Летото е сезона на цревни инфекции. Високите температури придонесуваат за размножување на вируси, бактерии и цревни паразити. Ризикот од патувачка дијареја е поголем при патување и годишен одмор.

Што претставува патувачката дијареја?

Патувачката дијареја претставува појава на повеќе од три течни столици во рок од 24 часа.  Важна e конзистенцијата, а не само бројот на столици.Се појавува како последица набактериски инфекции (Escherichia coli, Salmonella, Shigella, Campylobacter), вирусни инфекции(Rota virus) и инфекциисо паразити (Giardia lamlia, Entaneba mistolitica).Најчеста причина за појавување на патувачката дијареја е консумирањето различни видови храна, којашто содржи видови организми на коишто човечкиот организам не е навикнат.


Симптоми на патувачка дијареја

Убаво е да се патува,но тоа често води допоголемризик од патувачка дијарејa.Ризиците од патувачкадијареја се најголеми при патување во Јужна Азија, Екваторијална Африка и поголем дел од Јужна Америка.Најчестите и најтешките симптоми доаѓаат при инфекција со инвазивните бактерии и преносот на инфекцијата најчесто епреку: внесувањезагадена храна и вода, директно преку аерокапков пат, преку загадени раце или предмети.Најчести симптоми кои се појавуваат при патувачката дијареја се:
 
-       Висока температура, особено при инфекција со Salmonella;
-       Повраќање и стомачна болка;
-       Kрвави столици при инфекција со Salmonella, Shigella и Escherichia coli;
-       Тешки водени столици при инфекција со вируси.

Доенчињата и малите деца имаат мала телесна тежина,и честите течни проливи имаат поголем ризик од сериозни нарушувања во водено-електролитната рамнотежа, односно дехидритацијата.

Превенција и третман на патувачката дијареја

Основно во превенцијатана патувачкатадијареја,е избегнувањетоконтакт со заболени лица. Особено важно е одржувањетона личната хигиена,што подразбира често и редовно миење раце со сапун и со топла вода, и користење средства за дезинфекција. Темелно миење на зеленчукот и овошјето пред консумирање, термичка обработка на местото. Чистење и дезинфекција на површините,особено детските играчки, користење флаширана и превриена вода.
 Во третманот на патувачкатадијареја,примарно е рехидратација и користење пробиотици, кои помагаат брзо и ефикасно да се регулира цревната микрофлора.

Хигиено-диететски режим

За време на летниот период, треба да се консумира полесна храна. Кога детето има дијареја,  не треба да му се даваат овошни сокови и засладени чаеви,поради големата содржина на шеќер штојазголемува дијарејатаи го пролонгира нејзинототраење. Покрај симптоматскиот третман со пробиотици, се препорачува:
-Kаша од гриз, банана, ориз и морков, варен компир, леб и пилешко месо;
-Храна со висока нутритивна и енергетска вредност (тестенини, пченкарен гриз, житарки, сирење, мали количествапутер).
 
  Што да понесете во вашата патувачка аптека?

          Внатрешната рамнотежа на микрофлората на човекот е од исклучителнаважност за здравјето на човековиоторганизам. Дијарејата е одбранбен механизам за чистење на инфективните агенси,но доведува до нарушување на рамнотежата на пробиотските култури кои го населуваат гастроинтестиналниот тракт. Затоа,современиот медицински пристап во третман на патувачката дијареја препорачува:
-       Клинички испитани пробиотици; 
-       Средства зарехидратација.

Со земањето пробиотици „добрите“ бактерии создаваат неповолни услови за развој на патогените микроорганизми. Пробиотиците можат да бидат ефикасни во третман на патувачката дијареја, бидејќи ја обновуваат цревната микрофлора и ја засилуваат одбраната на организмот.


   Д-р Специјалист педијатар
 Славица Филевa

 
 
 
 
 
Рахитисот е болест во детската доба, состојба која води до слаби и меки коски кај децатаНајчесто е предизвикан од недостаток на витамин Д, во времето кога е најпотребен за правилен раст и развој на децата. 

На што се должи?

Појавата на рахитис може да биде резултат на недоволно внесување витамин Д3  преку храната, премала изложеност на сончеви зраци, ексклузивно доење без суплементација на витамин Д3,целијачна болест или одредени генетски состојби. 

Други фактори што доведуваат до рахитис се недоволно внесување калциум или фосфор. Рахитисот e состојба кај која постои растројство на минерализација (инкорпорирање на калциум и фосфор) во коските кои растат. Дијагнозата за рахитис се поставува на основа на биохемиски тестирања како низок калциум, низок фосфор, ниско ниво на витамин Д3, висока алкална фосфатаза во комбинација со клиничката презентација на симптоми типични за рахитис. 

За нормален раст на коските и за нивната минерализација,потребно е доволно калциум и фосфати, двата најголеми конституенти на коскениотматрикс. Дефициентната минерализација може да доведе до рахитис и/или остеомалација. Рахитисот се однесува на дефициентна минерализација на зоната на растење, како и на нарушување на архитектониката и структурата на коските. Основниот механизам вклучува инсуфициентна калцификација на коските. Остеомалацијата означува нарушување на минерализацијата на коскениот матрикс. Рахитисот и остеомалацијата највообичаено се случуваат заедно, сè додека се активни зоните на раст во коските, додека само остеомалација се појавува кога растот е веќе завршен. Витаминот Д има улога на „контролор“на количеството калциум и фосфор кои преку храната, преку цревата доаѓаат до телото. Како последица на недостаток на витамин Д, се смалува и вкупното количество на калциум и фосфор, па телото реагира со активација на хормони кои ги надоместуваат овие минерали од телесните резервоари, односно коските. 

