Rritja dhe zhvillimi janë një nga shenjat më rëndësishme nga lindja e tyre. Rritja nuk është thjeshë proces kuantitativ i rritjes së dimensioneve të truput, por një proces i komplikuar i cili i përfshin edhe ndryshime cilësore të strukturës, funksionit dhe reaktivitetit të indeve të veçanta dhe organeve, si dhe ndryshimet psiqike të fëmijës gjatë përshtatjes së tij me mjdisin ose rrethin.
 
Dimensionet normale dhe karakteristikat te i porsalinduri
I porsalinduri në kohën e paraparë në shumicën e rasteve është me peshë trupore prej 2,3 deri4,1 kilogram, me gjatësi prej 46 cm deri 54 cm dhe me vëllim të kokës prej 33 deri64 сm. 
Gjatë ditëve të para të jetës i porsalinduri humb deri 10 % nga pesha e saj/tij, kurse pas 15 ditëve fillon të arrij peshën e tij/saj të lindjes dhe fillon të shtoj nga 500 deri700 gram deri në fund të muajit të parë.
Pas lindjes foshja e porsalindr mund ta rrotull kokën e tij/saj, mund ta përqendroj shikimin më shpesh te nëna, reagon ndaj zhurmave të fuqishme, dritës së fuqishme dhe ka refekse të fuqishme për lëvizje ( reflekse refleksive).
 

Në periudhën e gjidhënies, rritja mesatare e peshës së trupit gjatë tre mujëve të para të jetës është 20 deri30 gram në ditë, në tremujorin e dytë15 deri20 gram në ditë, ku pothuaj për 6 muaj foshnja e dyfishon peshën e saj fillestare trupore, në moshën njëvjeçare normalisht të duket trefish më e rëndë.
 
Gjatësia dhe vëllimi i kokës poashtu janë indikator të rëndësishëm për rritjen dhe zhvillimin e duhur të  foshnjës. Kështu deri në fund të moshës njëveçare foshnja fiton25 cm në gjatësi dhe 2 cm në vëllimin e kokës në tremujorin e parë pas linjdes kurse në fund të vitit 12 cm.
Ne pediatrit e kemi një të ashtuquajtur grafikon i rritjesme të cilin pas çdo paraqitje të masës përcillet përparimi i foshnjës krahësuar me masat normale– refrente për moshën dhe gjininë e caktuar. Në këtë mënyrë ndiqen ose përcillen dallimet dhe kërkohet arsye për ngecjen në rritje dhe ngecjet tjera.
 
Faktorët e mbetur dhe indikatorët për rritjen dhe zhvillimin normal
Përveç atyre fizik, ekzistojnë edhe faktorë tjerë që tregojnë zhvillimin e foshnjës. Ata janë shkathësitë motorik si dhe adaptimi social. Kështu kur foshnja mbush një muaj e gjysmë foshnja fillon të buzëqesh ndaj fytyrës dhe zërit të njohur, në tremuaj e mban kokën, i vë duart në gojë dhe në 4 muaj mundohet të mban produkte dhe lojëra.Tash në 6 muaj largohet nga nënstresa, lëviz lojërat nga njëra dorë në tjetrën dhe guget. Në muajin e 7 kthehet në stomak dhe fillon që ulet, në muajin e 8-të fillon të kuptoj disa urdhëra por kur e mbush muajin 9 mund të ulet qëndrueshëm, ka motorik të mirë të gishtit të madh dhe atij tregues dhe thotë së paku një fjalë me kuptim. Në moshën njëvjeçare tashmë mund të qëndroj dhe të ec me përcjelle, të artikulon së paku 3 fjalë me kuptim dhe pa ndihmë mund të shfleton fletat e librit ose librave me foto.
 
Viti i parë i rëndësishëm për tërë jetë!
Viti i parë i foshnjës është me rëndësi të madhe kur bëhet fjalë për zhvillimin dhe rritjen e saj/tij të duhur. Fëmija rritet me tempo shumë të përshpejtuar, prandaj është me rëndësi që prindërit ta ndjekin zhvillimin fizik dhe mental të foshnjës së tyre.
Në tentativën e saj/tij për ta mësuar rrethinën, foshnja mbledh prëvoja dhe të dhëna parndaj fillon t’i formoj shprehitë e para të jetës, të ndjehet e uritur, të dëshiron të luaj, të dij kur ka nevojë për kujdes dhe mbrojtje nga prindërit dhe vetëm kjo ndikon zhvillimin e vet mental dhe trupor më tej në jetë. 
 
Shkuarja në shkollë ëshë një nga ndodhitë më të rëndësishme në jetën e një fëmije.Kjo është periudhë në të cilën ngal hyjnë në botën e detyrimeve dhe botën e të rriturëve. Ta përgatisni fëmijën për këtë hap don të thotë ta aftësoni që ai në mënyrë më efikase t’i kryej detyrat të cilat i parashtohen para tij nga shkolla dhe familja. Ky është proces i cili si për fëmijët poashtu edhe për prindërit është njëlloj i rëndësishëm. 
 

Qëndrimi pozitiv

Shumë është me rëndësi që fëmijut t’i prezantohet dhe t‘i zhvillohet qëndrimi pozitiv dhe emocionet pozitive ndaj insitucionit të shkollës. Përgatitja emocionale është me domethënie të madhe në drejtim të zhvillimit të dashurisë ndaj shkollës dhe largimit të tërë frikës dhe dilemave të mundshme.
Është gabim që shkolla t’i paraqitet si insitucion ku fëmijës do t’i mësohet rendi.Kjo shpesh është gambim që praktikohet nga vetë prindërit. Prandaj bisedat për rëndësinë dhe gjërat e bukura që e presin fëmijën tuaj, shëtitja në oborrin e shkollës dhe leximi i tregimeve për ndodhitë shkollore, shëtitjet nëpër oborrin e shkollë është përgatitje e mirë dhe zhvillon qëndrim pozitiv. 
 
Fëmijët që shumë shpejtë adaptohen dhe janë të suksesshëm në shkollë, në përgjigjës burojnë nga familjet që u kanë dhënë mbështetje të pa rezervë, dhe të cilët kanë qasje pozitive ndaj shkollës dhe të mësuarit.
 
