Комуникација со децата и одговарање на нивните прашања на теми како сексуалност, секс, запознавање со телото и врските со другите луѓе, придонесува  кон нивното сексуално осознавање, образование и секако правилен развој на нивата сексуалност.
 

Никогаш не е прерано да се започне со овие разговори, затоа што децата од најмала возраст треба да знаат дека запознавањето на сопственото тело и сексуалноста се нормален дел од животот. И колку подобра основа поставите, толку полесни ќе ви бидат вам како родител сите подоцнежни и посериозни разговори на овие теми.

 

Отворени за сите прашања
 

Најважната работа што треба детето да ја научи е дека вам може да ви се обрати за било каква информација, без да почувствува срам или страв затоа што темата е малку скокотлива. Важно е да бидете подготвени да одговорите на нивните прашања, па дури и “не знам” е подобро од одбегнување на темата. И сигурно нема да биде само еден разговор, во кој сте успеале или можеби не, да дадете правилни одговори. Како детето расте и се развива, така ќе се развиваат и вашите разговори за сексуалноста.

Важно е да запамтите дека секусалноста не е поврзана само со секс. Сексуалноста е поврзана со чувствата на детето за сопственото тело што се менува постојано, за тоа како детето ги разбира и изразува чувствата на интимност, приврзаност и љубов за и кон другите, врз основа на што развива и одржува нормални односи со луѓето.

 

Кога да се започне?

Зависно од возраста на детето, еве неколку совети за што, кога и како да разговарате за да бидете што повеќе разбрани.
 

0-2 години
 

Заборавете на бебешкиот говор. Со употреба на вистинските зборови од најмала возраст во секојдневните ситуации (на пр. за време на капење или при облекување) постепено запознавајте го детето со сите делови на телото, вклучително и гениталиите.

 

2-3 години
 

После 2-рата година поголемиот број деца стануваат љубопитни за своето тело и за телото на другите деца. Забележуваат дека телата на момчињата и девојчињата се разликуваат, и почнуваат со прашањата Зошто? и Што е тоа?. Можеби ќе ви биде полесно доколку се послужите со книга со слики преку кои ќе им ги покажете разликите во телото, како се викаат различните делови и која им е основната функција.

 

4-5 години
 

На оваа возраст почнуваат со прашањата за бебињата. Ако детето праша од каде дојдов јас? Можете да прашате какво е твоето мислење за ова? За да разберете што всушност сака да праша и колку разбира. Секогаш е добро да давате што поедноставни одговори со вистинските зборови.

 

6-8 години

Откако одговоривте од каде доаѓаат бебињата, следното можеби најчесто прашање на оваа возраст е како бебињата се најдоа таму? Колку и да ви звучи чудно или претерано, најдобро е ако им ја кажете вистината веднаш. Секој ваш одговор што нема да биде директен и едноставен, само ќе ја влоши ситуацијата, ќе ги остави збунети со повеќе прашања што чекаат на ред. 

 

Воведување во пубертет
 

Пожелно е, без да ги чекате првите прашања од детето, да го запознаете со следниот период на промени – пубертетот. Детето треба спремно да ги дочека промените: како првиот менструален циклус, појавата на срамните влакна, зголемување на градите, продлабочување на гласот итн. И да му се објасни дека порано или подоцна сите деца поминуваат низ овие промени, и дека ако е меѓу првите во неговото одделение, не треба да се срами, но да биде спремно да ги дочека закачките од другарите.

 

Децата денес се постојано изложени на влијание од медиумите, и позитивно и негативно. Не сите пораки за сексот се негативни. Родителите наместо само да го забранат или ограничат пристапот до овие пораки, треба да ги искористат како можност и да ги запознаат децата со вистинските, семејните вредности на врските и обврските што ги носи со себе самата сексуалност.

 

Што е нормално, а што не?
 

Деца од една до три години – нормално сексуално однесување

Можеби ќе биде малку збунувачки кога ќе го видите за прв пат, но следново е сепак нормално за оваа возраст:

  • - да ги допира или трие гениталиите
  • - да ги покажува гениталиите на некој друг
  • - да ги гледа или допира гениталиите на другарчињата за време на игра, заедничко капење или во тоалет
  • - да ги кажува на глас и повторува имињата на гениталиите
  • - обожава да биде голо
  • - покажува интерес за делови од телото и како функционираат.

Особено е важно како ќе реагирате првиот пат кога ќе го видите своето дете како се допира или трие. На смирен начин треба да му објасните што прави, каде и кога тоа може да го прави. Дека одредени делови од телото како гениталиите се приватни делови и не треба да ги покажува било каде. Не можете и не треба да го одвикнувате од допирањето или триењето на гениталиите, но треба да му објасните дека доколку тоа го прави често, на крај може да заврши со болка и црвенило.

 

Деца на предучилишна возраст – нормално сексуално однесување
 

- допирањето може да премине во мастурбирање, иако за детето постои само чувството на задоволство поради кое го прави истото, без да знае што тоа значи

- се држи за рака со другарчињата, споделува по некој бакнеж

- игра „Покажи ми го твоето и јас ќе ти го покажам моето“ со што ги споредува гениталиите со другарчињата

- игра мајка и татко, или доктори и сестри

Сето ова го прави затоа што се чувствува добро, затоа што репродуцира тоа што слуша и гледа, и така ја запознава средината, а со тоа ги тестира и границите на своите родители и околината.