Витаминот Д – клучен фактор за правилен раст и развој на коските


Растот и развојот се специфични категории кои се својствени за децата. Најинтензивен раст бележат децата до 1 година, во рана претшколска возраст и во адолесценцијата. Овие три периоди се најчувствителни во однос на појавата на рахитис. Витаминот Д е прохормон, кој се синтетизира во кожата по нејзино изложување на ултравиолетови зраци или може да се апсорбира од храната или суплементите. Овој прохормон потоа поминува, се конвертира, во активна форма во црниот дроб и последователно во бубрезите. Во овие 3 чувствителни периоди од детскиот раст и развој, ако нередовно се суплементира витаминот Д, може да дојде до појава на рахитис.

Mногу малку од прехранбените продукти имаат доволни количества витамин Д. Најголем извор на витамин Д се масните/сините риби, како лосос, харинга, скуша, сардина. Го има и во месото и во жолчката. Само мал дел од овие продукти се консумираат секојдневно. Секако, кога се доенчиња, децата се исхрануваат со мајчино млеко, кое содржи многу мало количество на витамин Д. Синтезата која се одвива во кожата е главен извор на витамин Д. 

Што се случува кај децата ако не се внесува доволно витамин Д? 

Клиничкитезнаци и симптомите на рахитис може да вклучуваат чувствителност, болки во коските, подложност на фрактури на коските, особено на фрактури green stick, замор при одење. Кајдоенчињата,може да се појават рани скелетни симптоми,како што се меки черепни коски - состојба позната како краниотабес,што е прв знак на рахитис, четвртеста глава и одложување на затворањето на фонтанелите, промени во кичмениот столб. Поради нарушувањетово растот, ако скелетот не се формира правилно, ќе нема добар линеарен раст и детето ќе биде пониско од просекот. 

Останати чести знаци и симптоми се: здебелување на метафизите на долгите коски, рахитична бројаница, Харисонова бразда, рахитична кифоза во време на проодување. Малите деца може да имаатдеформација на нозете во облик на буква „О“или „X“, постарите деца – проблем со колената. Често, бебињата имаат дискретнахипотонија – слабост на мускулатурата, а сезабележува и невровегетатитвна лабилносткако раздразливост, несоница, интензивно потење.Хипокалцемија, ниско ниво на калциум во крвта, може да резултира со тетанија – неконтролирани мускулни спазми. Исто така, може да се појават и проблеми со забалото. Манифестниот рахитис, кој е соодветно дијагностициран, успешно се лекува со витамин Д во тераписки дози. 

Најважен начин да се спречи развој на рахитис е превенцијата 


Неопходно е да се превенира сè додека млекото е главната исхрана на детото, односно до 1 година. Затоа, по препораките на светските педијатриски здруженија, за правилен развој на коските потребна е суплементација со 400 интернационални единици на витамин Д3. Исто така, по првата година од животот се продолжува со редовна суплементација од 400  интернационални единици во текот на зимските месеци, сèдодека не се заврши растот. 
 
 
 
 
 
Секој од нас доживува стрес секојдневно, без разлика дали е вработен или не, дали е на раководна позиција или не. Ден за ден, стресот станува хроничен и тогаш веќе почнува да влијае на имунитетот, на сонот, на здравјето... Затоа, одморот, дури и еднаш годишно, ни е потребен на сите нас. Особено кога одморот станува и елемент за заедничко дружење со семејството.
 
Семејна вредност
Покрај период за релаксација и оттргнување од секојдневните обврски, одморот станува и време за семејно поврзување. Со оглед на стресното секојдневие што го живееме, и статистичките податоци од истражувањата ширум светот, покажуваат дека семејниот одмор  (и тоа пожелно повеќе пати од еднаш годишно) е неопходен за идни физички и психички здрави генерации:
·       две третини од разговорите помеѓу родител и дете се однесуваат само на дневната рутина;
·       65% од родителите велат дека само повремено играат со децата;
·       1 на секои 6 татковци вели дека не знае како да игра со сопственото дете, а третина од татковците едноставно немаат време да играат со децата;
·       само четвртина од децата разговараат со родителите повеќе од еднаш неделно за нешто важно.
Најчестата грижа на родителите е физичкото здравјена децата, но подеднакво внимание треба да се посвети и на односите помеѓу родителите и децата и како тоа влијае на менталното здравје на децата. 
 