Poashtu nëse u mësojmë fëmijëve raportin e mirë ndaj punës dhe detyrimeve do ta ndihmojë fëmijën që nga mosha e re të bëhet e vetëdijshme për domethënien e punëve, dhe përkufizimin e qartë se çka është lojë dhe çka është punë.
Prandaj, ndarja e obligimeve shtëpiake gjegjësisht punës të cilën nga fëmija e kërkojmë ta mbaroj pa ndihmë dhe mbikëqyrje ndihmonë në vetëdiciplinë, pavarsinë e nxënësit dhe në planifikimin e kohës.Ky aktivitete ndonjëherë për fëmijun është sfidë e vërtetë dhe do të kërkoj mbështetje dhe pëkushtim të plotë nga ana juaj. Por interesi dhe shqetësimi ose brengosja juaj janë një shembull i vërtetë nga i cili fëmija mund të mësoj dhe t’i arrij shprehitë të cilat mund të jenë të dobishme në të kundërtën.
 
Përgatitja edukativo-arsimore

Pikërisht kjo përgatitje ka të bëj me formimin e shprehive të punës për mësim dhe për përvetësimin e disa paranjohurive të caktuara. Por jo gjithmonë është më e rëndësishme që fëmija të di të lexoj para se të shkoj në shkollë. Këto janë gjëra të cilat fëmija gjithsesi do t’i mësoj në shkollë, sepse jo rrallëherë ndodh që të njejtat t’i ketë përvetësuar dhe interpretuar në mënyrë të gabuar.
Kushtoni më shumë vëmendjedryshimeve në natyrë dhe rrethinë. Mundësoni fëmijës që në mënyrë të pavarur të bëj krahësime, të orientohet në hapësirë dhe kohë dhe të lidh disa aktivitete të caktuara me periudhën kohore.Paraqitja e një rutine të thjeshtë ditore është shumë ndihmuese. Lexoni tregime fëmijëve tu edhe kur jan shumë të vegjël. Leximi i rregullt do të transformohet në shprehi të rregullt për kryerjen e detyrave të shtëpisë, kur fëmijët do të shkojnë në shkollë. Caktoni vendin dhe kohën për mësim dhe detyra shtëpie. Kjo nuk është patjetër të jetë diçka e veçantë, me rëndësi është të mos ketë në atë hapësirë pajisje elektronike të cilat do ta koncentrojnë dhe më me rëndësi është që fëmijët të marrin porosinë se detyra e shtëpisë është prioritet.
Insistoni që detyrat e shtëpisë të jenë të rregulluara. Fëmijët duhet të mësojnë se është me rëndësi që ta paraqesin vetveten dhe punën e tyre në rendim më të mirë të mundshëm, sepse ky është indikator për vetërespekt dhe respekt për të tjerët. Shprehi e cila do t’i sjell dobi më andje në jetë. Kontrolloni detyrat e shtëpis së fëmijëve të tyre, kontrolloni nëse e kanë kuputuar procedurën dhe procesin e të njejtës.Merrni pjesë nëse fëmija ju parashtron pyetje konkrete dhe kërkon sqarim plotësues. Gjithsesi mos e teproni me vendosjen e kritereve të fuqishme dhe rregulla për mësim.Gjithmonë le të ketë hapësirë për lojë dhe aktivitete të cilat i kanë të preferuara. Sporti le të mbetet si prioritet që do të përshtatet me detyrat e mbetura.


Përgatitja sociale

Përgatitja sociale e fëmijës suaj ka të bëj me mundësinë për përvetësimin e formave specifike të sjelles të nevojshme për krijimin dhe ruatjen e komunikimit me fëmijët tjerë dhe rrethinën. Kjo përfshinë edhe komunikimin edhe me njerëz të pamjohur, por jo me firikë por me kujdes. Të krijoj miqësi të reja dhe shoqëri, të mësoj t’i ndaj punët dhe të ketë ndjenjën e përgjegjësisë ndaj të tjerëve.Pjekuria sociale nënkupton edhe ekzistimin e shprehive kulturore gjatë të folur, në sjelle dhe respektimin e të tjerëve.

Dëgjoni fëmijën tuaj

Gjithsesi dëgjoni fëmijën tuaj dhe gjithmonë ndani mjaftë kohë për pyetjet e tij dhe kërkesat e tij. Pavarsisht sa janë të njejta përsëritëse ose ndoshta të pa rëndësishm, rëndësinë ua jepni ju.Në këtë mënyrë fëmija do të ndjehet i sigurtë dhe do të mund të mbështetet mbi ndihmën tuaj.Problemt me të cilët mund të hasen gjatë shkollës le të jetë të përbashkët. Motivoni bisedën për të njejtat probleme dhe t’i ndaj me ju.Në këtë mënyrë ndjenja e sigurisë vetëm do të vërtetohet dhe ju do të jeni të sigurtë se gjthçka është në rregull.
Nëse sërish vëreni se fëmija juaj sillet në mënyrë të çuditshëm, të ketë frikë, i tërhequr ose agresiv tentoni të flsini dhe ta kuptoni arsyen për këtë sjelle. Në situata të caktuarta, kërkimi  ndihmës plotësues profesionale mund të jetë shumë e rëndësishme në procesin e përgatitje dhe adaptimit të fëmijës me ndryshimet e reja jetësore dhe detyrimet të cilat ngadal por sigurt ia imponon bota e të rriturve.
 
 
 
Puberteti është periudhë e jetës kur fëmijët prjetojnë ndryshime të mëdha fizike dhe emcionale, kur nga fëmijë ngadal kalojnë në individë të rritur.Rritja fillon në gjysmën e parë të pubertetit, por mbaron kur mbaron edhe vetë puberteti.Përveç rritjes fizike dhe ndryshme fizike të trupit puberteti paraqet “moshën turbulente” kur bëhet fjalë për ndryshimet dhe përjetimet emocionale dhe psiqike te adoleshentët.
 

