Како последица од развојот на прехранбената технологија и потребата одредено количество храна да се сочува подолг период, како и поради зголемените барања на потрошувачите, прехранбената индустријапостојано се приспособуваше нудејќи храна со нови сензорни својства, нов изглед, подолги рокови на траење, нови вкусови и сл.

За да се постигне подобар вкус, поубав изглед, мирис, поголема трајност во подготовката на храната, отсекогаш се користеле адитиви за таа намена. Тоа е дел од прехранбената култура. Изборот на додатоците бил плод на искуството, традицијата, фантазијата и начинот на соработка со природата. Значајна улога во тие креации имаа, а сè повеќе и денес имаат разни додатоци на храната кои ги нарекуваме адитиви. Денес, додатоците во храната се идентификувани преку е-броеви, а прехранбената индустрија го презеде монополот над дефиницијата што се прехранбени адитиви. 

Што се адитиви?
Адитиви се супстанции со познат хемиски состав кои самостојно не се консумираат, не се типична состојка на храната, по правило се без нутритивни вредности, но се додаваат во храната со цел да се подобрат технолошките и сензорните својства. Адитивите се додаваат во храната, во технолошката постапка при производството, при подготовката, обработката, преработката, формирањето на пакувањето, транспортот и чувањето. Поради тоа што не се природна состојка на храната, носат одредени здравствени ризици доколку се надмине дозволеното дневно внесување. Адитивите го изедначуваат квалитетот на производот, овозможуваат консумирање на сезонска храна во текот на целата година, го продолжуваат рокот на траење. Адитивите овозможуваат некоја намирница да добие особини, вкус и квалитет кои не и се својствени. Со адитивите, на пример: чипсот добива вкус на кечап или арома на дим, обичната вода станува газирана напивка , мешавината од растителни масти и скроб станува топено сирење, лебот и белите печива со додавање адитиви за растење на тестото стануваат „воздушести“, белиот леб станува „црн“, месото на полиците на фрижидерот има убава црвена боја и свеж изглед – а вакви примери има многу. Покрај синтетички добиените адитиви, постојат и адитиви од природно потекло, како што се природни бои, витамини, растителни влакна, ензими. Познати се околу 300 адитиви и преку 3500 нивни соединенија. 

Е-броеви 

Со оглед дека се наоѓаме во шума од информации, препознавањето на адитивите се одвива преку е-броеви кои претставуваат општо прифатена ознака низ целиот свет.
Е-броевите овозможуваат полесно означување и препознавање, како и потврда за токсиколошката евалуација и класификација на адитивите.
Бидејќи адитивите се поделени во неколку групи, постојат одредени правила за нумерирање кои ви ги претставуваме: 

 
·   бои – 100-181; 
·   конзерванси – 200-285 и 1105;
·   антиоксиданти – 300-340;
·   регулатори на киселоста – се означуваат со различни броеви;
·   згуснувачи/емулгатори – 322, 400-499 i 1400-1451; 
·   супстанции за спречување на згрутчување – 550-572; 
·   засилувачи на вкус – 600-650; 
·   супстанции за полирање – 900-910;
·   супстанции за засладување – 420, 421, 950-970. 

Прехранбени адитиви – додаток или недостаток во исхраната
Адитивите во исхраната не може во целост да се избегнат, но може де се ограничи нивното внесување. Треба почесто да се употребуваат свежи намирници без адитиви (овошје, зеленчук, житарки, леќа, грав, сосови кои сами ги приготвувате), а употребата на хемиски и индустриски процесирана храна полна со адитиви да се сведе на минимум. Индустриското производство на храна без адитиви не е возможно, дури ги има и во еколошки произведената храна. Иако адитивите денес ни овозможуваат поголема сигурност на производот во технолошка смисла, некои од нив не ги следи добар глас и може да му наштетат на човековото здравје. Токму поради тоа, потрошувачите сè повеќе се информираат за тоа што внесуваат со исхраната, особено оние кои имаат одредени здравствени проблеми.
 
 Адитивите се нужно „зло“, кои ги подобруваат изгледот и вкусот на храната, но не го подобруваат нејзиниот квалитет.
 
Зошто треба да се обрне внимание на етикетата на производот? 
Единствениот начин да контролирате и донекаде да балансирате што внесувате во вашиот организам, е внимателно да ја читате декларацијата за составот на производот. На тој начин, ќе можете да видите колку адитиви има и кои се тие адитиви, за да можете да ги избегнете оние кои се непотребни, кои би предизвикале несакани реакции (алергени) или да одберете производи кои содржат минимално количество адитиви. За жал, на потрошувачот, поради неправилно или непотполно декларирање на состојките во производот, често напишано со многу ситни букви, му се скратува правото на вистинска информација за тоа што купува и што консумира.  Секако, не очекуваме да носите попис на е-броевите во паричникот, но, сепак, обрнете внимание при следната посета на маркетот.

Адитиви во детската чинија

Кога станува збор за децата и намирниците кои ги консумираат, доаѓаме до заклучок дека е тешко да ги изолираме од потрошувачката пропаганда и во целост да ги заштитиме од штетните состојки на одредени намирници. Нереално е да очекуваме сите слатки да ги замените со овошје и секојдневно да правите домашни колачи од проверени состојки. На децата најпривлечна им е храната со изразени специфични вкус и мирис, со живописни бои и со интересни неприродни форми, главно, храна полна со адитиви и со вештачки додатоци. Од друга страна, консумирањето на таква храна има голема енергетска вредност, изобилува со шеќери и масти, што најчесто доведува до дебелина, затоа што внесувањето калории е во дисбаланс со потрошената енергија. Затоа, родителите треба да посветат внимание при купувањето намирници за деца, задолжително да ги читаат декларациите, составот и хранливата вредност. Конзервираната храна и намирниците со продолжен рок на траење или намирниците за кои знаеме дека содржат голем број адитиви, треба да ги избегнувате, а ова особено важи кога станува збор за децата. Посебно внимание посветете на намирниците кои никако не се препорачуваат за деца и кои може да го нарушат нивниот кревок имун систем. Вие, како родители, имате избор. Затоа, изберете мудро. Важно е секогаш да имате на ум дека на децата им формирате навики за исхраната кои ќе важат за цел живот. Научете ги вашите деца да се хранат здраво, но исто така научете ги и дека здраво, не значи и невкусно. Користењето свежо овошје и зеленчук, готвењето дома, избегнувањето готова или полуготова (конзервирана) храна и едукацијата на децата од најрани денови дека нема потреба за често консумирање индустриски слатки и „грицки“, се добри мерки за заштита на здравјето на децата. 

Освен децата, посебно чувствителни се и старите луѓе чиј имун систем нема толку сила да се избори со сите насобрани адитиви во телото.
Јасно е дека адитивите денес во прехранбената индустрија се неизбежни. Тие ја прават храната примамлива, долготрајна и предизвикуваат кај нас исклучителна желба за нејзино внесување. Незамисливо е на кои сè намирници би морале да заборавиме ако во нив ги нема адитивите. Адитивите не можеме да ги избегнеме во целост. Она што можеме, е да се едуцираме за тие кои се најштетни и да пробаме да ги избегнеме кога е возможно. 
 