И повторно, вашата реакција треба да биде смирена со многу разбирање и објаснување, и одвлекување на вниманието на детето со друга игра.

 

Деца на училишна возраст – нормално сексуално однесување 


 

Допирањето и мастурбирањето останува, но се појавува срам кај детето (особено ако го фатат на дело), се повлекува повеќе во својата соба, не сака никој да го види голо, а споредбата со другарчињата се сведува на големина или облик на органите, не само на присуство. Некои родители се среќни со ваквото однесување на детето, но некои не се, иако сето ова во умерена количина е нормална појава и не треба да се негира.

 

Мајчиното млеко претставува најздрава, природна и незаменлива храна за Вашето новороденче. Идеалниот сооднос на основните хранливи материи и присуството на бројните антиинфективни фактори го прават мајчиното млеко уникатна и незаменлива храна, максимално приспособена на физиолошките и нутритивните потреби на новороденчето и доенчето. Тоа е прилагодено на потребите на бебето, бактериолошки исправно и  стерилно.

 

Кога започнува доењето
 

Првото доење, доколку здравствената состојба на мајката дозволува, треба да биде во првите триесет минути по породувањето. Практично доењето со мајчино млеко започнува половина час или не подолго од 6 часа после рагањето и бебето почнува да се храни со т.н. прво млеко или колострум -  жолтеникава течност богата со хранливи и заштитни елементи. Колострумот е полн со антитела кои го штитат бебето од микроорганизми и го смалуваат ризикот  од алергии подоцна во живитот. Од вториот до шестиот ден на лактацијата бебето се храни со т.н преодно млеко, а од 7 ден до три недели од лактацијата се формира веке т.н. зрело млеко кое понатаму ги задоволува сите потреби  на Вашето бебе.

 

Уникатно по својот состав

Мајчиното  млеко содржи белковини од сурутка и казеин, јаглени хидрати во облик на лактоза, масти вклучувајки ги и полинезаситените масни киселини со долги ланци (многу важни  за развојот  на мозокот на Вашето  бебе), витамини и  минерали. 

Мајчиното  млеко ги  задоволува потребите  на Вашето  бебе да  може  да  расте и нормално да се развива, помага во развојот на имунолошкиот систем на бебето и го штити од болести. Така бебињата хранети со  мајчино млеко помал е ризикот од 
инфекции на дигестивниот тракт, воспаленија на ушите, инфекции на долниот респираторен тракт, астма, атописки дерматитис, дијабетес, а овие децата имаат и подобар когнитивен развој. Составот на  мајчиното млеко се менува и во тек  на секој подој, на почеток млекото е богато со вода, речиси прозирно, а потоа станува погусто и покалорично заради што особено е важно Васето бебе при секој подој да ја испразни  дојката до крај.

 

Економски еколошки и општествени предности
 

Освен што е најдобра храна мајчиното млеко е синоним за инсттинкт, запознавање, препознавање, блискост, сигурност, љубов, заштита, безгришност, задоволство. На крај мајчиното млеко е совршено и достапно веднаш по  раѓањето, секогаш е свежо, има идеална температура, совршено заштитено и секако беплатно. Како најекономична, евтина храна, доењето е корисно и за семејството. Допонителните ефекти на развој на поздрава популација води кон намалени трошоци за здравствена заштита, од што корист има и пошироката општествена заедница. 

 
 
 
 
 
 

Инфантилни колики или грчеви кај новороденчињата, наречени уште како трименонски колики, се дефинираат како напади на силен плач и немир придружен со силно црвенило или со перорално бледило на лицето, и со карактеристични движења на ноџињата кон  стомакот (грчење). 

 

Кога се појавуваат?

Коликите најчесто се појавуваат пред втората недела од животот, а  престануваат или нивниот интензитет се намалува со полни 3 месеци. Во првите 3-4 месеци од  животот на бебето, коликите (грчевите) се најчеста појава. Се појавуваат кај 20-40% од бебињата и тоа подеднакво често кај доените и кај бебињата на адаптирано млеко. Тие се случуваат наеднаш од „чиста мира“ и траат и по  неколку часа. Проследени се со неутешно плачење на бебето, вознемиреност, нарушување  на  сонот и на хранењето, а нарушено е и расположението на целото  семејство. Најчесто се појавуваат попладне и навечер и тоа со поголем  интензитет, а може да се појавуваат и преку цел ден и во текот на ноќта. 

 

Дали се работи за болест? 

 

НЕ, грчевите не се болест туку нормална  појава. Тоа  е состојба во која децата се вознемирени и плачат, но воедно тоа се здрави деца и деца кои примаат храна и кои одлично  напредуваат.

 

Кои се причините?