Важен за когнитивен и ментален развој на децата
Многу невролози и детски психолози и психијатри повикуваат на активни семејни одмори заради ефектот што го имаат тие врз развојот на мозокот на децата. Активните семејни одмори се оние во кои децата и родителите заедно играат и истражуваат. Средината во која го поминувате одморот, било да е плажа или планина, овозможува услови за активација и за развој на делови од мозокотшто од раѓање ги имаме, но секојдневната рутина не ни дозволува да ги развиваме.Затоа, правете замоци од песок, скокајте на бранови, истражувајте ја плажата за школки или шумата за најразлични растенија. Навидум банални игри, но овие искуства кај вас и кај вашите деца предизвикуваат излачување хормони и невротрансмитери што го намалуваат стресот и создаваат чувство на топлина и сигурност. Со овие активности го вежбате мозокот и ја развивате социјалната интелигенција, за во иднина, детските игри да се заменат со игра со идеи и истражување, што од вашите деца може да направи успешни претприемачи или раководители.
 

Играта во природа ги подобрува концентрацијата и вниманието кај децата. Опкружувањето со зелена средина делува подобро и од лековите кај децата со АДХД (нарушување со намалување на вниманието и хиперактивност). Имајќи го ова предвид, во некои од скандинавските земји има и отворени градинки (градинки во природа) во кои децата скоро и да не поминуваат време во затворен простор. 
Прошетката во природа е добра и за родителите и за бабите и дедовците. Го смирува телото, го намалува притисокот, па дури и холестеролот. Јапонија уште во далечната 1982 година го вовела „капењето во шума“ како терапија во националната програма за здравје. 
Некои истражувања одат дотаму што тврдат дека активниот одмор со децата го зголемува и нивниот IQ коефициент, како резултат на активацијата на гореспоменатите делови од мозокот што вообичаено во секојдневието дома не ги развиваме. Студии покажуваат дека децата кои патуваат имаат повисоки оценки во училиште од оние кои не патуваат. На ова, сигурно многу влијае и потребата да се организира и искористи времето за учење подобро и поефикасно.
 
 
Забава за сите
Семејниот одмор може да биде многу забавен и без стрес за родителите, доколку:
 
- Планирате однапред – разгледајте повеќе локации за одмор, дајте им задача и на децата да истражуваат и заеднички донесете ја одлуката каде ќе се оди на одмор, потоа истражете го местото каде што ќе престојувате уште додека сте дома и заеднички договорете се што ќе посетите и кои забавни активности ќе ги имате. Така, нема да имате преговори и негодувања секое утро, што воедно е и губење време од и онака малкуте денови за одмор. 
 
- Не чувствувајте грижа на совест затоа што можете да си дозволите одмор, а вашиот колега или пријател не може, или, пак, затоа што сакате да ја проверите електронската пошта. За некои луѓе, подобро е да ја проверуваат редовно поштата отколку првиот ден на работа по одморот да започне со огромно ниво на стрес поради стотиците непрочитани пораки. 
 
- Направете го одморот авантура – излезете од комфорната зона и истражувајте, така ќе создадете искуства што се паметат долго потоа и се прераскажуваат. Ова е особено важно за децата, за развивање на нивната љубопитност и затоа што тие учат преку тоа што самите ќе го направат или лично ќе го доживеат. За децата е особено важно да запознаат нови култури, јазици, храна, дека постои и поинаков свет од нивниот, и преку новите активности да ги тестираат своите граници и подобро да се запознаат себеси.
 
 - Фотографирајте се – и тоа многу, затоа што само преку фотографиите ќе можете да ја освежите меморијата повремено, а со тоа да предизвикате пријатни чувства кај себе и кај своето семејство, особено кога сте тажни или кога сте изложени на стрес.
 

За добар одмор, најчесто не е важна локацијата, колку е скап и ексклузивен одморот и колку денови трае, туку спомените што заеднички ќе ги создадете во текот на одморот.


Со доаѓањето на есента и зимата, падот на температури зачестена е и појавата на  респираторните инфекции.Поврзаноста помеѓу сезонските промени и честата појава на респираторни инфекции е сосема разбирлива со оглед на тоа дека природната отпорност на организмот при ниски температури е значително намалена,а склоноста кон акутни инфекции се зголемува.

Причини за појава на сезонски настинки 
Престојот во школите, градинките и големи колективи кај детската популација ги зголемуваат шансите за пренос на инфекти, најчесто вируси. Подолгиот престој во таквите затворени простории, сувиот и топол воздух во истите, недоволно проветрените простории доведуваат до лесно ширење на инфектите. Акутните инфекции на горните патишта се меѓу најчестите болести кај човекот. Во просек едно дете е нормално да заболува почесто 4-8 пати годишно, додека кај возрасните се заболува во просек 2 - 4 пати на годишно ниво. Просекот кај децата е поголем, бидејки кај нив имунолошкиот систем е сеуште недоволно развиен.
         
 Горните репираторни инфекции во 90% од случаите се предизвикани од вируси, и тоа најчесто Риновирус (30%-80%), Коронавирус (10%-15%), Инфлуенца, Параинфлуенца, Аденовирус итн. Поретко причинители можат да бидат и бактерии (Стрептококукус, Хемофилус, Мораксела).
         
Преносот на вирусот се врши со вдишување или голтање на капки кои болниот ги испушта во воздухот, а го содржат вирусот, допир со загадени раце или допир со предмети кои се контаминирани (загадени) од вирусот. Инфекциите на дишните патишта се делат на инфекции на горни респираторни патишта:настинка, фебрилен респираторен катар, тонзилит, фарингит и инфекции на долни респираторни патишта:бронхит, пневмонија. Вирусите се одговорни за предизвикување на настинка, фебрилен респираторен катар, додека бактериите предизвукуваат воспаление на увото, синусите, грлото и долните дишни патишта.