 
По зимскиот период, кога кожата беше изложена на негативни надворешни влијанија (студ, ветар, сув загреан воздух во просториите...), потребна е нејзина подготовка пред изложување на сончевите зраци. Средствата за заштита на кожата од сонце штитат од оштетување на кожата и нејзино стареење. Сепак, секогаш треба да се има предвид дека правилната исхрана претставува многу важен дел од подготовката на нашата кожа пред нејзино изложување на сонце. 

Заштитата на кожата започнува од чинијата

Постојат голем број совети за тоа како да добиете убав тен, односно како да не изгорите од сончевите зраци и да се заштитите од потенцијалните опасности кои може да ги предизвикаат високите УВ-зраци, меѓутоа тоа што е наjважно да знаете е дека својата кожа може да ја заштитите најмногу со помош на правилна и квалитетна исхрана.
Сепак, заштитата на кожата започнува од чинијата. Ниту еден козметички препарат нема да ја заштити кожата како правилната и балансирана исхрана. Правилната исхрана ја штити нашата кожа од слободните радикали коишто ги уништуваат колагенот и еластинот – најважните компоненти на здравата кожа. Доколку сакате да добиете добар тен, а притоа и истовремено да го сочувате вашето здравје, тогаш треба навремено да внимавате и да консумирате здрави намирници. Со секојдневното консумирање на одредени  намирници, ќе превенирате предвремено стареење на кожата и појава на брчки, ќе ја заштитите кожата од УВ-зрачењето, ќе ја поттикнете нејзината регенерација и ќе ја намалите можноста за алергиски реакции од изложувањето на сонце.  Затоа, во летните месеци е важно да внесуватехранакоја, благодарение на своите состојки, делува како природен заштитен фактор, односно храна која докажано има моќно фотопротективно дејство.
 
Храна која делува како заштитен фактор од сонцето

Бројните научни истражувања покажаа дека одредени намирници и нутриентите кои ги содржат, може да претставуваат значајна поддршка во заштитата на кожата од оштетување и помош во заздравувањето од веќе настанатите оштетувања, како и да влијаат превентивно во намалувањето на ризикот од развој, односно од појава на рак на кожата.
Овие истражувања покажаа дека нутриентите, како што се каротеноидите (бета-каротин, ликопен, лутеин, зеаксантин), витамините Ц, Е, А и Б, минералите селен, цинк и бакар, есенцијални масни киселини, со своите антиоксидантски својства ја штитат и ја регенерираат кожата од сонцето, односно имаат големо фотопротективно дејство. Овие нутриенти ги наоѓаме во храната. Најдобар извор на овие нутриенти се свежиот зеленчук и овошје, интегралните житарки, јаткастите плодови, мешунките, рибата, млечните производи, растителните масла богати со незаситени масни киселини (особено ладно цеденото маслиново масло). 
Затоа, од особена важност е, во овој период од годината, освен, се разбира, секојдневното внесување доволно количество квалитетна вода, да консумираме и намирници како што се морков, домати, модри домати, темнозелен лиснат зеленчук (спанаќ, блитва, кељ...), грашок, пиперки, бобичесто овошје (боровинка, малина, јагода, рибизла...), кајсии, лубеница, диња, ореви, бадеми, какао, маслиново масло, ленено семе, зелен чај итн.

Морков и темнозелен лиснат зеленчук

Освен што го штити нашиот вид, морковот, благодарение на фактот што изобилува со каротеноиди (особено бета-каротинот и лутеинот), претставува моќен заштитник на нашата кожа од оштетувања настанати од сонце. Нашиот организам го претвора бета-каротинот во витамин А, кој е од витално значење за здрава кожа.
Со секојдневното консумирање морков, ја правите вашата кожа поотпорна на УВ-зраците.
Темнозелениот лиснат зеленчук (спанаќ, блитва, кељ) претставува моќен извор на каротеноиди со високо антиоксидантско дејство (лутеин, зеаксантин, бета-каротин). Истражувањата покажаа дека имаат заштитно дејство, помагаат од оштетувања на кожата  настанати од сонцето, како и дека имаат моќно дејство против делувањето на штетните радикали, превенирајќи појава на меланом (рак на кожа).
Во текот на летниот период, можете да направите вкусна салата од спанаќ или од друг лиснат зеленчук со додавање ладно, цедено, маслиново масло или масло од семки од грозје (богато со ресвератрол) и лимон, со што вашата кожа ќе ви биде благодарна.
 
Домати


Благодарение на големото количество на каротеноидот ликопен (кој ја дава препознатливата црвена боја) и флавоноидите, доматите покажуваат дека тие се добар сојузник во борбата против ултравиолетовите зраци на сонцето и штетата што може да ја предизвикаат на кожата. Ликопенот претставува многу важен каротеноид и антиоксидант со моќно фотопротективно дејство, кој има способност да ги неутрализира слободните радикали кои настануваат при подолго изложување на сонце. Доматите го намалуваат црвенилото по сончање, така што, можете доматно пире да нанесете на кожата како маска.  Доматите, исто така, го креваат нивото на проколаген во нашето тело и го спречуваат стареењето на кожата, кое може да биде предизвикано од сонцето. Бидејќи нивната биорасположливост (апсорпција) е најголема доколку доматите се малку термички обработени, можете да подготвите доматен сос или сок од варен домат.

Свежиот домат, за подобра апсорпција, консумирајте го со ладно, цедено, маслиново масло. Колку е доматот повеќе црвен – толку содржината на ликопен е поголема.
 
 Бобичесто овошје

Бобичестото овошје претставува мошне богат извор на антиоксиданти и витамин Ц со високо фотопротективно дејство кои овозможуваат природна заштита од штетните сончеви УВ-зраци. Боровинката, рибизлата, малината, капината и др. се богат извор на антоцијанини кои го намалуваат ризикот од многу хронични и дегенеративни болести и овозможуваат одлична заштита од УВ-зраците. Антиоксидантите кои ги содржат, се борат против слободните радикали кои можат да ја оштетат кожата поради изложување на сонце и стрес. Тие, исто така, се многу добар извор на витамин Ц, кој може да превенира создавање брчки при сончање. Високото количество на витамин Ц,исто така, помага во неутрализирање на слободните радикали (кои имаат голема улога за равој на малигни заболувања) и настануваат кога нашата кожа е изложена предолго на УВ-сончеви зраци. Освен тоа, танините кои ги содржи ова овошје, помагаат при намалување на болката од веќе настанатите оштетувања, односно изгореници од сонце.
 
Зелен чај


Зелениот чај претставува чудесна намирница со голем број предности за нашето здравје. Тој содржи многу полифенолни соединенија (катехини) кои ја штитат нашата кожа од УВА и УВБ-зраците, ја прават затегната и здрава, и во голема мера го намалуваат кумулативниот штетен ефект од долготрајното излегување на сонце. Научниците откриле дека антиоксидантот од зелениот чаj, EGCG, одлично се бори против процесите на воспаление на кожата, ги неутрализира слободните радикали, намалувајќи ја нивната способност да создаваат оштетувања кои доведуваат до воспаленија.

Танините кои ги содржи, го ублажуваат црвенилото и чувството на „жарење“ на кожата изгорена од сонце. Истражувањата покажале дека пиењето 2-3 шолји зелен чај дневно, го намалува за 30% ризикот од појава на рак на кожа.