 

Причините за појавата на грчеви на науката не и се целосно познати и точниот етиолошки  фактор не е определен. Постојат неколку теории за настанувањето на грчевите: 

  • бебето не поднесува млеко, 
     
  • гастро-интестиналниот тракт не е доволно развиен, па се појавуваат спазми, 
     
  • привремена хормонска нерамнотежа, 
     
  • бебињата цицаат многу бргу, што води до полнење на цревата со воздух, нивно растегање и надуеност, 
     
  • преголема чувствителност на нервниот систем на бебето во однос на надворешната средина и прием на многу стимулации истовремено. 

 

Моментално, како најрелевантни се сметаат теориите за незрелост на дигестивниот и  нервниот систем кај бебето, додека теоријата за влијанието на мајчината исхрана на  грчевите кај бебето е застарена. Ова значи дека мајката може да јаде разновидна храна без притоа таа да е фактор за појава на грчевите кај бебето. Значи, се работи за  нормална развојна појава која бебето ја чувствува како неудобност и грч. Се смета дека  не е болка, затоа што е докажано дека нивото на кортизол (хормон на стрес) кај бебињата кои имаат грчеви не е поголем од кортизонот кај оние кои немаат. 

 

Како треба да се третираат инфантилните колики (грчеви)? 

 

 

Лекување на грчевите со лекови не е потребно.

 

Она што може да се сугерира и да биде од помош е: 
 

  • информирање на родителите за тоа што се инфантилни колики,
     
  • мануелни масажи на стомачето на бебето, 
     
  • ставање на топла пелена и легнување на бебето на страна со свиткани нозе,
     
  • редовно подждригнување на бебето по секој оброк, 
     
  • ублажуање на инфантилните колики со давање пробиотици. Утврдено е дека бебињата кои имаат инфантилни колики имаат пониско ниво на пробиотиски бактерии во гастро-интестиналниот тракт, така што давањето пробиотици доведува до колонизација и до намалување на јачината или до губење на грчевите кај бебето. Притоа, треба да се знае дека пробиотикот нема несакани ефекти и се  дава онолку колку што е потребно, 
     
  • Давањето препарати кои содржат симетикон не даваат значајни резултати, и се применуваат онаму каде грчевите се последица од голтање воздух. 

 

Инфантилните грчеви се исто што и никнувањето заби, проодувањето, прозборувањето – односно само уште една фаза во созревањето на вашето дете.

 

Родителите се првиот и најважниот пример на децата за нивен правилен физички и психички развој. Стилот на воспитување што го применуваат родителите влијае врз сите аспекти на детскиот живот, од нивната телесна тежина, па до нивната самодоверба. Затоа е важно да го изберете вистинскиот начин на кој ќе обезбедите и ќе поддржите здрав раст и развој, што ќе биде основа за патот по кој ќе продолжат како возрасни личности и ќе бидат продуктивни членови во општеството. 

Психологијата денес идентификува 4 стилови на воспитување на децата. Секој има свои, посебни карактеристики и резултира со различни реакции и ефекти кај децата. Од друга страна, пак, секој однос родител-дете е различен, поради што и реално не е можно во секоја ситуација и кај секоја индивидуа да се применува само еден стил секогаш.
 

Авторитарен (диктаторски) стил на воспитување

Моќта е главната карактеристика за овој стил на вршење на улогата на родител. 
Авторитарните родители веруваат дека децата треба да ги почитуваат нивните правила без исклучок и без изговор. 
Овој вид родители се познати по изјавата „Ќе биде како што јас ќе кажам!“ бидејќи единствено што ги интересира е послушност кај децата, и во никој случај преговарање. Постојано бараат, но никогаш не даваат.
Не им дозволуваат на децата да се вклучат во решавање на проблемот или во надминување на пречките. Наместо тоа, поставуваат правила и ги наметнуваат последиците, без разлика на мислењето на детето. 
Употребуваат казни наместо дисциплина, што би значело дека наместо да ги научат децата како да носат правилни одлуки, сметаат дека децата треба да зажалат за своите грешки.
Децата на овие родители следат правила и понатаму во текот на животот како возрасни личности. Но, кај нив е зголемен ризикот за појава на проблеми со самодовербата, затоа што во детството нивното мислење никогаш не било важно и вреднувано. 
Овие деца може да станат агресивни или непријателски расположени кон средината. Најчесто се фокусираат на гневот што го чувствуваат кон своите родители, наместо на својата иднина и на тоа како да ги направат работите подобро. Многу често стануваат и одлични лажговци со цел да избегнат казни.
 
Авторитативен (демократски) стил на воспитување

-      Дали денот на вашите деца е испланиран однапред, со точно време на заспивање и со други домашни правила?
-      Дали следуваат казни доколку не се почитуваат правилата?
-      Дали децата разбираат што очекувате од нив?
-      Дали децата се чувствуваат слободни да разговараат со вас за сè, без страв од осуда, негативен коментар или казна?
-      Многу се трудите да создадете и да одржите позитивна врска со децата полна со љубов и со разбирање.
-      На децата им ги објаснувате причините што се во заднина на вашите правила.
-      Наметнувате правила и последици, но ги земате предвид чувствата и мислењата на децата.