Симптоми на сезонски настинки
          
Настинката најчесто поминува без покачена телесна температура со чувство на треска, омалаксаност. Тука ретко може да има комплицирање на состојбата, а терапијата треба да е симптоматска. Настинката предизвикана од Риновирусот е најзаразна во првите три дена од појавувањето на симптомите, потоа нејзиниот интензитет опаѓа.
        
 Фебрилниот респираторен катар се карактеризира со низа симптоми кои го отежнуваат квалитетот на живот кај овие пациенти. Дел од нив се:покачена телесна температура, слабост, омалаксаност, болка во мускулите, ринореа (зголемена секреција од нос), затнат нос, болка во грлото, засипнат глас, кашлица, отсуство на апетит.

Каков треба да е третманот доколку се работи за вирусна инфекција?
         
Треба да се знае дека пристапот кај вирусните инфекции треба да е стриктно симптоматска терапија, во ниту еден услов антибиотска. Под симптоматска терапија се подразбира треман со  аналгетици (лекови за намалување на болката), антипиретици (лекови за намалување на температурата), деконгестиви, пастили/спреј за ублажување на болката од болното грло. Деконгестивот има за цел да го намали отокот на слузницата и секрецијата од носот - со тоа се олеснува дишењето преку нос. 


         Затнат нос и болно грло

           
Деконгестив кој во својот состав содржи оксиметазолин го одзатнува носот во првите минути и дејството трае до 12 часа. Оксиметазолин во состав на деконгестивите, покрај главното деконгестивно дејство поседува антинфламаторно и антивирусно дејство и спречува ширење на вирусите. Кај болното грло пастилите вршат обезболување (аналгетско дејство), и антисептичко дејство – се спречува развојот на ширење на инфектите во усната празнина. Спреј и пасили кои во својот состав содржат лидокаин како аналгетик брзо ја смируваат болката. Хлорхексидин е златен стандард за антисептик бидејќи делува на вируси, бактерии и габи. Покрај ова потребно е внесување на доволен внес на течности во вид на чаеви, сокови, раствори за рехидратација, витамини, пробиотски култури.
          
Кај дел од пациентите може да дојде до компликација на состојбата на настинка/грип, па тогаш се јавува воспаление на синусите (синузит), или на увото (отит). Во овој случај треба да се премине на антибиотска терапија за третман на истите.
          
Мора да се запомни дека антибиотиците лекуваат исклучиво бактериски инфекции не делуваат на вирусите, а токму вирусите се предизвикувачи на горните респираторни инфекции.Внимателно во изборот на терапија!                                                                                                                                                                                                                        

 

                                                                                                                           Др.Аднан Сулејмани 
                                                                                                    Специјалист педијатар – ЈЗУ ОБ Куманово

 
„Тодлери“ се деца на возраст од 12 до 36 месеци, а на оваа возраст тешко дека може да се зборува за каква било навика кај децата, вклучително и навиката за јадење. Па така, има денови кога количински јадат многу малку, а некои денови ви се чини како постојано да „грицкаат“ нешто по цел ден. Понекогаш се случува да бараат еден ист оброк или намирница секој ден во текот на неколку недели, за потоа одеднаш да престанат и со месеци да не го побараат истото тоа. 

Секое дете е приказна за себе, и затоа е многу важно да не ги споредувате децата во изеденото количество, без разлика дали се работи за браќа или сестри, или за најблиското другарче.  
 
Специфично за тодлерите е тоа што се пребирливи, па така, некоја од следниве реакции е сосема нормална за нив:
-       Да одбијат храна/намирница само затоа што не им се допаѓа бојата, текстурата или мирисот
-       Да консумираат само неколку (2-3) различни намирници или оброци со месеци
-       Да одбијат да пробаат ново
-       Да изгубат интерес за храна што дотогаш ја обожавале
-       Да сакаат да јадат само со лажица или само со виљушка.
Со овие реакции, детето сака да покаже контрола и да вежба независност. Ако и покрај овие реакции, детето напредува во растот и развојот, тогаш немате причина за загриженост. Ви останува само да му обезбедите лесно достапна, здрава храна и да го научите на навиките за здрава исхрана.
 
Децата не треба и не можете да ги храните со сила. Но, можете да им пружите забавни оброци и да ги научите на здрави навики за јадење.
 
Здрави навики за јадење

-       Оставете го детето да одбере колку ќе изеде. Подобро е да му понудите мала порција со што  ќе оставите простор детето само да побара повеќе.
 
-       Бидете трпеливи. Нудете нови намирници почесто. Најверојатно, по 15-тото одбивање, детето конечно ќе го проба тоа што му се нуди. А, може да се послужите и со неколку „бели“ лаги. Искористете ја приказната за Попај морнарот и спанаќот, но Попај заменете го со неговиот/нејзиниот омилен јунак, а спанаќот со проблематичниот зеленчук. Вообичаено, дава одлични резултати.
 
-       Бидете забавни. Исечете ја храната во различна невообичаена форма (можете да користите калапи за колачи). Направете мини-верзии на вообичаените оброци. Креирајте приказна во чинијата на детето. Заедно можете да смислите и посебни имиња за овошјето и за зеленчукот (на пример, поединечните цветови брокола се бебешки дрвја), со што ќе го зближите детето со храната што треба да ја изеде, а и ќе го направите оброкот позабавен.
 