 
 
 
 
 
Хранењето на бебињата во првите неколку месеци е прилично едноставен  процес, особено ако вашето бебе  се дои. Но, како што доенчињата растат, индивдуално на возрастод 4-6 доаѓа и првиот голем предизвик, односно како да се дохранува и кога да се  воведува цврста храна во исхраната на бебето. 

Воведувањето на нови прехранбени производи во бебешкото мени за многумина е многу збунувачки, стресен и заморен период, бидејќи родителите се соочуваат со контрадикторни информации. Тие не се сигурни когатребада почнат содохраната, како да ја спрематхраната, да направат кашичка, колку бебетотреба да се јаде, како да се комбинираат млечни каши. Ги мачат различни долеми од типот дали да се понуди домашно направена кашичка од здраво овошје и зеленчук или подобро да понудаткупени, веќе приготвени оброци.  Прашања има безброј, така што не е изненадување што понекогаш се прават и грешки.

Што се подразбира под комплементарна исхрана?
Комплементарна исхрана/дохрана се дефинира како периодот во кој мајчиното млеко почнува да не е доволно за да ги подмири нутритивните потреби на доенчињата, така што е потребно да се воведе во исхраната/дохраната друга храна или течности, заедно со мајчиното млеко. Комплементарната исхрана/дохана е неопходна заради нутритивните потреби, но и заради потребите на развојниот процес. Тоа е една многу важна фаза во транзицијата помеѓу исхраната со екслузивно мајчино млеко и преминувањето на општата исхрана. Ова е период кога децата многу брзо растат и се развиваат и кога се многу чуствителни на нутритивни дефицити и екцеси, време кога се воведува нова храна, нови вкусови и се здобиваат првите искуства на хранењето на своите деца. 
Што вели стручната фела во однос на овие дилеми, кои се упатствата за воведување на комплементаран дохрана? 

Постои релативно ограничената база на научни докази, а ова се рефлектира во значителни варијации во препораки за воведување на комплементарна исхрана. Различните земји, нации и култури имаат различни секојдневни практики во однос на комплементарната дохрана. Некои почнуваат со овошје, други пак со зеленчук, трети со житарки. Ниту еден пристап не е подобар ниту полош, се е во функција на културата, навиките и традицијата. 

Гастроинтестиналните и бубрежните функции кај децата се доволно зрели, за приближно од 4 месец (17 недели, почетокот на 5-тиот месец)  да им се овозможат на доенчињата ја ја обработат комплментарната исхрана.   Овие функции на возраст од 4 до 6 месеци (26 недели, почетокот на 7-тиот месец)  се веќе стекнати, а со нив и се достигнуваат потребните моторни вештини за безбедно консумирање на комплементарната храна. Многу е важно, заради специфичниот развој на децата, како и од нутриционистички причини да се даде храна соодветна на возраста на доенчето !!!. Таа треба да биде со правилна конзистентност и  да се даде на начин кој е  соодветен за возраста и развојот на доенчето.
Ексклузивното доење од здрава мајка може да ги задоволи барањата за хранливи материи на здрави доенчињаза повеќето хранливи материи за околу 6 месеци. Бидејќи секое дете е индвидуа само за себе, некои доенчиња може да имаат потреба од дополнителна енергија или железо пред 6 месеци. Одложеното подврзување на папочната врвца ќе ги подобри залихите наа новороденчето на железо, но и ќе ја намали веројатноста за потреба од дополнителножелезо пред 6 месеци. Подолготрајното екслузивно доење може да биде поврзано со намален ризик од гастроинтестинални и респираторни инфекции и хоспитализација заради инфекции на доенчињата.
Стручната литература вели дека може да има зголемен ризик од алергија ако се воведува цврста хранапред 3 до 4 месеци. Меѓутоа, нема докази дека одложувањето на алергиска храна подолго од 4 месеци го намалува ризикот од алергијакако за доенчињата во општата популација, така и за оние со атопискапредиспозиција. На доенчињата со висок ризик од алергија на кикиритки (оние со тешка егзема, алергија на јајца, или и двете дефинирани во ЛЕАП студијата) треба да им се даде кикирики во период од 4 до 11 месеци, по евалуација од страна на соодветно обучен професионалец.

Времето на воведување на комплементарна храна во 4 или 6 месеци не покажало дека влијае на растот или дебелината за време на детството, иако воведувањето пред 4 месеци може да биде поврзано со зголемена адипозност. 

Многу контраверзиии кружат за поврзаноста на целијачната болест (глутенската ентеропатија) и дијабетот тип 1 со дохраната. Научните трудови велат дека ниту екслузивното доење или доење за време на воведувањето на глутен не покажало дека се намалува ризикот за развој на целијачна болест. Во однос на ризикот за развој на дијабетес тип 1, не влијае ниту внесувањето на глутен после 3 месеци или доење за време на воведувањето на глутен .

Меѓутоа, тоа што со сигурност се знае е дека високиот внес на протеини во текот на комплементарната исхрана може да го зголеми ризикот од прекумерна тежина или дебелина, особено кај предиспонираните индивидуи. Главниот извор на протеини , односно енергетскиот внес од протеини не треба да биде поголем од 15%. Големи количини  на внес на кравјо млеко се поврзуваат со висока енергетска вредност, протеини и масти и со низок внес на железо кај децата. Потребата од железо се е висока за време на комплементарната исхрана, особено кај деца кои се дојат. 
Секое дете е приказна сама за себе, па така е и воведувањето на исхраната.  Стручната јавност вели дека не е возможно да се променат вродените преференции на доенчињата за благии солени вкусови, како ни да им се влијае за дане им се допаѓаат горчливите вкусови. Од друга страна пак , родителите можеби ќе можат да ги модификуваат преференциите на своите деца,нудејќи комплементаран хранабез додадени шеќери и сол и со навремено воведување на различни на вкусови, вклучувајќи горчлив зелен зеленчук. 
Во последно време, како општеството следи некои –модерни текови- така и се почесто се среќаваме со веганскиот начин на исхрана. Педијатриските здруженија имаат напатсвија дека веганската исхрана не е  за мали доенчиња. Сепак, кај тие родители што така ги хранат своите деца треба да им се напомене дека самосо соодветни додатоци може да го поддржи нормалниот раст и развој.Медицинска супервизија треба да биде во насока на доенчето да му се обезбеди да добива доволна количина на витамин Б12, витамин Д, железо, цинк, фолати, n-3 LCPUFA, протеини и калциум, како и доволно хранливи  енергетски материи. Родителите треба да ги разберат сериозните последици од неуспехот да ги следат советите за дополнување на диетата.
Редовен медицински и диететски надзоре потребен за да се следат овие деца. Во колку не се работи тимски кај децата кои се исхрануваат со веганска исхрана, последиците од може да бидат сериозни и да вклучуваат иреверзибилно когнитивно оштетување и  се до најлошиот исход-смрт.

Долготрајната употреба на пасиранахрана треба да се избегнува, а доенчињата треба постепено да се научат на поцврста храна, грубо пасирана, најдоцна од 8 до 10 месеци. На возраст од  12 месеци, доенчињата треба да пијат главно од чаша, наместоодшишесо цуцла. 

