zhvillohet normal,ndihmon në zhvillimin e sistemit imunitar dhe e mbron nga sëmundjet. Foshnjët e ushqyera me qumësht të nënës janë më pak të rrezikuar nga infekcioni në traktin digjestiv,ndezja e veshëve,infekcione në pjesën e poshtme të trakti respirator,asma,dermatiti atipik, diabeti, kurse këta fëmijë kanë zhvillim më të mirëkognitiv. Përmbajtja e qumështit të nënës nga secila gjidhënie ndryshon,në fillim qumështi është i pasur me ujë,gati i tejdukshëm,a pastaj bëhet më i trash dhe më kalorik për këtë qëllim foshnja Juaj duhet ta zbras gjirin deri në fund pas çdo gjidhënie.


 
Përparësitë ekonomike ekologjike dhe shoqërore
Përveç që është ushqim më i mirë qumështi i nënës është edhe sinonim i instiktit,    njoftimit,njohjes, afërsisë, sigurisë, dashurisë, mbrojtjes, çlodhjes, kënaqësisë. Në fund qumështi i nënës është i përkryer dhe i pranishëm menjëherë pas lindjes,çdo herë është i freskët, ka temperaturë ideale, ruhet sigurt dhe gjithsesi falas.Si ushqim më ekonomik, i lirë,gjidhënia është e dobishme edhe për familjen. Efektet plotësuese të zhvillimit të një popullate të shëndosh rezultojnë në reduktimet e shpenzimeve për mbrojtje shëndetsore, nga e cila përfiton edhe shoqëria më e gjërë.

rreth nesh

Shëndeti nuk është vetëm mungesë e sëmundjes, shëndeti është mirëqenie e plotë psiqike, fizike dhe emcionale. Misioni ynë do të jet i tillë. Me anë të këshillave të thjeshta dhe të shkurta dhe me përmbatje të cilat me shumë kujdes janë zgjedhur, ne ju ofrojmë të dhëna praktike të zbatueshme për përmirësimin e cilësisë së jetës në përgjithësi.

Ndiqni ne në Facebook

Newsletter

Shkruani e-mailin