-       Понудете избор. Наместо само да инсистирате да јаде зеленчук, оставете го да избере, на пример: „Дали сакаш брокола или карфиол за ручек?“
 
-       Мешајте старо со ново. Ако сакате да воведете нова намирница, не нудете ја само неа, туку направете комбинација во оброк со намирница што веќе ја сака. Вака, новото може да помине незабележано.
 
-       Користете здрави сосови. Хумус, салца, павлака, густи сосови за салата се одличен избор за „мацкање“ на парчињата овошје или зеленчук.
 
-       Бидете пример. Децата се одраз на однесувањето на родителите. Доколку вие се храните здраво, и вашето дете полесно и побрзо ќе ги прифати здравите навики. 


Пријатни оброци

-       Најавете му на детето околу 15 минути порано пред да биде готов оброкот за да може да заврши со играта навреме, да ги измие рацете, но и за да сфати дека оброкот е важен настан кој не смее да го пропушти.
-       Децата обожаваат рутина, и, всушност, само така и можат да функционираат. Рутината е потребна заради дисциплина, но и за да се превенира глад што ќе направи „кенкави“ деца. Затоа, зададете термини за главните оброци во текот на денот, и одредете место за седење околу масата за секој член на семејството. 
-       Оброците се време за дружење со семејството. Тогаш не треба да се гледа телевизија, да се сурфа или да се игра на мобилниот телефон, да се игра со играчки на масата. Тоа е време да се праша како поминал денот, да се направи план за забавни активности по оброкот. Пожелно е децата и возрасните да останат покрај масата додека не заврши со јадење и последниот член на семејството. 
-       На оваа возраст не наметнувајте правила околу користењето на приборот. Децата повеќе ја сакаат лажицата отколку виљушката, па и да не е соодветен избор, оставете, и фокусирајте се на тоа што ќе го изеде детето.
 
Воспоставете ред во оброците
 
Тодлерите треба да јадат на секои 3-4 часа, а тоа значи 3 оброци, 2 ужини и многу течности (најмногу вода, а минимално сокови и млеко) во текот на денот. Колку многу и да ви се чини дека изеле за време на главниот оброк, всушност, не е така, и тоа нема да ги остави полни мешињата до следниот главен оброк. Затоа, пожелно е да му понудите здрава ужина како овошен јогурт, парчиња јаболко или интегрални грицки. Но, важно е ужината да биде неколку часа пред оброкот, за да може повторно да огладни до главниот оброк.
Ако детето не сака да го изеде главниот оброк, тогаш понудете му здрава хранлива ужина неколку часа подоцна. Ако не сака да ја изеде ужината, понудете му повторно храна на следниот оброк. Вообичаено, децата попуштаат на вториот оброк.
 
Што не смеете да правите
 
Не присилувајте ги децата да ја испразнат чинијата, ниту да јадат кога сте вие гладни. И децата, иако мали и сè уште во развој, имаат внатрешни показатели кои им кажуваат кога се гладни или кога им е доволно. Почитувајте го тоа и верувајте на тоа. Дополнително, тоа влијае и на нивната самодоверба и пребирливост. 
Не гответе повеќе различни оброци истовремено исполнувајќи ги желбите на секој член на семејството, вашиот дом не е ресторан. Децата може и треба да учествуваат во изборот на менито за ручек, и преговарањето завршува тука. Тоа што е одбрано да се зготви, треба и да се изеде. Доколку некој се премислил, може да ја почека ужината или следниот оброк, но не и да добие друга опција за ручек. 

Многу е важно да не ја покажувате вашата загриженост и вознемиреност за одбивањето да јаде пред детето. Ниту, пак, да правите индиректен притисок врз него. Детето чувствува притисок и кога не е директен, како: „Мораш да го изедеш спанаќот!“Детето и онака постојано бара внимание, ова само ќе му помогне полесно да дојде до тоа, а ќе се обиде да го искористи и за други потреби во иднина. 
  

 
 
 
 
 
 
 
 

Запекот (опстипацијата) е чест проблем во текот на детството и често се мисли дека е нормална варијанта на дефекација, која ќе се реши како што децата ќе станат постари. Можноста за рана интервенција честопати се пропушта, а ова може да резултира со компликации, како што се аналните фисури, задржувањето на столицата и фекалната инконтиненција/енкопреза. Превенцијата на запекот се фокусира на навремени промени во исхраната и обуката за дефекација во процесот на растење. Третманот на запекот зависи од возраста на детето и од времетраењето на симптомите. Тој може да вклучи едукација, промени во исхраната и фармакотерапија, самостојно или во комбинација. 

 

Што е опстипација?
 

Опстипацијата, генерално, се дефинира како нарушување кое се карактеризира со постојана тешкотија или навидум нецелосна столица и/или ретки движења на дебелото црево (еднаш на 3-4 дена или поретко). Таа е симптом, а не болест. 

Се карактеризира со (Rome III критериуми)

-изразена тешкотија при празнење;

-чувство на нецелосно празнење;

-тврда столица;

-помалку од 3 движења на дебелото црево, неделно.