СОВЕТИ 
Актуелните упатствија од стручните асоцијации за педијатрија како цел наведуваат дека екскузивното доење треба да се промовира најмалку 4 месеци (до најмалку 17 недела), а потоа да се продолжи со екслузивно доење или предоминантно доење со апроксимативно 6 месец ( 26 недела). 

На доенчињата треба да им се понуди храна со разновидни вкусови и текстури, вклучувајќи и горчлив вкус, односно зелен зеленчук. 

Кравјо млеко не треба да се користи како главен пијалок пред 12 месеци. 

Храната што предизвикува алергија може да се воведе како дохрана било кое време по 4 месеци. Доенчињата со висок ризик од алергија на кикиритки оние со тешка егзема, алергија на јајца, или и двете,  треба да имаат воведено кикирики помеѓу 4 и 11 месеци, по евалуација од страна на соодветно обучен специјалист. 

Глутен може да се воведе помеѓу 4 и 12 месеци, но големи количини треба да се избегнуваат во првите недели од воведувањето на глутен и подоцна за време на детството. 
Сите  деца треба да примаат  комплементарна исхрана која е богата со железо, вклучувајќи производи од месо.  

Не треба да се додава шеќер или сол во  исхраната и треба да се избегнуваат овошни сокови или засладени пијалоци. 

Веган исхраната треба да се користат само под соодветен медицински или диететски надзор, а родителите треба да ги разберат сериозните последици од овој тип на исхрана кај децата. 
Родителите треба да бидат охрабрени да ги хранат своите деца според нивните специфични потреби
 
 
Пејачка, композитор, продуцент, волонтер, активист, филантроп, сопруга, мајка... 
Долга е листата на епитети кои природно и прилегаат на нашата драга соговорничка Круистина Арнаудова. Долга е и листата на нашите прашања и се надеваме дека само со дел од нив ќе откриеме нешто ново или помалку познато за Кристина Арнаудова
 
Ваш Аптекар: Актер и уметник во душа, хуманист и поборник за вредности и права еднакви и достапни за сите. Како би се опишале себе си и кое е животното мото на Кристина
 
Кристина Арнаудова: Едно од потешките прашања кога некој бара да се опишеш сам себе. Навистина не би знаела како точно да одговорам. Јас сум личност која ужива во тоа да патува,  да сака, да шири среќа, да поминува време со семејството, да ги гушкам своите деца. Јас сум личност која создава музика, пее, сака да го направи светот подобро место за живеење, особено подобро место за оние деца, кои не се благословени со среќен живот. Во главно, ако не приметивме од погоре кажаното, јас сум неуморна J
 
Ваш Аптекар: Несомнено е дека музиката е вашата “прва љубов”, иако се чини дека во изминатите години сте многу активни и преку вашатето хуманитарно здружение “Проект Среќа”и низа други хумани проекти.  Кога се роди идејата, кои беа мотивите и кои се целите на здружението.
 
Кристина Арнаудова: Уште кога бев дете, сонував дека еден ден ќе бидам доволно позната и моќна,  да можам да им помагам на децата, кои заради одредени причини имаат тежок живот. Континуирано во текот на годините работев секогаш кога можев хуманитарни проекти, акции, за во еден момент да сфатам дека сакам да направам повеќе од она кое до тогаш го правев. И така се роди Проект Среќа. 
 
Ваш Аптекар:  Колку ние како нација сме среќни. Што навистина е потребно да се биде среќен.
 
Кристина Арнаудова: Не сме среќни, верувам дека ако се направи анализа ќе излезе дека сме на дното на табелата. Не знаеме да се радуваме на мали нешта, уживаме кога креираме негативна енергија, кога омаловажуваме некого, кога наоѓаме мани некому, навистина мислам дека енергијата која владее во оваа земја е негативна. Да се биде среќен , не треба многу. Треба да одлучиш прво дека сакаш да бидеш среќен, а потоа да тргнеш по патот на своите желби и соништа. И да не се занимаваш со туѓите животи, туку со својот. Среќата не паѓа од небо. На неа се работи секој ден. 
 
Ваш Аптекар: Живееме во таканаречено дигитлно време во кое како да се губат и основните – семејните вредности. Колку е важно семејството и каква би требало да е неговата улога во градењето на еден поздрав и поихармоничен свет. 
 
Кристина Арнаудова: Сметам дека од домот, и од енргијата која владее во домот доаѓа се. Ако во вашиот дом владее хармонија и љубов, гарантирано и надвор од него се ќе биде полесно, поубаво и полесно. Мене ми е семејството секогаш број еден приоротет и ништо друго неможе да го завземе тоа место. 
 
 
Ваш Аптекар: Дали сметате дека можеби начинот на исхрана може да биде дел од сложувалката за посреќен и поздрав живот. Дали вие лично преферирате одредени видови на исхрана, програми или диети.. Кој е вашиот избор кога е во прашање исхраната?
 
Долколку сакате можете да споделите една ваша омилена рецепта за нашите читатели?
 
Кристина Арнаудова: Не практикувам диети, но имам навика да конзумирам доста здрава храна. Јадам салати, пијам природно цедени сокови секој ден, ретко конзумирам конзервирани производи, и пржена храна. Сакам убаво зготвен ручек, хранлив, зеленчук. Ретко конзимирам и месо, иако не сум вегетаријанец. Сепак сметам дека генерално Македонците се хранат многу нездраво. Многу пржена, масна храна, многу не здрав начин на приготвување, со разни запршки, надополнето со многу леб...  Ако е здравјето среќа, а тоа зависи од она што како храна го внесуваме во себе, тогаш можеме лесно да дојдеме и до заклучок зошто како нација сме склони кон заболувања. Сметам дека ни е потребна сериозна едукација за она што значат здрави животни навики. 
 
Долколку сакате можете да споделите една ваша омилена рецепта за нашите читатели?
Сакам да приготвувам морска храна, па еден од омилените рецепти ми е рижото со морски плодови. 
 
 
Ваш Аптекар: Колку е лесно или можеби има магичен рецепт  во исто време да се биде професионалец, хуманист, филантроп, родител... Што е она што ве мотивира и ги поместува границите. 
 
Кристина Арнаудова: Не мислам дека е лесно или тешко. Едноставно, тоа е она кое сум јас, и таа комбинација на моите страсти, желби, работни места и обврски, е она кое мене ме прави комплетна личност. Не постои успех без посветеност и многу работа. Јас сум воркохолик, и за мене тоа не е проблем. Дисциплинирана сум и на тој начин успевам да постигнам се, а да не одземам од времето поминато со моите деца. Ме мотивира сознанието дека можам да направам промени, и дека можеме заедно да изградиме подобар свет за нашите деца.
 
 
Ваш Аптекар: Со оглед дека секогаш изгледате беспрекорно, зрачите со убавина и спокој, колку во оваа трка со времето има простор кој е посветен само на вас. 
 
Кристина Арнаудова:  Ви благодарам. За жал во целиот репертоар на обврски, ретко имам време за себеси. Ретко посетувам козметички салони, многу поретко отколку што можете да претпоставите J. Да кажеме декa eднаш во 3 месеци одам на козметичар,на обичен третман. Но внимавам на тоа каков крем користам, храната која ја конзумирам ми помага да изгледам добро и да се чувтсвувам добро. Во пролет и лето почесто посетвувам салони, па одам и на масажа, а бидејќи сум кампањски вежбач, најчесто со вежбање почнувам во април, обично теретана или пилатес. 
 