Овој стил на воспитување ги признава и ги вреднува мислењата на децата, но истовремено им става до знаење на децата дека возрасните се главни во ситуацијата.
Авторитативните родители учат од секоја ситуација и работат на превенирање на проблеми во однесувањето уште пред да се случат. Употребуваат стратегија на позитивна дисциплина (како пофалба и награда) за да поттикнат добро однесување.
Овој вид родители имаат високи очекувања од своите деца, но и трпение, разбирање и поддршка за децата. 
Децата на авторитативните родители најчесто се среќни и успешни и, како возрасни личности, се одговорни, способни да носат добри одлуки и да проценат ризици, и слободни во изразувањето на сопствените чувства и ставови.
 
Попустлив стил на воспитување

-      Поставувате правила, но најчесто ни вие (родителите) не се придржувате кон нив, ниту ги поттикнувате децата да ги почитуваат.
-      Не наметнувате последици или казни често.
-      Сметате дека децата најдобро ќе научат доколку родителите влијаат што помалку врз нив.
 
Попустливите родители се умерени, благи во реакциите, најчесто се вклучуваат само кога се работи за некој сериозен проблем. Овие родители секогаш даваат, никогаш не бараат од децата и се трудат да избегнат соочување или судир со децата. Полни се со љубов и со грижа за децата, но тоа не е доволно, а во овој случај и помалку вредно од негативните ефекти што ги постигнуваат со избегнувањето на казните и со немањето правила во домот. 
За овие родители „децата ќе бидат деца“ и затоа секогаш простуваат, а кога ќе се одлучат за казна, најчесто и не се истрајни во нејзиното спроведување.
Овој стил на воспитување, родителите ги прави повеќе другари со децата отколку родители. Како и најдобриот другар, тука се за да ги ислушаат децата и нивните проблеми, но не и за да ги охрабрат и за да ги одвлечат од лошото однесување или од лошите избори што можат да ги направат.
Децата на овие родители најчесто не напредуваат академски, не признаваат авторитет и правила, поради што често имаат проблеми во однесувањето кон останатите. Многу често се тажни и речиси без самодоверба.
Здравите навики на кои треба родителите да ги научат децата се од психичка и физичка природа. Покрај проблемите во однесувањето, овие деца како возрасни личности страдаат и од преголема телесна тежина, затоа што многу често брзата храна им била храна од избор, а родителите не ги ограничиле ниту ги едуцирале за влијанието на тој вид храна врз здравјето.
 
Незаинтересиран стил на воспитување

 -       Не ги прашуваат децата за денот поминат во училиште или за домашните задачи.
 -       Најчесто не знаат каде им се децата и со кого се дружат.
 -       Не поминуваат многу време со децата.

 Незаинтересираните родители очекуваат децата сами да се воспитаат. Не им даваат насоки, не ги негуваат, ниту создаваат или развиваат некаков однос со децата. Ова е најлошиот стил на воспитување.
 Иако ваквиот однос кон децата не смее да биде оправдан со какви било изговори, сепак треба да се каже дека има најразлични ситуации кои доведуваат до незаинтересирани родители. Некогаш се здравствени причини, родители кај кои одеднаш се  појавила одредена ментална болест или станале зависници од дроги. Некогаш им недостасува знаење за детскиот развој, а некогаш се обземени со други проблеми како работа (пр. често патуваат), сметки или водење на домаќинството.
Децата на незаинтересираните родители секогаш имаат проблем со самодовербата, лоши ученици се, најчесто професионално не напредуваат и се мачат со егзистенцијата и, на крајот, најчесто страдаат од депресија.
 

 
Секојдневната практика покажува дека родителите не спаѓааат само во една категорија, туку во зависност од ситуацијата, на пример, еднаш се попустливи, друг пат се авторитативни. Многу често авторитарните родители одат од една во друга крајност, кога ќе претераат со казните, тогаш се премногу попустливи и дозволуваат сè, како надомест за преголемата строгост, што ги збунува децата уште повеќе.
 
 
Секој дом е универзитет, и секој родител е професор. – Махатма Ганди

Веднаш по раѓањето кожата на новороденчињата  е тенка, мека, кадифеста и розева. Во зависност од зрелоста на новороденото кожата е помалку или повеќе прекриена со беличест сирест намаз наречен верникс. Кај недоносените бебиња кожата е  многу тенка и  е прекриена со поголеми количини на верникс,  за разлика од   преносените коишто  немат верникс,  но затоа пак  имаат сува и  перутава кожа која се лупи на дланките и табаните. 

 

Најчести физиолошки промени на кожата кај новороденчињата можат да бидат:

 

1.Хематоми и петехии по кожата кои се јавуваат заради притисокот на родилните патишта врз новороденчето

 

2.Макуларен хемангион (проширени крвни садови) кој се наоѓа најчесто во окципиталниот предел на главата, на очните капаци, коренот на носот и спонтано се губи до крајот на првата година.

 

3. Милии-ситни бели точки на носот, брадата, образите кои спонтано поминуваат во тек на првиот месец.

 

4.Монголска пега или темносина пребоеност на кожата во пределот на тртната коска и се јавува кај потемно обоена популација.