 

Запекот (опстипацијата) е чест проблем во текот на детството и често се мисли дека е нормална варијанта на дефекација, која ќе се реши како што децата ќе станат постари.
 

Хронична опстипација: кога симптомите траат најмалку 12 недели (не последователно) во текот на 1 година и се појавуваат > 25% од столиците.
 

Опстипацијата во 95% од случаите се должи на функционалната опстипација, а само помалку од 5% се должи на органски нарушувања. 
 

Во патогенезата на болеста има две различни патофизиологии кои често се преклопуваат: 

  -Нарушување на движењето на дебелото црево;

  -Нарушено варење на храната.

Дебелото црево има функција: 

-апсорпција на течност;

-бактериска ферментација;

-формација на столицата;

-елиминација на столицата.

 

Дијагностички пристап

 

Во дијагностичкиот пристап, главна цел е :

• Исклучување на органско заболување или опстипација предизвикана од лекови;

• Разликување на типот на функционална опстипација (нормално или бавно празнење или нарушена столица); 

• Ефикасен и безбеден третман на проблемот (олеснување на дефекацијата и отстранување на поврзаните симптоми).

Опстипацијата, односно фекалната инконтиненција, во само 5% од случаите се должи на органска природа, како што се аноректалните и спиналните малформации. Таа дури во 95% се должи на функционалната природа, односно, за нејзино постоење нема вистинска болест како подлога. Водечки причини за појава на функционалната опстипација кај децата се лошата исхрана, несоодветниот тренинг за дефекација, потоа психолошката поврзаност во однос на лошото однесување со детето, неадаптација кај децата, страв од дефекација итн. 
 

Овој тип опстипација најчесто се појавува по 2. година, не постои абдоминална дистензија, децата добро напредуваат во телесната тежина, нема малнутриција, аналниот тонус е нормален, имаме измет во ректалниот простор, и, ако се прави иригографија или ректална биопсија, тие се со уреден наод. 
 

Во дијагностичкиот пристап кај функционалната опстипација, секогаш треба да исклучиме секакво сомнение за органска подлога на проблемот. Потоа, да направиме диференцијација дали се работи за нормално или за бавно празнење. Целно и најважно за пациентите, треба да се даде ефикасен и безбеден третман за да се реши проблемот на опстипацијата, односно, да се олесни дефекацијата и да се отстранат симптомите кои се поврзани со неа.  

 

Третман

 

 

Во однос на терапијата и мерките кои може да се преземат за справување со опстипацијата, секогаш се почнува со нефармацевтски интервенции. Тоа е пристап во кој се советува внесување течности, внесување млеко до 500 мл/24 часа, нутритивни интервенции (сокови и овошје – сливи, круши, праски, киви, портокал, цреши, смокви, избегнување адсорбентска храна), како и внесување суплементи со влакна. Меѓутоа, сите интернационални „водичи“ за оваа состојба, заклучуваат дека нефармацевтската интервенција најчесто не е доволна. Како прва линија на препарати кои се советуваат за третман на опстипацијата се осмотските лаксативи (PEG, Laktulose) CBT, BF, PPT лаксативи. Како прв избор на лаксативно средство за деца, препорачано од ESPGHAN, е PolyethyleneGlycol (PEG) или Macrogol 3350. Тој има уникатни особини и механизам на дејство кои се разликуваат од другите осмотски лаксативи. Има помалку несакани ефекти, претставува инертна супстанција – нула ефект врз микрофлората, не создава гасови. Неговиот осмотски ефект е послаб, поради што е и помал ризикот од дехидратација и од губење електролити (особено важно кај мали деца).
 

 

Долгорочно надминување на проблемот
 

Кога веќе ќе се реши проблемот на опстипација, односно, кога детето ќе има нормална конзистенција на столицата, се пристапува кон тренингот за дефекација. Тоа е многу важен сегмент од третманот на оваа состојба кај децата, затоа што со правилен тренинг нема да дојде до повторување. Тренингот се  изведува во домашни услови на начин што детето се остава седнато на тоалет 5-10 минути на ден, околу 30 минути по оброк/јадење. Потребно е да се води дневник за дефекацијата на детето и тој се дава на лекарот. Овој тренинг се изведува во период од 2-3 месеци, за да му се даде време на детето да стекне навика за дефекација, а без притоа да му се прави психолошка пресија. 

 

Асс. д-р Наташа Чучкова Никчевска, специјалист педијатар, ПЗУ „Жан Митрев“

Респираторните инфекции на горните дишни патишта се најраспространети заболувања кои се сретнуваат во секојдневната практика на детската возраст, типични за есен, зима и за рана пролет. Повеќе од 50% од пациентите кои доаѓаат на лекар имаат горнореспираторни инфекции, и тоа деца до 5-годишна возраст со честота 6 до 9 пати годишно во просек. Во оваа категорија спаѓаат деца кои посетуваат јасли или  градинки или деца кои имаат постари браќа и сестри кои одат на училиште и ги пренесуваат инфекциите дома.

 

Кои се најчести причинители

Најчести предизвикувачи на инфекциите се вирусите, бактериите и микоплазмата. Инфекциите се манифестираат како ринити, фарингити, отити, синузити и ларингити, придружени со полесни или потешки симптоми на болеста.