Kur fillon puberteti?
Tërë fëmijët në botë kalojnë nëpër pubertet. Te vajzat puberteti ndodh mes moshës 10-14 vjeçare. Me kalimin e viteve, kufiri vjetor për hyrje në pubertet vazhdimisht reduktohet.Mosha mesatare për paraqitjen e ciklit të parë menstrual në vitin 1900 ishte mosha 15 vjeçare.Deri në 1990-tat u reduktua tashmë në moshën12,5vjeçare, dhe vazhdon të reduktohet nën moshën 10 vjçare. Lloji i ushqimit, ushqimi i pasur me pesticide dhe ndotja e mjedisit (ajëri dhe toka) konsiderohen si shkaktar kryesore të kësaj tendence.
Në moshën e paraqitjes së shenjave të para poashtu ndikon edhe faktori gjenetik dhe historia familjare për pubertetin e prindërve.
Ekzostojnë edhe raste të paraqitjes së hershme dhe të vonshme të pubertetit. Nëse shenjat e para janë paraqitur  para moshës 6 vjeçare (vajzat e racës së zezë) ose 7 vjeçare(vajzat e racës së bardhë), ose para moshës 9 vjeçare te djemt konsiderohet si pubertet i hershëm. Nëse shenjat e para paraqiten pas moshës13,5 vjeçare(vajzat) dhe pas moshës14vjeçare(djemt), konsiderohet si pubertet i shtyrë. Për çdo dyshim më së mirë është të konsultoheni së pari me mjekun para se të sjellin ndonjë vendim.
 
Ndryshimet e para
Puberteti është fazë e zhvillimit biologjik në të cilën fëmijët seksualisht të pjekur bëhen të gatshëm për shumim. 
Te fëmijët ndryshimet e para që i shkaktojnë horomonet janë te testiset– rriten dukshëm dhe tajojnë testesteron dhe sperm. 
Te vajzat shenjat e para drejtohen ka rritja e gjive.
Pastaj paraqiten qimet e para nën sqetulla, dhe te ato rreth gjenitaleve. Ndryshimi i fundit fizik te meshkujt janë qimet në fytyrë, që njihen si mjekër dhe mustaqe.
Gjatë asaj periudhe 2-3 vjeçare sa edhe zgjat faza e pubertetit, thuhet se trupi rritet dukshëm ose përnjëherë. Disa fëmijë ndodh që të rriten edhe me 10 cm në vit. 
Si rezultat i krijimit të testesteronit, te djemt ndodhin disa ndryshime në formën e trupit.Krahërori bëhet më i gjërë, trupi më shumë muskuloz, gjenitalet rriten, për pak kohë rriten dhe gjitë, po më shpesh tërhiqen kur mbaron puberteti. Djemt bëhen burra edhe kur zëri ju pëson mutacion dhe bëhet më i thellë. 
 

Trpi i vajzave mbushet dhe rrumbullaksohet. Kofshat zgjerohen, gjitë rriten, fillimisht me ëntje të vogël nën thithe,dhe jo barabartë, njëri gji më shpejtë se tjetri, por në fund barazohen shpeshherë. 
 
Më shpesh dy vite pasi të fillojnë të rriten gjitë te vajzat, ndodh edhe një ndryshim shumë i rëndësishëm– cikli i parë menstrual. Cikli zakonisht zgjat nga 2-7ditë dhe mund të shoqërohet me dhimbje me intenzitet të madh ose të vogël. Për tejkalimin më të lehtë të ciklit të parë, me rëndësi të madhe është përgatitja e duhur dhe diskutimet nga prindërit (më shpesh nëna).


Jo të gjithë ndryshimet janë të mira
Pjesa më e madhe e fëmijëve kalojnë edhe  nëpër një ndryshim– paraqitja e akneve. Te disa lëkura vetë pastrohet për disa muaj, kurser disa akne janë probleme që zgjasin me vite. Më shpesh mjafton që fytyrën ta pastrojmë dy herë në ditë me ujë të vakët dhe sapun të butë ose tonik, por nëse ka nevojë mund të konsultohet edhe kosmetikët ose mjek i lëkurës. Në asnjë rast nuk rekomandohet që fëmijët vetë t’i trajtojnë dhe t’i përdorin preparatet sipas dëshirës së tyre.
Edhe një ndryshim jo shumë i rëndësishëm është aroma e re e trupit, sidomos nën sqetulla.Nën ndikimin e homoneve, fillojnë me punë gjëndrat në lëkurë, duke përfshirë edhe gjëndrat e djersës në sqetulla. Kur djersët dhe bakteriet në sipërfaqen e lëkurës përzijhen, krijohet një erë e pa këndshme. Që të reduktohet paraqitje e erës së trupit, më së miri është që fëmijët të bëjnë dush çdo ditë, dhe domosdoshmërisht menjëherë pas aktivitetit sportiv me përdorim të mjeteve të ëmbladhe naryrore për higjienë.
Tërë ndryshimet gjatë pubertetit janë normal, edhepse deri diku janë jo të këndshme. Te vajzat mund të paraqitet edhe kullimi i bardhave vaginale, kurse te meshkujt paraqitet ereksioni. Në fillim ereksioni paraqitet shumë shpesh madje edhe pa ndonjë arsye. Por me kalimin e viteve të pubertetit, ashtu edhe ereksionet e shpeta reduktohen. 
 
Vite të çmendura
Ndryshimet fizike ndodshta tolerohen më shpesh. Por, ndryshimet emocionale janë ato për të cilat ne i quajmë vite të çmendura. Adoleshentët janë të hutuar, të ndjeshëm, shumë lehtë shqetësohen, janë temperament, reagojnë vrullshëm dhe më ndryshe se më herë që është hutuese edhe për mjedisin sidomos për prindërit.Shumë është me rëndës që në këto vite prindërit të jenë të pranishëm aq shumë sa është e mundur në jetën e fëmijëve, pavarsisht nga refuzimet të cilat do t’i pranoni, sepse faza është ajo, prindërit nuk janë as autoritet, dhe as mjaftë zbavitës për shoqëri.Por me komunikimin intenziv dhe ndonjëherë me ndihmë profesionale, nëse ka nevojë, duhet t’ju sqarohet fëmijëve për procesin nëpër të cilin kalojnë dhe me rëndësishën për adaptimin me ndryshimet e shkaktuara. 
 
Ka fundi i pubertetit intensifikohen edhe ndjenjat seksuale dhe nevojat seksuale.Fëmijët kanë shumë pyetje të pa përgjigjura, ndjenja të përzijera dhe prandaj është me rëndësi që për këto ndjenja me prindërit ose me dikë tjetër të rritur me të cilët ndjehen të lirë t’i diskutojnë këto tema. Me rëndësi është që ata të arrijnë te përgjigjet e duhura.
 
Por, nuk janë tërë emocionet e këqija.Kjo është periudhë kur adoleshentët krijojnë bazën për interesat dhe qëllimet e tyre, dhe mësojnë se si të komunikojnë me mjedisin në mënyrë të shëndoshë.
 