 

5.Присуство на лануго влакненца (ситни, меки влакненца) најчесто по грбот и челото кои обично спонтано паѓаат кон крајот на првиот месец.

 

6.Физиолошко црвенило на кожата на новороденото кое се јавува како реакција на дразбите од надворешната средина. Оваа промена се губи за 12 до 24 часа по раѓањето.

 

ЗОШТО СЕ ЈАВУВААТ ПРОМЕНИ НА КОЖАТА

Заради големата површина и директниот контакт со надворешната средина, можноста за појава на разни патолошки промени на кожата е многу голема.

Кожата природно сама се брани од разни нечистотии преку процесите на регенерација.

На регенеративните супстанции кои се лачат од клетките на кожата за да можат да делуваат потребна им е водена средина , па кожата синтетизира гама-линолеинска киселина која не дозволува испарување на водата од површинските слоеви на кожата и спречува продор на разни нечистотии од надвор.

Меѓутоа одредени хемикалии кои се составен дел од средствата за капење или од загадениот воздух „ја разложуваат'' кожата, посебно кога не е доволно негувана или ако постои генетски ензимски дефицит во синтеза на кожната бариера. 

 


ПРАВИЛНАТА ХИГИЕНА НА ПРВО МЕСТО

 Здравата кожа треба секојдневно да се капe со топла вода и беби сапун или шампон. Потоа  се нанесува  заштитен бебешки крем на сите делови на телото изложени на дејство на урината и столицата како и сите набори на кожата подложни на оштетување (околу вратот, под пазувите). Останатите делови од кожата се мачкаат ако таа е подложна кон сушење од различни влијанија, а на нормалната кожа не и се потребни креми за нега.

 

 

Кај нагласено чувствителна кожа кај некои од новородените може да се користат емолиентни креми кои делуваат смирувачки и не ја оштетувваат природната бариера.

 

При појава на пеленски дерматитис- црвенило и иритирана кожа во пределот на пелените треба да се подобри локалната хигиена, почесто менување на пелените, миење со топла вода, по потреба да се аплицира цинк оксидна крема.

 

Кај себороичниот дерматитис кој се манифестира со жолти, дебели скрами на главата потребно е секојдневно миење на главата со шампон, испирање со топла вода и чешлање со густ чешел по потреба премачкување со бебешки масла.

 

Рана појава на црвенило и ситен осип со јадеж кој обично почнува на образите или вратот може да е знак за појава на атописки дерматитис,  за што е неопходна консултација и соодветен третман  пропишан од матичен педијатар.

 







 

БИДЕТЕ ВНИМЕТАЛИ    

  • Примената на влажни марамчиња  да се сведе на минимум, посебно оние кои содржат алкохол и парфеми.
  • Да се избегнуваат бебешки пудри за нега на кожата.
  • Да не се затоплува прекумерно новороденчето.
  • Да не се изложува на директни сончеви зраци.






 

 

Д.р Олгица Николовска

Спец. педијатар 

ПЗУ Поликлиника РЕС ХУМАНА Скопје

 

Речиси е привилегија да се има квалитетен и редовен сон во денешно време. Квалитетниот сон е есенцијален за добро здравје и нормален раст и развој на децата. Познато е дека краток и неквалитетен сон може да биде фактор за психофизички проблеми кај децата во подоцнежните години од животот. Така, недодтатокот на сон во раната фаза од детството може да резултира со недостаток на концентрација, намелен когнитивен и интелектуален капацитет во време на адолесценцијата. Недоволно сон може да предизвика и пад на имунитетот, развој на кардиоваскуларни заболувања, дијабетес, прекумерна телесна тежина...

 

Сонот е подеднакво важен колку и здравата исхрана и физичката активност. Со добар сон на телото му се овозможува да се ослободи од сиот вишок на штетни материи акумулирани во текот на денот. Мускулите, меѓу кои е и срцето, се обновуваат за време на спиењето.
 
Колку сон е доволно за децата?

Должината на сонот во голема мера зависи од возраста на детето:
- новороденчиња не постари од 2 месеци – 10 до 18 часа сон вкупно (со неколку паузи од 1-3 часа кога се будни)
-  бебиња од 3–12 месеци од 9 до 14 часа (со 2 дремки од по 2 часа во текот на денот)
-  деца од 1–3 години од 12 до 14 часа (со 1 дремка во текот на денот)
-  деца од 3–5 години од 11 до13 часа
-  деца од 5–12 години од 10 до 11 часа
-  тинејџери  8 до 10 часа
 
Сепак, треба да се има на ум дека овие вредности се менливи и може да бидат различни за секое дете, бидејќи на истите влијаат и други фактори, како што се:температурата, самата околина, наследните фактори и др.
 

Постигнувањето на правилен распоред на спиење и будење е еден од главните цели за детето и за неговиот правилен емоционален развој. Промените во животот на детето, промените на неговите навики и тензичните семејни односи можат негативно да делуваат врз распоредот на спиење.
 