 
Ваш Аптекар: Покрај музиката и спортот е дел од вашето семејство. Освен несомнената подршка на вашиот сопруг , дали и колку спортот е задолжителен за вас?
 
Кристина Арнаудова: За мене неe задолжителен секако, а сопругот вели дека тој неговото го истрчал веќе, па и тој ретко спортува во последно време, на што јас постојано приговарам J.Почитувам луѓе кои се грижат за себе и редовно спортуваат. Жал ми е што јас не сумедна од тие коисекојдневно спортуваат. Една од моите неостварени желби е редовно секојдневно спортување. 
 
 
Ваш Аптекар: Кога би имале моќ да смените нешто, што е првото што би сакале да биде на вашата листа?
 
Кристина АрнаудоваСреќа за секое дете, топол дом, љубов, квалитетен живот. Децата не би смееле да бидат дел од војни, ниту некој да ги злоупотребува во било какви цели. Во еден збор, свет на среќни деца е мојата желба.
 
Ваш Аптекар: Кој би бил вашиот совет до нашите читатели. Која е вашата препорака за добро здравје, добро расположение и ведар дух?
 
Кристина Арнаудова:Среќата, спортот, здравата храна, е клучот за здрав живот. За ведар дух, не се занимавајте со лоши вести, и не следете портали кои пласираат ваков вид на информации. Уживајте во вашите животи, и се ќе биде добро! И помагајте им на децата со поддршка на Проект Среќа!
 
 
 
 
 
 
Улогата  на постот врз нашето здравје
 
Постот се смета за една од најстарите традиционални методи на чистење (детоксикација) на  организмоткоја се применува во скоро сите култури низ светот. Начинот на постење односно видот на пост се разликува  во зависност од традицијата, со тоа што постот кај некои религии и култури претставува одрекување од месо и други намирници од животинско потекло одреден временски период, целодневно гладување или воздржување од одредени видови храна одредени денови во неделата или во текот на годината

Освен религиските постови во поново време многу светски лекари и нутриционисти, препорачуваат  постење со различни методи како што се пост со сокови, пост на вода, пост со блендирани сокови (смуди), исхрана со сирова храна, елиминациска диета, повремен пост таканаречен Intermittent fasting односноIFи др. Како и да е било која од овие методи на повремено постење ( воздржување од храна ) да се примени , секако под надзор на стручно лице, позитивно ќе влијае врз здравјето особено ако постот редовно го применуваме. Забрзаното односно динамичното темпо на живот, нездравата исхрана(брза храна, индустриска процесирана храна и.т.н) присутноста на токсини околу нас како во храната така и во воздухот и почвата негативно  влијаат врз нашиот организам. Поради тоа, од исклучителна важност е одвреме навреме да го прочистиме нашиот организам од токсини а одлична алатка за тоа е постењето. Современите нутриционисти препорачуваат повремено контролирано постење со што би се олеснил организмот и би се поттикнало отстранувањето на штетните материи. Доколку не сте сигурни дали вашата здравствена состојба дозволува да постите најдобро е да се консултирате со лекар.
 
Зошто постот е добар за нашето здравје
 
 
Во периодот кога започнуваат  велигденските пости  се наметнува прашањето дали постите се вклопуваат како здрав начин на живеење и на здрава исхрана.Исхраната за време на овие пости не претставува стрес за нашиот организам туку напротив благослов за нашето здравје. Кога се пости нашиот организам како систем и сите негови делови се многупомалку оптеретени.Постот претставува одличен начин да се исфрлат насобраните токсини од организмот но под услов за време на постот да се конзимираат здрави намирници, подготвени на здрав начин (варење, бланширање) односно без пржење на високи температури во длабока маснотија . Првенствено, постот е една од најдобрите методи за регулирање, прочистување и обновување на системот за варење, како и регулирање на целиот метаболизам.Преку постот,целиот организам, сите органи и клетки се чистат од штетните материи.Не се троши енергија за варење на “ тешка“храна туку на елиминирање на штетните материи од организмот. Тоа значи дека на нашите органи за варење им даваме „годишен одмор“.Заштедената енергија се користи за регенерација,лекување и опоравување.Алергии,ринитис,дигестивни проблеми,кожни заболувања,угоеност, артритис, болести на срцето и крвните садови,астма…Долг е списокот на заболувања кај кои постот позитивно делува.


   Како правилно да се храниме за време на пост
 
Постот сигурно не подразбира исцрпување на организмот со повеќедневно прегладнување кое само по себе може да биде штетно по нашето здравје, да го поремети метаболизмот а воедно и ослабе нашиот имунитет. Од особена важност за време на постот е почитување на трите основни правила на здравата исхрана: балансираност на оброкот, умереност во порциите и разновидност на намирниците. Само доколку ги вклопиме овие правила за здрава исхрана за време на постот може да зборуваме за негов позитивен здравствен ефект. Обрнете внимание за време на постот вашата исхрана да биде нутритивно богата со што ќе се внесат потребните хранливи и градбени материи за организмот. Внесувајте секојдневно умерени количини на правилно искомбинирана храна, свежо овошје и зеленчук, интегрални житарки (интегрален ориз, овес, рж, јачмен... ), мешункасти плодови (леќа, грашок, грав, наут, боранија),јаткасти плодови  и семиња (орев, бадем , лешник, семки од тиква, сончоглед, сусам, ленено семе....), никулци од из’ртени житарки, сушено овошје во умерени количини. 
Водете сметка за внесот на белковини (поради избегнување храна од животинско потекло,) мешункастите плодови (леќа,грашок,грав,боранија) комбинирајте ги  со житарки (пример интегрален ориз комбинирајте со грашок). Ограничете го внесот на нутритивно празната храна богата со шеќер и скроб (бели пецива, тестенини, пекарски производи, рафинирани индустриски производи.Обидете се за време на постот да не конзумирате алкохол, слатки и газирани пијалоци, цигари.И секако не заборавајте да пиете доволно вода.Водата го хидрира организмоти  има главна улога во неговото прочистување од штетните материи.Сложените јаглехидрати, диетални влакна, витамините, минералите и фитонутритиентите од зеленчукот, овошјето, житарките, мешунките со кои изобилува исхраната за време на постот и тоа како позитивно влијаат врз целокупното здравје .Овој пост придонесува за регулирање на телесната тежина, го забрзува метаболизмот, ја регулира  остипацијата, ги намалува воспалителните процеси во организмот, го нормализира крвниот притисок и липидниот статус, превенира од атеросклероза и срцеви заболувања.. И за крај, завршувањето на постот не треба да биде причина за прекумерно конзумирање на дотогаш забранетата храна. По завршување на постот не треба да се навали на се она што евентуално ни недостасувало.Обидете се да не се враќате на некои стари нездрави навики во исхраната туку потрудете се да јадете само тоа што е најдобро за нашиот организам. Постот нека ви биде тест да  докажете дека може да се справите со ова искушение и понатаму предизвик да продолжите со здрав начин на исхрана.
 