Puberteti nuk fillon te të gjithë fëmijët e klasës ose shokët e një shoqërie në të njejtën kohëTe disa më herët, te disa më vonë, por në fund të gjithë arrijnë në qllimin e duhur

Qumështi i nënës paraqet ushqimin më të shëndetshëm, natyror dhe të pazavendësueshëm për foshnjën tuaj të porsalindur. Është ideal sa u përket materieve bazë ushqeyes dhe prania e shumë faktorëve anti-infektues e bën qumështin e nënës ushqim unik dhe të pa zëvendësueshëm, maksimalisht të përshtatur për nevojat fiziologjike dhe ushqyese për foshnjën tuaj. Është i përshtatshëm për nevojat e foshnjës, pa bakterie dhe steril.

 
Kur fillon gjidhënia
Gjidhënia e parë,nëse gjendja shëndetësore e nënës e lejon, duhet të jetë në tridhjetë minutat e para pas lindjes. Praktikisht konsumimi i qumështit të nënës fillon gjysëm ore ose jo më vonë se 6orë pas lindjes kur foshnja fillon të ushqehet me të ashtuquajturin qumështi i parë ose coleustrum (kulloshtër) - lëngu ngjyrëverdhë i pasur me elemente ushqyese dhe mbrojtëse. Kulloshtra është e mbushur me antitrupatë cilët e mbrojnë foshnjen nga mikroorganizmat dhe e zvogëlojnë rezikun nga alergjitë në jetën e tij të mëtejshme.Prej ditës së dytë deri në ditën e gjashtë të laktacionitfoshnja ushqehet me tëashtuquajturin qumështi i përkohshëm,a prej ditës së 7 deri te java e tretë e laktacionit formohet më e ashtuquajturi qumështi i pjekur i cili mandej i plotëson të gjitha nevojat e foshnjës Suaj.
 
I veçantë në përmbajtjen e tij
Qumështi i nënës përmban të bardha thartore dhe kazein, karbohidrate në formë të laktozës, yndyrna duke përfshirë edhe acidet yndyrore gjysmë të ngopura me zinxhirë të gjatë(shumë të rëndësishme për zhvillimin e trurit të foshnjës Suaj), vitamina dhe minerale. Qumështi i nënës i plotëson nevojat e fëmijës Suaj që të rritet dhe zhvillohet normal,ndihmon në zhvillimin e sistemit imunitar dhe e mbron nga sëmundjet. Foshnjët e ushqyera me qumësht të nënës janë më pak të rrezikuar nga infekcioni në traktin digjestiv,ndezja e veshëve,infekcione në pjesën e poshtme të trakti respirator,asma,dermatiti atipik, diabeti, kurse këta fëmijë kanë zhvillim më të mirëkognitiv. Përmbajtja e qumështit të nënës nga secila gjidhënie ndryshon,në fillim qumështi është i pasur me ujë,gati i tejdukshëm,a pastaj bëhet më i trash dhe më kalorik për këtë qëllim foshnja Juaj duhet ta zbras gjirin deri në fund pas çdo gjidhënie.


 
Përparësitë ekonomike ekologjike dhe shoqërore
Përveç që është ushqim më i mirë qumështi i nënës është edhe sinonim i instiktit,    njoftimit,njohjes, afërsisë, sigurisë, dashurisë, mbrojtjes, çlodhjes, kënaqësisë. Në fund qumështi i nënës është i përkryer dhe i pranishëm menjëherë pas lindjes,çdo herë është i freskët, ka temperaturë ideale, ruhet sigurt dhe gjithsesi falas.Si ushqim më ekonomik, i lirë,gjidhënia është e dobishme edhe për familjen. Efektet plotësuese të zhvillimit të një popullate të shëndosh rezultojnë në reduktimet e shpenzimeve për mbrojtje shëndetsore, nga e cila përfiton edhe shoqëria më e gjërë.

Menjëherë pas lindjes lëkura e të porsalindurëve është e hollë, e butë, me ngjyrë kafeje dhe rozë.Varësisht nga pjekuria e lëkurës së të porsalindurit përafërsisht është e mbuluar me shtresë të bardhë që quhet verniks. Te foshnjët ende të palindur lëkura është shumë e hollë dhe me sasira më të mëdha të verniksitpër dallim nga të barturittë cilët nuk kanë vernikspor prandaj sërish kanë lëlkurë të thatë dhe me zbokthe cila çorohet në pëllëmbë dhe shputa. 

 
Ndryshimet më të shpeshta fiziologjike të lëkurës te të porsalindrit mund të jenë:
 

1.Hemaomat dhe petekiatnë lëkurë që paraqiten për shkak të shtypjes nga rrugët e lindjes mbi të porsalindurin. 
2.Hemangioni makular (enë të zgjeruar të gjakut) i cili gjendet më shpesh në pjesën oksipitale të kokës, në qepallat e syve, rrënjën e hundës dhe spontanisht humbet deri në fund të vitit të parë.
 
3.Pika të vogla të këndshme të bardha në hundë, mjekër, faqe të cilët zhduken gjatë muajit të parë.
 
4. Prenka mongole ose ngjyra e errët e lëkurës në pjesën e ashtit të lakuar dhe paraqitet te popullata me ngjyrë më të errët.
 
5.Prania e fijeve lanugo (qime të imëta, të buta) më shpesh në kurriz dhe ballë që spontanisht bien ka fundi i muajit të parë.
 
6.Skuqa fiziologjike e lëkurës së të porsalindurës e cila paraqitet si reagim ndaj stimuleve nga mjedisi i jashtëm. Ky ndryshim humbet për 12 deri 24 orë pas lindjes.
 

PËRSE PARAQITEN NDRYSHIME TË LËKURËS
Për shkkak të sipërfaqes së madhe dhe kontaktit direkt me mjedisin e jashtëm, mundësia për paraqitjen e ndryshmeve të ndryshme patologjike të lëkurës është shumë i madh.
Lëkura natyrisht vetvetiu mbrohet nga papastërtit e ndryshme me anë të procesit të rigjenerimit.
Substancatregjeneruese të cilat tajohen nga qelizat e lëkurës kanë nevojë për një mjedis ujor, kështu që lëkura sintetizon acidin gama-linoleinik i cili nuk lejon avulimin e ujit nga shtesat sipërfaqsore dhe pengon zbërthimin nga ndotësit e ndryshëm nga jashtë.
Megjithatë disa kimikale të caktuara të cilat konsiderohen si pjesë përbërëse e mjeteve për pastrim ose të ajërit të ndotur „e shpërbëjnë'' lëkurën, sidomos kur nuk është mjaftë e kujdesur ose kur kemi deficit gjenetik të enzimit në sintezën e barierës së lëkurës. 
 