Навиките ги креираме ние

Во брзото и хаотично време во кое живееме, децата најчесто се препуштени сами на себе. Родителите работат сèповеќе и сèподолго, па времето потребно за здрави семејни односи и креирање на здрави навики е сèпократко. Во контекст на ова, сèпочесто ги изоставуваме ритуалите важни за процесот на спиење.
Почнувајќи од новороденчињата, сите деца треба да имаат ритуал за заспивање што трае не повеќе од 30–40 минути со вклучено капење. И исто време на заспивање секоја вечер. За децата до 10 годишна возраст тоа значи дека најдоцна до 21 часот веќе треба да се во кревет.

И тинејџерите не треба да се исклучок од правилата за одење во кревет. Кај нив, покрај природната желба да се биде буден во текот на доцните часови, неконтролираната употреба на електронски уреди дополнително ја комплицира состојбата. Воведување на некаков ред и држење на ситуацијата под контрола е важно и за оваа возрасна група.
 
Собата за спиење треба да биде затемнета, проветрена и со нормална температура, без електронски уреди на кои местото не им е во оваа соба. Употребата на телефон, таблет или компјутер непосредно пред спиење може да го намали за 22% нивото на мелатонин во организмот, супстанца што природно се создава во организмот навечер и му сигнализира на телото дека е време за спиење.
Децата пожелно е да имаат омилена играчка за спиење и омилена приказна за заспивање.
Ако детете потешко заспива, тогаш погрижете се креветот да му симболизира само спиење, но не и место каде може да игра или пишува домашна задача.
Ноќниот амбиент во домот треба да е релаксирачки и смирен. Избегнувајте расправии и дискусии кои можат да предизвикаат анксиозност пред спиење.
 
Важноста на добриот сон
 
1.     Сонот го подобрува растењето

Хормонот на раст примарно се ослободува за време на длабок сон. Природата се погрижила бебињата да го добијат потребниот раст, така што околу 50% од времето го поминуваат во длабок сон. Квалитетниот сон е важен за нормален раст за сите деца генерално, само што кај најмалите, разликата во растот е воочлива од ден на ден.
 
2.     Сонот влијае врз телесната тежина

Сèпоголем број докази покажуваат дека премалку сон кај децата доведува до гојазност, почнувајќи уште од најмала возраст. Секој плач на бебето не е заради храна. Доколку родителите се едуцираат за разликите во плачот за храна и плачот за друга итна потреба на бебето и како да го утешат, а да не користат храна при тоа, тогаш е голема веројатноста дека бебињата ќе спијат подобро, и помала е веројатноста дека ќе бидат гојазни.
Врската меѓу недостатокот на сон и хормонот што ни сигнализира кога сме сити (лептин) е присутна уште од раѓање. Па така и децата кои не спијат доволно и се изморени, имаат тендеција постојано да бараат храна и тоа најчесто со висока содржина на масти или јаглехидрати, а од друга страна, повеќе седат или лежат (но не спијат), што не придонесува за согорување на калориите.
 
3.     Сонот помага во борбата против настинките

За време на спиењето, кај децата (и возрасните) се создаваат протеини (цитокини) со кои организмот се бори против инфекции, настинки и стрес. Помалку сон, значи и помалку од овие протеини „подготвени за борба“.
 
4.     Со повеќе сон до помалку повреди

Децата стануваат несмасни и повеќе импулсивни кога спијат помалку од потребното. Ова е особено изразено кај децата на училишна возраст кои спијат помалку од 9 часа секоја вечер.
 
5.     Сонот ги подобрува способноста за учење и концентрацијата

Кај децата до 3 годишна возраст кои континуирано спијат помалку од 10 часа секоја вечер, постои 3 пати поголема веројатност да се јават проблеми со хиперактивност, импулсивност и анксиозност до 6-тата година од животот.
Децата што се изморени и ненаспани првично се борат против заморот (природна реакција на организмот) или, поточно, се обидуваат да останат будни и заинтересирани за случувањата.Тоа резултира со поголемо лачење на хормони што ги прави хипер будни, но исцрпени. Наскоро следува фазата на нерасположени и нервозни. Со вакво расположение во никој случај не можат да бидат внимателни и да учат. Вака „наелектризирани“ не можат лесно ни да заспијат.
Поголемиот број деца после 5-тата година ја губат потребата за дремка во текот на денот. Сепак,  дремките во текот на денот за децата што одат на училиште се вистинска магија за нивната способност за брзо помнење и учење.
Сонот му е потребен на мозокот за да може да ги потврди работите што ги научил во текот на денот и да ги зачува долгорочно. Недостатокот на сон кај децата може да биде поврзан  со лоши резултати и ниски оценки во училиште.
 

Во овој период на годината во педијатриските ординации е зголемен бројот на посети на нашите мали пациенти. Актуелни се, пред сè, вирозните, но и бактериските инфекции кои најчесто ги засегаат респираторните патишта, но и гастроинтестиналниот систем и поретко уринарните патишта.