Анета Николовска
Дипл. нутриционист
 
 
Храната некогаш беше извор на живот и задоволство. Денес, трпезариската маса може да потсетува на минско поле.
Кога ќе погледнете колку луѓе страдаат од дебелина, дијабетес и срцеви болести, очигледно е дека денешниот начин на исхрана и начинот на живот негативно влијаат  на нашето здравје. Со оглед на достапноста на брзата храна, се повеќе денешните генерации страдаат од недостаток на потребни - биолошки  вредни нутритиенти, а резултат на тоа е се поголемиот број на  болести. 
 
Многу често не обрнуваме внимание на исхраната, нејзиниот квалитет и застапеност се додека  не се вклучи некаков алар кој е најчесто во форма на сериозно заболување или здравствено нарушување во која промената на навиките за исхрана стануваат ззадолжителни. Сепак  вистината е дека исходот можете да го смениме уште денес, елиминирајќи ја најтоксичната и нездрава храна од вашата чинија. Кога од исхраната би ги изоставиле или драстично намалиле внесот на шеќер, белото брашно, маргаринот, разни видови на грицки, сувомесни производи, неспоредливо би имале помал процент на срцеви и малигни заболување.  
Иако можеби сме свесни сепак овие намирници многу често несвесно а сепак многу често се во нашето секојдневие.
Листата е долга па во овој текст а согласно со досегашните сознанија Ви ги претставуваме можеби  „најопасните“ намирници, како би можеле да одлучите при следниот ваш избор што ке ставите во вашата кошничка.
 

Маргарин.

Билно масло третирано на висока температура и хемикалии со додадени конзерванси и вештачки ароми. Маргаринот е направен од растителни масла кои се богати со транс-масти кои навлегуваат во масното ткивоо и клеточните структури на организмот каде директно влијаат на пореметувања на метаболизмот, , имунолошкиот систем , а се јавуваат и како фактор за појава на одредени заболувања.  Високата температура во процесот на преработка на растителните масла, ги уништува присутните витамини и антиоксиданти.Поради ова маргаринот скоро и да нема нутритивна вредност па неговата употреба во исхраната станува скоро безпредметна. Доколку веке морате да го употребувате за подготовка на пецива и други кулинарски специјалитети, правете го тоа што поретко или пак користете други алтернативи.
 
Разни видови грицки
Чипс, пуканки од микробранова, флипс, солени стапчиња. Многумина од нас скоро и да не можат без овие грицки кои всушност немаат нутритивна вредност, а можат да  бидат штетни за нашето здравје. Лошата навика на „грицкање“ е најчеста причина за дебелина, што често повлекува ризик од кардиоваскуларни болести, дијабетес, кариес, остеопороза.
 
Чипс
Водечка  намирница излистана во категоријата на повеќе штетни отколку корисни. Крцкав, екстремно популарен, го има со разни вкусови и редовно преполн со калории, маснотии и изразено “нездрави”количини сол. Ако редовно се конзумира станува една од намирниците што се најзаслужни за дебелеењето, особено кај децата и младите. Во едно спроведено истражување докажано е дека секојдневно конзумирање на чипс, неминовно  доведува до дебелеење а во истото истражување е докажано дека во ова чипсот е полош дури и пред засладените напитоци.
Покрај ова доведува до зголемување на холестеролот во крвта,  полн е со транс-масти, затоа што се пржи во масло кое е повеќе пати користено. Во прилог на ова оди и фактот што неретко чипсот во суштина и не е  пржен компир, туку смеса од компирово брашно , пченка, пченица и  редица додатоци за прилагодување на вкусот кој само ја дополнуваат штетноста.
Накратко чипсот е суров убиец на вашиот организам, па затоа мудро избегнувајте го.   
 
Пуканки од микробранова
Можеби досега не сте слушнале  за хемикалијата диацетил, која  се користи во пуканките наменети за подготовка во микробранова, со цел истите да имаат вкус на путер, и е една од главните виновници за уништување на клетките кои го штитат мозокот. Исто така  во пакувањето се додадени синтетички хемикалии, кои при загревање  навлегуваат во содржината на пуканките. Овие супстанции имаат штетно влијание на ендокриниот, имуниот и на репродуктивниот систем. 
Затоа, доколку сте љубител на пуканки направете ги онака како што некогаш ни ги правеа нашите мајки  и баби и зачинете ги по ваша желба. 

Со грицките во организмот внесуваме многу маснотии, сол и јаглехидрати и заради тоа треба да бидеме многу внимателни при нивна консумација.
 
Со конзумирање на солени грицки,  во организмот  се внесуваат премногу заситени масни киселини, што доведува до пад на концентрацијата, чувство на замор и поспаност. Истовремено организмот останува лишен од хранливи материи кои се од суштинско значење за негово секојдневно функционирање.
 
На сите грицките им се омилени , особено на децата, но денес кога свеста за нивната штетност е на високо ниво, родителите на своите дечиња треба да се потрудат да им дадат здрави верзии на грицки како што се чипс од јаболки или вкусни семки од тиква.
 
Овошни јогурти

Ги вбројуваме во категоријата на производи за диетална исхрана, богати со протеини, калциум и пробиотици а сепак со ниска калорична вредност. За жал поголемиот дел од овошните јогурти се индустриски преработки кои имаат превисоко ниво фруктознен сируп или други вештачки засладувачи заради што стануваат намирница богата со многу шеќер. Во ваква форма стануваат потенцијален здравствен ризик особено за лица склони кој дијабетес и дебелеење. 
 
Спакувани кекси
Една од основните состојки на спакуваните кекси кои ги купуваме во маркетите е хидрогенизираното растително масло, како што е палминото или палминото кернел масло. Овие масла се богати со транс-масти и заситени масти. Затоа нивната консумација  се поврзува со болестите на срцето, дебелината и дијабетесот. Освен со масти, кексите се полни со шеќер и вообичаено со нивното внесување, ја надминуваме препорачаната дневна количина за внес на шеќер. Изгледа дека полесно е да ја грабнете кутијата со кекси од сталажата во маркетот, отколку да ја натерате мама да ви направи домашен колач.
 
Газирани напитоци и овошни сокови
 
Газираните напитоци, овошните сокови и ледениот чај имаат голема калориска вредност и се на врвот на листата на фактори за прекумерна телесна тежина.
 
Сите газирани пијалоци и индустриски овошни сокови, имаат висока содржина на шеќер, дури и на оние на кои пишува дека се „без шеќер“. Тие се далеку посиромашни со витамини, минерали и диететски влакна отколку овошјето. Во поголеми количини може да влијаат на појавата на дебелина и дијабетесот. Доколку би испиле половина литар таков сок е скоро идентично како да сте внеле четири лажици бел шеќер. Кај децата таквите напитоци предизвикуваат чувство на заситеност, па изостанува соодветен внес на важни хранлици материи и витамини. Тие само создаваат потреба за дополнително конзумирање, и затоа е најдобро е да ги замените со вода, природно цедени сокови, лимунада или чај.
 
Сувомесни производи
На листата на непожелни намирници се секако и сувомесните производи и месните преработки.
Сувомесните производи, саламите, виршлите и паштетите се прават од месо со лош или сомнителен квалитет, а во нив имате неизоставно е изобилството од конзерванси, адитиви и маснотии. Освен тоа содржат големи количества сол што има штетно влијани на метаболичките процеси во организмот.
 