HIGJIENA E DUHUR NË VEND TË PARË
 Lëkura e shëndoshë duhet çdo ditë të pastrohet me ujë të vakët dhe me sapun ose shampo për foshnjë. Pastaj përdoret kremi mbrojtë për foshnjë në tërë pjesët e trupit të cilat ekspozohen ndaj urinës dhe fecieve si dhe tërë rudhave të lëkurës që ekspozohen ndaj dëmtimit (rreth qafës, nën sqetull). Pjesët e mbetura të lëkurës lyhen nëse ajo pjesë thahet nga ndikime të ndryshme, kurse lëkura normale nuk ka nevojë për kremrëra të tillë.
 
 
Te lëkura shumë e ndjeshme te disa të porsalindur mund të përdoren kremëra emolient që ndikojnë pozitivisht dhe nuk e dëmtojnë barierën natyrore të lëkurës.
 
Nëse paraqitet dermatitis nga pelenat– skuqe dhe irritim të lëkurës në zonën  pelenaveduhet të përmirësohet higjiena lokale, ndërrimi më i shpesht i pelenave, pastrimi me ujë të vakët, sipas mundësis të përdoret krem me oksid zinku.
 
Te dermatiti seborre i cili manifestohet me shkumëtë verdha, të trasha në kokë duhet që çdo ditë të pastrohet koka me shmapo, spërkatjeme ujë të vakët dhe kruarje me krëhërtë dendur sipas nevojës edhe me lyerje me krema për foshnjë.
 
Paraqitja e hershme e skuqes dhe skuqe e imë me kruarjee cila zakonisht fillon në faqe ose qafë mund të jetë shenjë për paraqitjen e dermatitisit atopik, për çka është e nevojshme konsultim dhe trajtim i duhur i udhëzuar nga mjeku amë.
 
 
BËNI KUJDES 

  • Përdorimi i faculetave të laguara të reduktohet në minimum, sidomos ata që përmbajnë alkool dhe parfum.
  • Të shmangen pudrat e foshnjëve për kudjes të lëkurës.
  • Të mos nxehet tepër i porsalinduri.
  • Të mos ekspozohet në rreze direkte të diellit.

 
D.r. Olgica Nikolovska
Pediatër Spec. 
Poliklinika RES HUMANA Shkup

Ngërçet infantile te të porsalindurit të njohura si ngërçe definohen si sulme të të qamurit  dhe shqetësimit të cilat shoqërohen me skuqe të fuqishme perorale ose zbehje të fytyrës, dhe me lëvizje karateristike të këmbëve ka stomaku (ngërçe). 

 

Kur parqiten

Ngërçet më shpesh paraqiten para javës së dytë në jetën e tyre, kurse ndërpriten ose intenziteti i tyre reduktohet kur i mbush 3 muaj. 3-4 muajt e parë të jetës së foshnjës ngërçet janë dukuri më e shpesht. Paraqiten te 20-40% e foshnjëve madje njëlloj edhe te ata që ushqehen me sisë edhe te ata me qumësht të adaptuar.Ata paraqiten përnjëherë “pa arsye” dhe zgjasin disa orë. Shoqërohen me qarje të pandalshme të foshnjës së shqetësuar, prishje të gjumit dhe të të ushqyrit por prishet edhe humori i tërë familjes. Më shpesh paraqitet pas dite dhe në mbrëmje madje edhe me intensitet të lartë, por mund të parqiten edhe gjatë tërë ditës dhe gjatë natës. 

 

A paraqesin ndonjë sëmundje? 
 

JO, ngërçet nuk janë sëmundje, por dukuri normale. Ajo është gjendje ku fëmijtë shqetësohen dhe qajnë, por në të njejtën kohë ata janë fëmijë të shëndoshë dhe që marrin ushqim dhe përparojnë në mënyrë të shkëlqyert.

 

Cilat janë arsyet

 

Arsyet për paraqitjen e ngërçeve për shkencën ende janë të panjohura dhe faktori i saktë etiologjik akoma nuk është përcaktuar.Ekzistojnë disa teori për paraqitjen e ngërçeve:

  • foshnja nuk e duron qumështin, 
  • trakti gastrointestinal nuk është shumë i zhvilluar parandaj paraqiten spazma, 
  • debalancimi i përkohshëm hormonal, 
  • foshnjë thithën qumësht shumë shpejtë sa që rezulton në mbushjen e zorrëve me ajër, zgjatjen dhe fyryrjen e tyre,
  • ndjeshmëri e madhe e sistemit nervor të foshnjës në raport me mjedisin e jashtëm dhe pranimi i shumë stimuleve në të njejtën kohë

 

Momentalisht si më relevante janë tezat për mospjekjen e sistemit digjestiv te foshnjët, por teoria për ndikimin e të ushqyertit të nënës te ngëçet tashmë është hedhur poshtë. Kjo don të thotë se nëna mund të han ushqime të ndryshme duke mos qenë më vonë faktor për paraqitejn e ngërçeve te fëmijët. Pra bëhet fjalë për zhvilimin normal të dukurisë të cilën fëmijtë  e ndjenjë si ngërç shqetësues. Mendohet se nuk është dhimbje sepse është dëshmuar se niveli i kortizolit (hormoni i stresit) te foshnjët që kanë ngërçe është më i lartë se sa kortizoni te foshnjët që nuk kanë ngërçe. 

 

Si duhet të trajtohen ngërçet? 

Shërimi ose mjekimi i ngërçeve nuk është i nevojshë.

Ajo që mund të sugjeorhet dhe të ndihmoj është:

  • Informimi i prindërve se çka janë ngërçet infantile
  • Masazha manuale të stomakut të foshnjës, 
  • Vendosja e pelenës së ngrohtë dhe shtrirja e foshnjës anës me këmbë të lakuara,
  • Gromësitja e rregullt e foshnjës pas çdo vakti,
  • Zbuja e ngërçeve infatile me dhënien e probiotikëve. Është vërtetuar se foshnjët që kanë ngërçe infantile kanë nivel më të ulët të bakterieve probiotike në traktin gastrointestinal,kështu që dhënia e probiotikëve na shpien te kolonizimi dhe reduktimi i intensitetit të ngërçeve ose zhdukja e ngërçeve te fosnhja. Pastaj duhet të dihet se probiotiku nuk ka ndikime anësore dhe jepet aq sa ka nevojë. 
  • Dhënia e preparateve që përmbajnë simetikon nuk japin rezultatet të rëndësishme, dhe përdoren atje ku ngërçet janë pasojë e konsumimit të ajërit. 