 

ФАКТОРИ НА РИЗИК

Особено се чувствителни децата кои престојуваат во градинките и училиштата каде едни со други постојано си ги пренесуваат инфекциите. Значи зголемен е ризикот од инфекти во колективните престои. Колку се децата помали толку е помал и понезрел нивниот имунолошки систем. Колку инфектот ќе го нападне организмот зависи од вирулентноста на истиот, но од друга страна и од зрелоста на имунолошкиот систем, начинот на живот и исхраната кај децата.

СИМПТОМИ

Во 80 % и повеќе инфектите се од вирусно потекло. Вирусните инфекции претежно ги засегнуваат горните респираторни патишта со симптоми на течење на носот, кивање, кашлица и температура, а во голем број случаи се пратени со проливести столици, повраќање и болки во стомачето. Во текот на инфектот покрај носот и грлото, можат да бидат засегнати и белите дробови (со свирежи и отежнато дишење) како и ушите пропратено со болка и плач на детето. 

Кога се работи за бактериска инфекција која го напаѓа грлото, се јавува гушоболка, отежнато голтање, температура, а можно е да има надразнителна кашлица како и оток на подвиличните лимфни јазли. Бактериската инфекција на белите дробови може да е пропратена со температура, кашлица и отежнато дишење.

Вирусната инфекција со целата симптоматологија, пропратена и со висока температура, може да ја совлада организмот, но може и да се искомплицира со секундарна бактериска инфекција. Затоа кога децата се со вироза ние сме внимателни, а по 3-4 дена секако вршиме контролен преглед. 

За правилна дијагноза важна е анамнезата од родителите, клиничкиот преглед и лабораториските и други анализи.

 

СООДВЕТНА И НАВРЕМЕНА ТЕРАПИЈА

Вирусната инфекција ќе ја совладаме со добра хидрација – пиење доволно течности, туширање и соодветна исхрана богата со витамини и минерали. Температурата ќе ја контролираме со давање електролитни и други течности, туширање и подоцна (Т над 38оС) со давање на антипиретици од парацетамолски и ибупрофенски тип. Вирусните инфекции никогаш не се третираат со антибиотици.

Секако, бактериските инфекции ги третираме со антибиотици, кога покрај клиничката слика кон нив нè упатуваат и лабораториските анализи, позитивните брисеви со антибиограм и индикаторите за инфламаторниот процес. По потреба вклучуваме и РТГ преглед. Секогаш кога треба да се даде антибиотик тој треба да биде соодветен по проценка на педијатарот, добро дозиран и доволно долго даден. Секогаш давањето антибиотик да биде пропратено со давање пробиотик. Симптоматската терапија да се даде соодветно по потреба. 

 

 

Трпеливоста од страна на родителите е многу важна. Никогаш да не се брза со давање на антибиотик и да не се посега детето на своја рака да се лекува со антибиотик. Незрелиот имунолошки систем, повторувачките инфекции и честото давање антибиотици (многу често непотребно) водат до секундарен имунодефицит кај детето. 
 

Со цел да го поткрепиме имунолошкиот систем кај детето, особено кај децата во колективни престои, деца кои страдаат од чести инфекции, советуваме: здрав начин на живот, соодветна разновидна исхрана со доволна витаминска-поддршка, додавање пробиотик и имуностимулатори, како и редовна имунизација. Да се подигне свесноста кај населението и да се укаже дека антибиотиците колку можат да помогнат, толку можат да му наштетат на детето. 


Пораката на педијатрите е секогаш да се работи во интерес на детето.

 

  ПЗУ Ординација по педијатрија                                                                             

 „Д-р Светлана Зотовска“ – Скопје

 

Како да го промениме односот кон животот? Како да излеземе од машинеријата на денешницата во која се чини дека среќата ни е украдена од безброј грижи, ограничувања, компромиси, договори, професионални, морални и финансиски должности? Како и на кој начин нашата животна приказна да биде со завршница како онаа од бајките во која сите живеат среќно до крајот на животот? Дали навистина за среќата се потребни мали нешта и кои се тајните на среќните семејни односи?


Повеќе или помалку, одговорите на овие прашања ги имаат никој друг туку децата. Во повеќе истражувања во кои биле вклучени илјадници семејства, децата биле запрашани: „Ако можете да изберете остварување на само една желба за вашите родители, што би било тоа?“ Она што децата најмногу го посакувале е: нивните родители да бидат среќни, да дојдат дома помалку изморени и да поминат што повеќе време заедно.

Малите нешта
За едно семејство да биде среќно, зависи од сите негови членови, но најмногу од родителите, особено кога децата се мали. На благосостојбата во домот влијае тоа како родителите ќе се однесуваат меѓу себе (со почит, разбирање и  без караници), како ќе ги воспитуваат децата и како и колку ќе го поминуваат слободното време со нив.
 
Среќата не е нешто надвор од нас, среќата е наше право. „Малите тајни“ на среќните семејства нека бидат и ваши.

Чести заеднички оброци
Jадењето заедно не треба да биде формален и сериозен настан. Напротив, треба да биде забавно и различно од секојдневната рутина, за децата да го запомнат и да се потсетуваат кога ќе бидат возрасни. На пример, заменете го вообичаениот појадок со вечера, или викенд утрата поминувајте ги во кревет со омилениот цртан филм. Вклучувајте ги децата што повеќе во домашните обврски, на пример во подготовката на јадењата. Семејствата коишто јадат заедно на иста маса имаат подобра меѓусебна врска. Времето за оброци е време за поврзување и не треба да биде изоставено барем петпати неделно.