Совет. Доколку сте љубител на ваков вид на намирници обидете се да ги  конзумирате не повеќе од еднаш неделно.
 
Потребно е родителите кај децата од најрана возраст да им направат навика да ги избегнуваат сувомесните производи и месните преработки. Нема дилема – без оглед на видот, производителот или земјата на потекло, овие производи не би требало да бидат дел од нивната секојдневна исхрана.
Не е лесно да се каже дали  и колку се сувомесните производи и месни преработки штетни, но слободно можеме да заклучиме дека немаат позитивно влијание на човековото здравје.  
 
Соја
Штетна скоро за ситеособено онаа што е генетски модифицирана. Не е пожелнодецатада ја консумираат во ниеден облик. Се наоѓа во повеќе видови леб (како брашно), во пецива, како растителен протеин во вегетеријански паштети. Во денешно време се наоѓа во соро секоја процесирана храна.
Кај мажите влијае во продукција на тестостерон и стимулира создавање естроген. Оваможе да доведе до намалување на мускулната маса, намалена сексуална желбапа дури и  зголемување на градите.
Континуирана конзумација може да доведе до пореметување на функцијата на штитната жлезда.
Кај жените може да го поремети хормонскиот систем што може да имплицира  пореметен менструален циклус, неплодност па дури и да предизвика тумори во градите. 
Сојата кај машките деца може да предизвика феминизација а кај женските до прерано созревање на полните карактеристики односно преранПМС. 
 
Овие прехрамбени производи стануваат доминантен избор на потрошувачите,  а особено на родителите кои оваа храна ја бараат за своите деца, поттикнати од  убавите реклами на електронските медиуми. Купуваме дизајнирана храна без живот, убава на изглед, вкусна, но полна со шеќери, масти, конзерванси, бои, ароми, емулгатори и адитиви, a без било каква хранлива вредност.
 
Генетски модифициранитеорганизми(ГМО) се реалност на нашето време и на современото општество. Присутноста и употребата на ГМО и пред сѐ, на генетски модифицираната храна, стануваат дел од нашето живеење. Токму затоа се сѐ почести и полемиките за оправданоста, односно ризиците и последиците од нивната употреба.
 
Што се генетски модифицирани организми?

Генетски модифицираните организми може да се дефинираат како организми во кои генетскиот материјал (ДНК) e изменет на вештачки начин. Технологијата со која ова се постигнува, често се нарекува „модерна биотехнологија“. 
Генетски модифицираните организми (ГМО) се производ на генетски инженеринг, и кај нив, со цел да се подобри квалитетот и отпорноста, се менува генетската структура, без разлика дали станува збор за растение или за животно. Во минатото, овој процес кај растенијата се вршел селективно. Целта на овие методи на селекција бил да се утврди кој вид од некоја сорта житни растенија, зеленчук или овошје, најдобро успева во одредени климатски услови, колку е отпорно на ендемски штетници и колкав е неговиот принос. Слична селекција се вршела и кај животните, и со вкрстување на расите се постигнувал бараниот оптимум на производство. Со развојот на модерната биотехнологија, се оди чекор понатаму, што резултира со создавање ГМО. Под ГМО, за кои се води голема полемика, се подразбира специфичен начин на модификација на гените, кои во природата никогаш не би се случиле. Може да се добијат со генетски инженеринг, односно во лабораторија. Со овој инженеринг, ГМО во својата ДНК содржат сосема друг, надворешен ген, внесен во лабораториски услови со нови напредни техники. Изворот на овие гени се наоѓа во растителниот свет, во светот на микроорганизмите, инсектите, животните, вклучувајќи ги и најсложените видови. Доволно застрашувачки, зарем не?


Познавањето на технологијата на генетска модификација е многу важна како за научниците, така и за производителите, потрошувачите и населението кои веќе во голема мера се соочуваат со производи во кои како состaвен дел има и генетски модифицирани организми.

Употреба на ГМО – за или против?

Примената на оваа технологија е релативно нова и нема поминато доволно време за да се согледаат евентуалните штетни ефекти од примената на генетски модифицирани организми. Поради таа причина, покрај предностите кои модерната биотехнологија ги нуди, се поставуваат и одредени прашања за употреба и консумирање, пред сѐ на генетски модифицирана храна.
 

Иако науката сѐуште не докажала ништо конкретно, за многумина самиот збор генетски модифицирана храна влева страв.
 
Зошто „против“?
 
Најголемата дилема е прашањето за тоа колку е безбедна генетски модифицираната храна и колкава е опасноста од појава на алергиски и токсични реакции со нејзина консумација.
Потоа, следува прашањето за заштита на животната средина и биодиверзитетот поради можноста за негативно влијание врз екосистемите и губење на дел од генетската разновидност. Секако, постојат и етички прашања, кои произлегуваат од нарушувањето на природните карактеристики на организмите, со воведување гени од (таксономски) друг организам. Најчесто поставувано е прашањето во однос на алергиите. Многу луѓе се алергични на разно овошје и зеленчук, јаткасти плодови (кикиритки, ореви, бадеми и сл.) Проблемот кој настанува е можното вметнување на гените од овие растенија во други, со што би се создале нови потенцијални алергени за кои купувачите не би биле ни свесни. Решението за овие проблеми е во јасното означување на генетски модифицираните производи и во подигнувањето на свеста во јавноста. 
 
Зошто „за“?

Појавата на генетски модифицираните организми би требало, пред сѐ,да го реши прашањето за гладот во светот. Идејата за употреба на ГМ храна произлезе од предвидувањата дека светската популација ќе се удвои во наредните 50 години, што имплицира дека на некој начин треба да се нахрани таа популација. Со ГМО се добиваат поотпорни организми, со подобра толеранција на болести, штетници, корови и без употреба на хербициди и пестициди, а од друга страна, со зголемена биомаса т.е. принос. Но, прашањата кои се наметнуваат заради начинот на создавањето на ГМО, не се занемарливи. Со одговорот не треба да се избрзува, затоа што сѐ уште нема релевантни докази по безбедноста на здравјето кај консументите на овие производи.

Кои се најчестите генетски модифицирани култури во светот?

Во моментот се познати 16 генетски модифицирани култури: пченка, соја, памук, маслодајна репа, црвен домат, компир, шеќерна репка, ориз, пченица, тиква, тутун, цикорија, лен, диња, папаја и каранфил. Најголемиот дел од овие култури во светот, околу 60 %, се однесува на пченката, сојата и на маслодајната репа.Најголеми производители на ГМО се САД, Аргентина, Бразил, Кина и Индија.

Логично е дека секој човек сака да знае што јаде и какви последици по здравјето ќе има храната која ја консумира – не само за него, туку и за неговите деца и идните генерации.


Затоа е разбирливо дека прашањето дали треба во целост да се дозволи, ограничи или потполно да се забрани одгледувањето и продажбата на генетски модифицирани организми, секогаш предизвикува емотивни дебати, кои за жал, многу ретко се потпираат на веродостојни научни факти, а многу често на лобистички и сензационални информации. 
Во научните кругови тешко се доаѓа до вистината, а уште потешко до консензус. Здравствените ризици поради консумација на ГМ храна сѐ уште се во областа на научни контроверзии. Конечни докази нема, а мислењата на научниците се разидуваат.