 

Ngërçet infantile është njëlloj sio dalja e dhëmbëve, ecja-gjegjësisht vetëm një fazë e zhvillimit të fosnjës suaj.

Prindërit janë shembulli i parë dhe më i rëndësishëm i fëmijëve për zhvillimin e tyre fizik dhe psiqik.Stili i eduktimit të cilin e zbatojnë prindërit ndikon çdo aspekt të jetës së fëmijut, duke filluar peshën e tij/saj të trupit e deri te vetëbesimi i tij/saj. Prandaj është me rëndësi të zgjedhim mënyrën e duhur me të cilin do të sigurojmë dhe do të mbështesim zhvillimin dhe rritjen e shëndoshë, e cila do të jetë rrugë nëpër të cilën do të ecin si të personalitete të rritura dhe do të bëhen anëtarë produktiv në shoqëri.

 

Psikologjia sot identifikon katër stile të eduktimi të fëmijëve. Secili ka karakteristikat e tij të veçanta dhe rezulton në reagime dhe efekte të ndryshme te fëmijët. Nga ana tjetër, çdo marrëdhënie prind-fëmij është e ndryshme, parandaj është e vërtetë që nuk është e mundur që në çdo situatë dhe te secili individ të zbatohet vetëm një stil gjithmonë.

 

Stili autoritar (dikatorial) i edukimit

 

Fuqia është karakteristika e vetme e këtij stili kur e luajmë rolin si prind. 

Prindërit autoritar besojnë se fëmijët duhet t’i respektojnë rregullat e tyre pa përjashtim dhe pa arsyetim. 

Ky lloj i prindërve njihen me shprehjen „do bëhet ashtu si unë them!“ sepse e vetmja gjë që ju intereson është dëgjueshmëria e fëmijëve, dhe në asnjë mënyrë negociata. Gjithmonë kërkojnë, por asnjëherë nuk japin.

Nuk i lejojnë fëmijët që të përfshihen në zgjidhjen e problemit ose në tejkalimin e peripecieve. Në vend të saj, vendosin rregulla dhe i imponon pasojat, pavarsisht se çka mendon fëmija. 

Përdorimi i ndëshkimit në vend të disiplinës, që don të thotë t’i mësojnë se si të sjellin vendime të drejta, mendojnë se fëmijët duhet të pendohen për gabimet e tyre.

Fëmijët e këtyre prindëve i zbatojnë rregullat edhe më tej në jetën e tyre si personalitete të rritura. Por, por ata rrezikohen më shumë që të kenë telashe me vetëbesimin, sepse në fëmijëri mendimi i tyre asnjëherë nuk ka qenë i rëndësishëm dhe i vlerësuar. Këto fëmijë mund të bëhen edhe agresiv edhe jo miqësor (asocial) ndaj mjedisit. Më shpesh përqendrohen te zemrimi ose tërbimi që e ndjejnë ndaj prindërve të tyre, në vend se të përqendrohen te e ardhmja e tyre dhe se si t’i përmirësojnë gjërat. Shumë rrallë bëhen edhe gënjeshtar të përkryer me qëllim që të evitojnë ndëshkime.

 

Stili autoritativ (demokratik) i edukimit

 

  • A është dita e fëmijëve tuaj e planifikuar paraprakisht, me kohë të saktë të gjumit dhe rregulla tjera shtëpiake?
  • A vijojnë ndëshkime nëse nuk respektohen rregullat?
  • A e kuptojnë fëmijët se çka pritet nga ata?
  • A ndjehen fëmijët të lirë që të bisedojnë me ju për gjithçka, pa frikë nga gjykimi, komentet negative ose ndëshkimi?
  • Shumë tentoni të krijoni dhe mbarni lidhje pozitive me fëmijën plotë me dashuri dhe mirëkupim.
  • Fëmijëve ju a sqaroni arsyet që qëndrojnë pas rregullave tuaja.
  • Impononi regulla dhe pasoja, por i merrni parasyshë edhe ndjenjat dhe mendimet e fëmijëve.

Ky stil i edukimit i vlerëson dhe i pranon mendimet e fëmijëve, por në të njejtën kohë ua bën me dije fëmijëbe se të rriturit janë kryesorët në situatë.

Prindërit autoritativ mësojnë nga çdo situatë dhe punojnë për prevenimin e problemeve me sjelljen para se të shfaqen. Përdorin një strategji të disiplinës pozitive ( si lëvdrata dhe shpërblime) që ta nxisin sjellje e mirë.

Ky lloj i prindëve kanë pritshmëri të mëdha nga fëmijët e tyre, por edhe durim, mirëkuptim dhe mbështetje për fëmijën. 

Fëmijët e prindëve autoritativ më shpesh janë të lumtur dhe të suksesshëm dhe, si të rritur, janë përgjegjës, të aftë së sjellin vendime të mira dhe të lirë të shprehin ndjenja e tyre dhe qëndrimet.
 

 

Stili i butë i edukimit

 

 

  • Përcaktoni rregulla, por më shpesh madje as edhe ju (prindërit) nuk izbatoni, madje as që i nxisni fëmijët t’i zbatojnë rregullat.
  • Nuk impononi pasoja se ndëshkime shpesh.
  • Mendoni se fëmijët më mirë do të mësojnë nëse prindëri ndikojnë më pak te ata.

 

Prindërit e urët janë mesatar, me reagime të buta, më shpesh përfshihen vetëm kur bëhet fjalë për ndonjë problem më të madh. Këto prind gjithmonë japin, asnjëherë nuk kërkojnë nga fëmijët e tyre dhe shmangin ballafaqimin me fëmijët e tyre. Janë plotë dashuri dhe kujdes për fëmijët, por kjo nuk mjafton, kurse në këtë rast, edhe më pak e vlefshme se sa efektet negative të cilat arrihen me evitimin e ndëshkimeve dhe mos pasja e rregullave në shtëpi. 