Поминете време за забава
Одредете некоја семејна игра и играјте заедно, барем неколкупати неделно. За помалите деца, тоа може да биде читање приказни, а за поголемите деца – некој спорт на отворено.
 
Намалете со вон наставните активности
Сè поголем број деца имаат 3-4 и повеќе активности по училиштето, учат неколку јазици, тренираат неколку различни спортови... Па така, и тоа малку време по работниот ден што останува за дружење, всушност, исчезнува. Пробајте да исклучите барем една активност, и тоа време искористете го за семејно дружење, како одење на базен заедно, возење велосипед или прошетки на отворено.
Најдобро е ако децата можат и сакаат да бидат вклучени во планирањето на својот ден, недела, месец, иднина. Заедничкото поставување неделни цели и, потоа, оценувањето на сработеното, кај децата развива поголема когнитивна контрола врз сопствениот живот (поголема самоконтрола, способност да ги согледаат добрите и лошите страни на изборите што ги прават и сл.).
 
Зборувајте за семејната историја
Важно е новите поколенија да знаат за постарите членови на семејството и за семејната историја. Споделувањето приказни од минатото, случки, авантури, посетата на баба и дедо и сл. им дава чувство на децата дека припаѓаат на нешто поголемо од нив самите. Им дава поголема контрола врз сопствениот живот, им ја зголемува самодовербата и вербата дека нивните семејства функционираат.
Дури и модерната технологија може да ви помогне да се зближите како семејство. „Како си?“ или „Те сакам“пратени преку порака многу ќе му значат на вашето дете.
 
Семејството пред пријателите
Кога децата се поголеми и одат на училиште, по работниот ден седнете со нив и распрашајте ги за тоа како го поминале денот, и споделете со нив некоја интересна случка од вашиот ден. Ставете го семејството на прво место. Бидете позитивни и насмеани, затоа што поради вашата незаинтересираност за нив и поради вашето нерасположение, децата може да посакаат повеќе време да поминуваат со своите пријатели и надвор од домот. Пријателите се важни, но семејството треба да биде на прво место.

Создавајте ритуали
Создадете ритуал, активност што ќе ја повторувате и поради која ќе мора да се дружите. Може да биде за одредени празници или за викенди, филмска вечер еднаш неделно, правење палачинки, играње карти, домино, монопол и сл.
 
Бракот на прво место
Среќно семејство е она во кое неговите членови се среќни, што особено важи за родителите т.е. за сопружниците, кои се и креатори на случувањата во семејството. Избегнувајте кавги особено пред децата. Заљубеноста поминува, но љубовта останува, и таа треба да се храни и да се одржува за да се задржи блажениот однос меѓу сопружниците.
Бидете пример за љубов. Вашата врска и вашиот брак треба да бидат на прво место. Во спротивно, сета љубов и вниманието се префрлаат на децата, што може да биде преголем товар за нив. На крајот на краиштата, ќе дојде време кога децата ќе го напуштат домот.
 
Комуницирајте дури и за најмалите работи
Децата, генерално, се раѓаат среќни, а учат за тага. Ги повторуваат вашите постапки и емоции – така учат. Ова не значи дека треба постојано да бидете насмеани или да глумите некоја друга личност. Но, ако се радувате што ги гледате своите деца, и тие ќе се радуваат кога ќе ве видат вас.
Една од причините за среќа се финансиите и заедничкото донесување одлуки за инвестиции во домот. Доколку буџетот е малку „тенок“, наоѓањето решенија треба да се направи заеднички. И, како што се препорачува, секој од сопружниците да го задржи својот идентитет во бракот. Така, не е „на одмет“ секој да си тргне настрана нешто ситно за задоволување на некои свои каприци. 

Комуникацијата меѓу сите членови на семејството е многу важна. Вообичаено, мајката е таа со која сите комуницираат и која ги пренесува информациите. Но, во среќно семејство, сите членови комуницираат меѓусебно, и отворено се зборува за сè.
 
За да бидеме среќни сега, можеби треба барем малку да се навратиме на навиките од минатото, кога луѓето вистински комуницираа (без телефони и таблети), кога децата играа надвор, кога гледањето цртани филмови беше нешто посебно и се правеше за викенд или на кратко пред заспивање, кога одењето „на шопинг“ значеше и дружење, а не „терапија“. 




 
 

За Нас

Ваш Аптекар, наменето да ги задоволи вашите потреби за квалитетни информации во врска со употребата на лековите и другите средства кои ги земате во аптеките. Ние се грижиме за вашето здравје и ќе ви обезбедиме интересни содржини кои директно ќе влијаат врз вашиот приод кон лекувањето и начинот на живот воопшто.

Следете не на Facebook

Newsletter

Внесете ја вашата е-пошта и навремено дознајте за сите новости и информации поврзани со Ваш Аптекар.