 

Во 80-90% од инфекциите се од вирусно потекло, при што најчести причинители се: риновируси, респираторно-синцициелен вирус, корона вирус, вирус на инфлуенца, параинфлуенца и аденовируси. Клиничката слика се манифестира полиморфно. Се појавува покачена телесна температура со јасно изразени катарални симптоми, течење на носот, солзење на очите, кивавица и кашлица. Клиничката слика е дополнета со засипнатост, слаба главоболка, болка во грлото, замореност итн.

 

Во 10% од случаите, најчесто над 5-годишна возраст, предизвикувачи на инфекциите се бактерии од типот на стрептококи, стафилококи, хемофилус инфлуенце и др. Кога се работи за бактериска инфекција, засегната е општата состојба на детето; тоа е исцрпено, високофебрилно, често интоксицирано и бледо, има болки во грлото поради што му е отежнато голтањето, често има оток на регионални лимфни јазли, намален апетит и сл.

 

Раната дијагностика е особено важна

Многу е важно навремено да се дијагностицира етиолошкиот фактор, односно предизвикувачот на инфекцијата со добро земена анамнеза од родителите, со клинички преглед кој треба да биде сеопфатен, надополнет со одредени лабораториски анализи со што ќе се потврди точната дијагноза. Од тоа зависи натамошното лекување на инфекцијата кај детето. При бактериска инфекција даваме антибиотици соодветни на причинителот, а при вирусна инфекција третманот е симптоматски, со давање на антипиретици, витамини, течности и здрава храна. При вакви состојби, давањето антибиотици е исклучено! 



Кога да се обратиме на лекар

 

Природно се поставува прашањето: како и кога треба детето да се однесе на лекар?

Доколку детето има секрет во носето, ако поткашлува, особено кога е во лежечка положба, ако нема температура, ако е расположено и има нормален апетит, тогаш треба редовно да се чисти носот со солени капки, да се причека детето да заздрави, односно детето да се лекува во домашни услови. При вакви состојби, во кои заздравувањето оди добро и состојбата не се влошува, нема потреба од посета на лекар.

 

Доколку детето има  висока температура, проследена со  кашлица и секреција  од нос, ако е нерасположено и плачливо, ако тешко дише, ако повеќе од времето е во кревет, не сака да јаде или повраќа, тогаш посетата на лекар/педијатар е задолжителна.

 

Родителите се тие кои треба да внимаваат детето да јаде здрава храна, богата со витамини и минерали, да има здрав сон и здрава околина. На тој начин, се јакне и се поддржува имунитетот на детето, како најважна алка во одржувањето на здравјето.

 

Дијабетесот кај децата е здравствен проблем кој може да го добие секое дете, без разлика на годините. Станува збор за сериозно нарушување кое доколку соодветно не се лекува и не се контролира, може да има и последици што го загрозуваат животот. За среќа, повеќето дијабетичари живеат долго и здраво. Симптомите на дијабетес кај децата може лесно и навремено да се воочат, а еднаш кога ќе биде утврдена болеста, треба да се преземат чекори за нејзино контролирање и на детето да му се дадат насоки и поддршка за живеење со неа.
 

Што е дијабетес?

Дијабетесот е хронично заболување кое се карактеризира со зголемени вредности на шеќер (гликоза) во крвта. Нивото на гликоза во крвта е контролирано од инсулинот, хормон кој се создава во панкреасот. Задача на инсулинот е да помага во придвижувањето на гликозата од крвта во клетките, каде се разложува и се добива енергија.

Типови дијабетес

Постојат три главни типа дијабетес:

  • Дијабетес тип 1 (инсулинозависен дијабетес). Станува збор за автоимуно заболување со можна генетска предиспозиција. Се појавува на која било возраст, но најчесто кај деца, тинејџери или кај млади луѓе. Кај овој тип дијабетес, панкреасот создава многу малку или воопшто не создава инсулин. 

  • Дијабетес тип 2 (инсулинонезависен дијабетес). Овој тип е најчеста форма на дијабетес. Претежно ги афектира возрасните, но во последните години се појавува и кај тинејџерите и кај младите лица, поради прекумерното зголемување на телесната тежина. Кај овој тип дијабетес, панкреасот најчесто создава инсулин, но или тоа количество не е доволно за потребите на организмот или клетките се резистентни на инсулинот. 


Симптоми и знаци на дијабетес тип 1
 

Бројни се симптомите и знаците кои укажуваат дека е можно детето да има дијабетес тип 1, а најчести се: 
 

- зачестено мокрење на поголеми количества урина

- зголемена жед

- сувост на устата и грлото

- губење на тежината

- зголемен апетит

 - чувство на замор

- пеленски исип кај доенчињата, кој не поминува со вообичаена нега

- нарушување во однесувањето
 



Симптоми и знаци на дијабетес тип 2
 

Тешко е да се дијагностицира дијабетес тип 2 кај децата и кај младите, затоа што почнува со благи симптоми или без симптоми. Појавата на овој тип дијабетес е сè почеста, особено кај децата и кај адолесцентите, и се поврзува со начинот на живот и со зголемената телесна тежина, со многу мала или со никаква физичка активност, и со консумирање брза и биолошки безвредна храна.