Për këto prind „fëmijët do të mbeten fëmij“ dhe prandaj gjiuthmonë falin, dhe kur vendosin për ndëshkim, shpesheherë nuk e realizojnë deri në fund

Ky stil i edukimit prindërit i bën më shumë miq me fëmijët se sa prindër. Ashtu si shoku më i mirë, këtu janë për të dëgjuar fëmijët dhe problemet e tyre, por jo edhe për t’i nxitur dhe t’i nxjerr nga sjellja e keqe ose nga zgjedhjet e gabuara që mund t’i bëjnë.

Fëmijët e këtyre prindërve shpeshherë nuk arrijnë sukses në aspektin akademik, nuk njohin autoritet dhe rregulla, ku si rezultat kanë probleme me sjelljen. Shumë shpesh janë të pikëlluar dhe pothuaj pa vetëbesim. 

Shprehitë e shëndosha të cilat duhet prindërit t’ua mësojnë fëmijëve kanë karakter fizik dhe psiqik. Përveç problemeve me sjelljen, këto fëmijë si personalitete të rritura vuajnë edhe nga pesha e madhe trupore, sepse shpeshherë ushqimi i shpejtë ka qenë ushqimi i zgjedhur i tyre, kurse prindërit nuk i kanë kufizuar zgjedhjet e tyre dhe as nuk i kanë edukuar lidhur me ndikimin e atij ushqimi të shpejtë mbi shëndetin.

 

Stili i painteresuar i edukimit

 

 

  • Nuk i pyesini fëmijët për ditën e kaluar në shkollë ose për detyrat e shtëpisë.
  • Shpesh herë nuk e dinë se ku dhe me kë është fëmja i tyre.
  • Nuk kalon shumë kohë me fëmijët.


Prindërit e pa interesuar presin që fëmijët vetë të edukohen. Nuk ju japin udhëzime, nuk i përdhelin, as nuk krijojnë dhe as nuk zhvillojnë ndonjë lloj marrëdhënie me fëmijët. Ky është stili më i keq i edukimit.

Edhepse ky raport ndaj fëmijëve nuk mund të arsyetohet me asnjë arsyetim, sërish duhet të themi se ka situata të ndryshme të cilat na shpien te prindërit e painteresuar. Ndonjëherë mund të jenë arsyet shëndetsore, prindër te të cilët pa pritur është paraqitur ndonjë sëmundje mentale ose janë bërë të varur nga droga. Ndonjëherë nuk kanë edhe njohuri për zhvillimin e fëmijëve, kurse ndonjëherë tjetër janë të angazhuar me probleme tjera si puna (psh., udhëtimi i shpeshtë, llogaritë ose me anvisrinë.

Fëmijët e prindëve të painteresaur gjithmonë kanë probleme me vetëbesimin, janë edhe nxënës të dobët,, shepshherë nuk përparojnë në aspektin profesional dhe mezi se mbijetojnë, dhe shpesheherë vuajnë edhe nga depresioni.

 

 

Praktika e përditshme tregon se prindërit nuk bëjnë pjesë vetëm te një kategori, por varësisht nga situata, për shembull, njëherë janë të butë, tjetër herë janë autoritativ. Shumë shpesh prindëri autoritar shkojnë nga një ekstrem në tjetrin, kur e teprojnë me ndëshkime, atëherë janë shumë të butë dhe lejojnë gjithçka, si kompenzim i rrepëtsis së tepërt, gjë që edhe më shumëi huton fëmijët

 

Secila shtëpi është universitet, kurse secili prind është profesor. – Mahatma Gandi

 

 
 
 

Pothuaj është privilegj të kemi gjumë cilësor dhe të rregullt në kohën moderne.Gjumi cilësor është esencial për shëndet të mirë dhe për rritjen dhe zhvillimin normal të fëmijëve.Dihet që gjumi i shkurtë dhe jo cilësor mund të jetë faktor për problemet psikofizike te fëmijët në moshën e më vonshme të jetës së tyre. Andaj, mungesa e gjumit në faza të ndryshme të fëmijërisë mund të rezultoj me mungesë të koncentrimit, kapacitet të reduktuar kognetiv dhe intelektual në periudhën e adoleshencës.Gjumë i pamjaftueshëm mund të shkaktoj edhe rënie të imunitetit, zhvillimin e sëmundjeve kardiovaskulare, diabetin, mbipeshë trupore...

 
Gjumi është njëlloj i rëndësishëm si edhe ushqimi i shëndetshëm dhe aktiviteti fizk.Me gjumë të mirë trupit i mundësohet që të çlirohet nga materiet e tepërta të dëmshme të akumuluara gjatë tërë ditës.Muskujt, duke përfshirë edhe zemrën, rigjenerohen gjatë gjumit.
 
Sa gjumë është i nevojshëm për fëmijët?
Gjatësia e gjumit kryesisht varet nga mosha e fëmijëve:
-  të porsalindurit me moshë jo më të madh se 2 muaj– 10 deri18 orë gjithsej(me disa pauza 1-3orë kur janë të zgjuar)
- foshnjët nga3–12muaj nga9 deri14 orë(me 2 dremitjeprej2 orë në ditë)
- fëmijët 1–3vjeçar nga12 deri14 orë(me 1 dremitjegjatë ditës)
- fëmijët 3–5vjeçar nga 11 deri13 orë
- fimijët5–12vjeçar prej10 deri11 orë
- adoleshentët8 deri 10 orë
 
Por, nuk duhet harruar se këto përparësi mund të ndryshojnë dhe mund të jenë të ndryshme për çdo fëmijë, sepse te të njejtit ndikojnë edhe faktorë tjerë siç janë temperatura, vetë mjedisi, faktorët gjenetik, etj.
 
Përpilimi i një orari të duhur të gjumit dhe zgjuarjes është një faktorë kryesor për fëmijun dhe për zhvillimin e tij të drejtë emocional.Ndryshimet në jetën e fëmijut, ndryshimet e shprehive të tij/saj dhe marrëdhëniet e tensionuara familjare mund të ndikojnë negativisht mbi orarin e gjumit.
 