Единствено, согласни се дека потрошувачите треба да можат да избираат помеѓу конвенционалната и ГМ храна и јасно да бидат информирани за тоа кои производи во својот состав содржат ГМО.

Како да препознаете дали и која храна е генетски модифицирана?

Секогаш проверете ја декларацијата на производот. Артиклите означени со 100 % органско или направено од органски состојки се оние кои во себе не содржат ГМО. Исто така, барајте ознака на која пишува „Не содржи ГМО“ (GMO free).

Обрнете внимание на изгледот и на формата на производите.

ГМ храната е најчесто со еднаква форма и големина, со сјајни и јасни бои и без видливи оштетувања и знаци на расипување.
 
 
 
 
 
Зимата претставува период карактеристичен за зачестена појава на настинки и грип, кашлици, бронхитис и други респираторни заболувања. Различните отежнувачки околности, како што се студеното време, кратките зимски денови, загадениот воздух, недостатокот на сончева светлина, доведуваат до тоа сè помалку време да поминуваме надвор, помалку да сме физички активни, да сме енергетски послаби, меланхолични и многу повеќе склони кон вирусни и бактериски инфекции поради намалениот имунитет.Нашиот организам мора да се навикне на овие услови, а за тоа правилната и здрава исхрана е од огромно значење.

Здравата исхрана нуди одлична превенција за време на зимскиот период. Секако, здравата исхрана не може да делува „преку ноќ“ или кога првите знаци на слабост на имуниот систем веќе се појавени. Само добро избалансирана, редовна и здрава исхрана на подолг временски период може значително да го подобри имунолошкиот систем на организмот.Како што е веќе познато, здравиот имунолошки систем е еден од основните предуслови за добро здравје. Затоа, правилната и здрава исхрана надополнета со умерена  физичка активност и со редовен сон се главни предуслови за јак имун систем кој во зимскиот период може да нè заштити од бактериските и вирусните инфекции,односно да го минимизира нивното времетраење кога ќе се појават.

Која храна треба да се консумира во зимскиот период?

Зимата е годишно време во кое треба да се посвети особена важност на исхраната, со цел да одржиме добро здравје. Исхраната во зимскиот период мора да биде избалансирана и внимателно осмислена. За жал, намалената понуда на разновидно свежо овошје и зеленчук во зимскиот период, ниските температури и празничните гозби можат сериозно да наштетат на балансот на организмот и дополнително да го ослабнат нашиот имун систем. Поради сето ова, исхраната  во зимскиот период  мора повеќе од кога било да биде избалансирана и здрава.  
Добро е да се спомене дека овој период, освен дополнителни калории, на нашиот организам потребни му се и дополнителни витамини, микро и макроелементи, протеини, сложени јаглехидрати, есенцијални масни киселини. 
Во избалансираната исхрана во зимскиот период пожелно е да бидат застапени намирници богати со витамините Ц, Д, А, витамините од Б комплексот , минералите цинк и селен, доволно внесување вода, како и храна богата со пробиотски култури (корисни бактерии). Тоа подразбира трпеза богата со свежи зеленчук и овошје, интегрални житарки, мешунки, јаткасти плодови, јајца, риба, посно месо, ферментирани млечни производи (кефир, кисело млеко, јогурт) и ферментиран зеленчук (кисела зелка, туршија).


Храна богата со витамин Ц 
 
Постојат безброј студии кои ги потврдуваат важноста и улогата на витаминот Ц во јакнењето на имунитетот и неговата силна антиоксидантска моќ. Овој ефект, пред сè, се должи на неговото синергистичко дејство со речиси сите витамини и минерали во организмот. Поради високата содржина на витамин Ц и на биофлавоноиди, во текот на зимскиот период од особена важност е да се консумира цитрусно овошје (лимон, портокал, мандарина, цитрон), како и киви, ананас и јаболко. Од свежиот зеленчук достапен во зимскиот период и богат со овој витамин, препорачливо е консумирање зелка (особено кисела), брокола и најголем дел од зелениот лиснат зеленчук (кељ, спанаќ, блитва...) На крај, но не и најмалку важна, туку напротив, би ја споменале шипката и чајот од овој плод, како најбогат извор на витамин Ц на ова поднебје. 
 
Храна богата со витамин Д

Витаминот Д делува моќно во превенција и лекување на многу заболувања. Голем број научни студии покажаа дека овој витамин двојно го намалува ризикот од рак на дебелото црево, градите и јајниците. Ја ублажува депресијата, го зајакнува имунитетот и превенира настинка и грип. Нашиот организам може сам да го синтетизира, за што му е потребна сончева светлина, која, за жал, недостига во зимските месеци. Во намирниците застапен е во масните морски риби (лосос, туна), јајцето (во жолчката), телешкиот џигер, млекото, печурките.
Сонцето е најдобриот природен извор на витамин Д и поради недоволната изложеност  во текот на зимскиот период, препорака е да се консумира токму храна богата со витамин Д или тој да се обезбеди преку дополнително, односно суплементарно внесување.
 
Храна богата со витамин А 

Витаминот А, односно бета-каротинот како негов провитамин, претставува одличен антиоксидант кој ја зголемува отпорноста на организмот од вирусни и бактериски инфекции, што е од особена важност во зимскиот период . Намирници кои го содржат овој витамин се: тиква, морков, сладок компир, портокал, спанаќ, брокола.
 
Храна богата со витамини од Б групата

Витамините од Б групата позитивно делуваат на метаболизмот, ја одржуваат виталноста на организмот, го јакнат имунитетот, позитивно делуваат против стрес и депресија. Во намирниците најзастепени се во интегралните житарки, мешунките, јаткастите плодови (особено во костенот), банана, спанаќ, кељ.
 
Храна богата со цинк

Цинкот претставува минерал кој се грижи за зачувување и зајакнување на имуниот   систем. Освен што влегува во голем број ензимски реакции во организмот, тој докажано го намалува времетраењето на настинката и ги уништува вирусите, поради што од особена важност е внесувањето храна богата со цинк во зимскиот период. Намирници богати со цинк се месото, морските плодови, јајцата, семките од тиква, сусам, лук.
 
Додатоци во исхраната

Во текот на зимата, многу е тешко да се испланира здрава и избалансирана исхрана која на организмот ќе му ги обезбеди сите потребни хранливи состојки. Затоа, многу често во последно време се препорачува дополнително земање додатоци во исхраната. Препораките најчесто се за дополнително земање витамин Д, витамин Ц, цинк, пробиотици, рибино масло  и др.
 
 
 
 

За Нас

Ваш Аптекар, наменето да ги задоволи вашите потреби за квалитетни информации во врска со употребата на лековите и другите средства кои ги земате во аптеките. Ние се грижиме за вашето здравје и ќе ви обезбедиме интересни содржини кои директно ќе влијаат врз вашиот приод кон лекувањето и начинот на живот воопшто.

Следете не на Facebook

Newsletter

Внесете ја вашата е-пошта и навремено дознајте за сите новости и информации поврзани со Ваш Аптекар.