Во споредба со дијабетесот тип 1, дијабетесот тип 2 почнува со благи симптоми: 

- зачестено мокрење на поголеми количества урина

- зголемена жед

- зголемено чувство на глад

- губење на телесната тежина

- заматен вид 

- габични инфекции 

- подолго зараснување на рани

- чувство на замор и исцрпеност

Дијабетесот тип 2 е најчест кај децата на возраст од 10 до 19 години. Просекот е 13 години, и е обично во корелација со пубертетот.

 

Животните навики – најважни за превентива и за контрола на дијабетесот

 

Дијабетесот се контролира со комбинација од здрава исхрана, физичка активност и намалување на телесната тежина. Некои дечиња и млади мора да земаат и инсулин, особено оние со дијабетес тип 1, но ниту инсулинот, ниту лековите не може да ја заменат здравата исхрана, редовната физичка активност и одржувањето на оптималната тежина. 
 

Примената на здравите животни навики може долгорочно да има позитивен ефект на вашето здравје и на превентивата од добивање дијабетес.

Сè поголем број од децата и младите имаат нездрави животни навики. Јадат брза храна, прекумерно и непотребно консумираат разни „грицки“, газирани напивки и слатки, а за сметка на ова, ги прескокнуваат оброците и не внесуваат доволно свежи зеленчук и овошје, и не се доволно физички активни.

 

Дебелината кај децата како фактор за дијабетес

Дебелината кај децата сè почесто е активатор за дијабетес, отколку генетската предиспозиција. Дебелината која може да доведе до дијабетес, денес, е честа и е во пораст, и веќе не е резервирана само за возрасните. Сè повеќе дечиња се соочуваат со оваа дијагноза, која може да се припише на начинот на живот и на исхраната која им е на располагање во секое време, најчесто како нездраво и брзо решение.

 

Додека напоредно со епидемијата од дебелина, расте и епидемијата од дијабетес, особено загрижува фактот што старосната граница на оние со зголемена телесна тежина, а со тоа и на оние со дијабетес, се поместува кон децата и кон младите. 

 

Што треба да знаат родителите?

 

 

Умерена и избалансирана исхрана за превенција од дијабетес

 

Умерената и избалансирана исхрана треба да биде навика всадена од мали нозе.

Секако, само родителите се најзаслужни за овој дел. Не е доволно само да му зборувате на вашето дете како треба да се однесува, најважно е да му бидете добар пример, затоа што  децата најбрзо учат гледајќи ги своите родители. Посветете посебно внимание на навиките на вашето дете. Дали се чувствува добро во своето тело? Дали се движи лесно, радосно, извршувајќи ги без проблем активностите кои ги сака? Дали јаде разновидна храна? Секако дека децата секогаш бараат слатки и „грицки“, но дали следат некој семеен образец и распоред на оброците, внесувајќи секој ден доволно зеленчук, овошје и  житарки? Дали секој ден во чинијата имате зеленчук во различни бои, како спанаќ, брокола, карфиол, морков, цвекло, модар патлиџан и слично?

Денешните медиуми секојдневно ги „бомбардираат“ децата со реклами за брза храна, за разновидни „грицки“ и за нездрави напивки – за безвредна храна која потенцијално води кон дебелина и кон дијабетес. Затоа, вие како родители, важно е да им ја покажете „другата страна“, поточно да им објасните дека тоа што го гледаат на малиот екран, едноставно, не е најдобро решение, и дека постојат голем број алтернативни и поздрави избори на храна.
 

Семејни оброци
 

Истражувањата покажуваат дека децата кои јадат со останатите членови на семејството, а додека трае оброкот не гледаат телевизија, имаат здрави навики и мал ризик од дебелина. Позитивната семејна динамика, како лесен разговор, смеење, релаксирана атмосфера и слично, се поврзува со намален ризик од дебелина кај децата, а со тоа и од појава на дијабетес. Иако секојдневните семејни оброци денес не се возможни поради различните распореди и дневните обврски на родителите и на децата, потрудете се да јадете заедно два до три пати неделно. Секогаш храната послужете ја на трпезариска маса, а никако пред телевизискиот екран.
 

Физичка активност
 

Редовната физичка активност и квалитетот на времето поминато со семејството се подеднакво важни за одржување на здравјето, како физичкото, така и менталното.
Поттикнете ги децата да бидат што е можно повеќе активни и да го ограничат времето на седење, без разлика дали цртаат, гледаат телевизија или играат компјутерски игри. Како што децата растат, тие ќе мора да седат повеќе поради училишните обврски, па искористете го времето додека сè уште се мали за да се навикнат на што повеќе движење и забава. Училишните спортови или разните организирани активности за деца се дефинитивно добар избор, но, исто така, најголема корист и за себе и за децата, е ако заедно со нив одите во парк за време на викендот, на секојдневна прошетка, возење велосипед и слично. 

 
 
 
 
 
 

За Нас

Ваш Аптекар, наменето да ги задоволи вашите потреби за квалитетни информации во врска со употребата на лековите и другите средства кои ги земате во аптеките. Ние се грижиме за вашето здравје и ќе ви обезбедиме интересни содржини кои директно ќе влијаат врз вашиот приод кон лекувањето и начинот на живот воопшто.

Следете не на Facebook

Newsletter

Внесете ја вашата е-пошта и навремено дознајте за сите новости и информации поврзани со Ваш Аптекар.