Shprehitë i krijojmë vetë ne
Në kohën dinamike dhe kaotike në të cilën jetojmë, fëmijët shpesh herë duhet vetë te gjenden në jetë.Prindërit vazhdimisht e më shumë dhe më gjatë janë të angazhuar, kështu që koha e nevojshme për marrëdhënie të shëndosha famijlare dhe për krijimin e shprehive të shëndosha është shumë më e shkurtë. Në këtë kontekst, i anashkalojmë ritualet e rëndësishme për procesin e gjumit.
Duke filluar nga të porsalindurit, të gjithë fëmijët duhet të kenë ritual për gjumë, të cilat rituale zgjasin diku30–40 minuta duke përfshirë këtu edhe pastrimin.Dhe kohën e njejtë të gjumit çdo natë.Për fëmijët deri në moshën 10 vjeçare kjo don të thotë se më së voni deri në orën21ata duhet të jenë në gjumë. 
Madje as edhe adoleshentët nuk duhet të përjashtohen nga rregulli i shkuarjes në shtratë.Te ata, përveç dëshirës natyrore që të qëndrojnë zgjuar gjatë orëve të vona të natës, përdorimi i pakontrolluar i pajisjeve elektronike e komplikon edhe më tutje gjendjen. Vendosja e një rrendi dhe mbatja e situatës nën kontroll është e rëndësishme edhe për grupëmoshë.
 
Dhoma e gjumit duhet të jetë e errët, e ventiluar dhe me temepraturë normale, pa pajisje elektronike të cilat nuk e kanë vendin në dhomën e fjetjes.Përdorimi i telefonit, tabletit ose kompjuterit para gjumit mund ta rreduktoj deri në 22% nivelin e melatoninit në organizëm, një substancë e cila natyrisht krijohet në organizëm gjatë natës dhee sinjalizon trupin që është koha për gjumë.
Preferohet që fëmijët të kenë lodër të preferuar për gjumë dhe tregim të preferuar për vënie në gjumë.
Nëse fëmiju ka vështirësi me marrjen e gjumit, atëherë kujdesuni që shtrati t’i simbolizon vetëm gjumin, por jo edhe vendi ku mund të luan ose të bën detryrat e shtëpisë.
Mjedisi i natës në shtëpi duhet të jetë relaksues dhe qetësues. Evitoni zënkat dhe diskutimet të cilat mund të shkaktojnë ankziozitet para gjumit.
 
Rëndësia e gjumit të mirë
 
1.     Gjumi e përmirëson rritjen
Hormoni i rritjes kryesisht lirohet gjatë gjumit të thellë.Natyra është kujdesur që foshnjët të marrin gjumin e duhur, kështu që pothuaj 50% të kohës e kalojnë në gjumë të thellë.Gjumi cilësor është i rëndësihëm për rritjen normale të të gjithë fëmijëve në përgjithsi, por vetëm te më të vegjëlit, dallimi në rritje mund të shihet dita ditës.
 
2.     Gjumi ndikon edhe mbi peshën e trupit
Shumë dëshmi tregojnë se gjumi i pamjaftueshëm te fëmijët na shpien te obesiteti,duke filluar qysh nga mosha më e re.Çdo qarje nuk është për shkak të ushqimit. Nëse edukohen prindërit për dallimet e të qamurit për ushqim dhe të qamurit për nevojën tjetër urgjente te foshnjës dhe se si ta qetësojnë,por duke mos përdorur ushqim para kësaj,atëherë gjasat janë më të mëdha që foshnjat do të flejnë më mirë, dhe më gjasat janë më të ulëta që fëmijët do të jenë obesiteti.
Lidhja mes mungesës së gjumit dhe hormonit që na sinjalizon kur jemi të ngopurështë e pranishme madje qysh në lindje.Prandaj edhe fëmijët të cilët nuk flejnë mjaftueshëm dhe janë të lodhur, kanë tendencë që vazhdimisht të kërkojnë ushqim madje shpeshherë me përmbatje të lartë të yndyrërave dhe karbohidrateve, kurse nga ana tjetër, më shumë qëndrojnë ulur dhe shtrirë(por uk flejnë), gjë e cila nuk kontribon në djegien e kalorive.
 
3.     Gjumi ndihmonë në luftën kundër ftohjes
Gjatë kohës së gjumit, te fëmijët (por edhe te të rriturit) krijohen proteine (citokine) me të cilat organizmi lufton kundër infeksioneve, ftohjes dhe stresit. Më pak gjumë, don të thotë më pak nga këto proteine „të gatshme për luftë“. 
 
4.     Me më shumë gjumë për më pak lëndime
Fëmijët ngelin të lerosurdhe më shumë impulsiv kur flejnë më pak se sa duhet.Kjo theksohet shumë te fëmijët në moshë shkollore të cilët flejnë më pak se 9 orë çdo natë.
 
5.     Gjumi i përmirëson aftësitë për mësim dhe koncentrim

Te fëmijët me moshë 3 vjeçare të cilët vazhdimisht flejnë më pak se 10 orëçdo natë, kanë probabilitet 3 herë më të madh që të kenë probleme me hiperaktivitetin,impulsivitetin dhe anksiozitetin , madje deri në moshën 6 vjeçare të jetës së tyre.
Fëmijët të cilët janë të lodhur dhe të pagjumë kryesisht luftojnë kundër lodhjes(reagim natyror i organizmit)ose, më saktë, tentojnë të mbeten të zgjuar dhe të interesuar për ndodhitë rreth tyre.Kjo rezulton me tajim më të madh të hormonit i cili i bën hiper të zgjuar, por të rraskapitur. Pastaj vijon faza e humorit të keq dhe nervozës.Me këtë disponim ose humor në asnjë mënyrë nuk mund të jenë të kujdeshsëm dhe të mësojnë. Kështu„më të elektrolizuar“ madje nuk mund as të flejnë.
Numri më i madh i fëmijëve pas moshës 5 vjeçare nuk kanë nevojë për dremitjegjatë ditës. Por, dremitjen gjatë ditës për fëmijët që shkojnë në shkollë janë magji e vërtetë për aftësinë e tyre për të mësuar dhe mbajtur mend.
Gjumi është i nevojshëm për trurin që ai të mund t’i vërteton gjërat që i ka mësuar gjatë ditës dhe t’i mbaj mend gjatë. Mungesa e gjumit te fëmijët mund të lidhet me rezultatet e dobëta dhe notat e dobëta në shkollë.

rreth nesh

Shëndeti nuk është vetëm mungesë e sëmundjes, shëndeti është mirëqenie e plotë psiqike, fizike dhe emcionale. Misioni ynë do të jet i tillë. Me anë të këshillave të thjeshta dhe të shkurta dhe me përmbatje të cilat me shumë kujdes janë zgjedhur, ne ju ofrojmë të dhëna praktike të zbatueshme për përmirësimin e cilësisë së jetës në përgjithësi.

Ndiqni ne në Facebook

Newsletter

Shkruani e-mailin