Традиционално во светот, месецот ноември се смета за месец за подигање на свеста кај луѓето, за дијабетесот како хронично и прогресивно заболување, додека, пак, 14 ноември се одбележува како Светски ден на дијабетесот, во чест на роденденот на еден од пронаоѓачите на инсулинот – Фредерик Бантинг. Светскиот ден на дијабетесот е креиран во 1991 година од страна на Меѓународната федерација за дијабетес (ИДФ) и Светската здравствена организација (ЊХО), како одговор на растечката загриженост поради епидемиските размери и ескалирачката закана по здравјето предизвикана од дијабетесот. Во 2006 година, со резолуција на ОН, тој станува официјално забележан ден и од ОН.

 

Исхрана кај дијабетес мелитус

 

 Дијабетесот, особено дијабетес тип 2, претставува една од болестите која е најмногу поврзувана со нездравиот начин на живот (нездрава исхрана, недоволна физичка активност, стрес) и за успешно превенирање и лекување на дијабетесот потребно е да се усвојат здрави животни и прехранбени навики. Едукацијата околу правилната исхрана е потребно на сите нивоа бидејќи превенцијата е прв чекор и може во голема мера да помогне да се избегне појава на дијабетес. Кога станува збор за дијабетесот, од клучно значење е правилната исхрана.

 

ДИЕТОТЕРАПИЈА

 

Во принцип, диетотерапијата, односно режимот на исхрана, кај секое лице заболено од дијабетес е индивидуална. Оваа индивидуална исхрана подразбира избалансиран план на исхрана составен од одредени намирници кои ќе ги задоволат индивидуалните нутритивни, енергетски и други потреби кај секое лице посебно, и ќе биде усогласен со препишаната терапија. Сепак, постојат и општи препораки за исхрана базирани врз принципи кои веќе се практично докажани и се врз основа на научни докази. Овие препораки и принципи се клучни во превенцијата и лекувањето на дијабетесот.

 

Дијабетесот не може да се држи под контрола доколку не се води сметка за тоа што, колку и кога јадете.

 

ШТО И КОЛКУ?
 

Исхраната за дијабетес ги вклучува сите хранливи намирници, но во дозирани количества и правилно временски распределени. Исхраната кај дијабетес тип 1 и кај тип 2 се разликува во однос на бројот на оброци кој зависи од терапијата. Кога станува збор за дијабетесот, не е само приоритет да се бираат здрави намирници, туку и правилно да се храните распоредувајќи ги оброците правилно временски, да не се прескокнуваат, како и да бидат избалансирани и разновидни, односно, секој оброк да ги содржи сите хранливи материи во соодветен однос и количество. Значи, исхраната треба да биде здрава, правилна и избалансирана, при што постојат одредени правила. На пример, при избор на јаглехидрати, треба да бидат избрани намирници кои содржат сложени јаглехидрати и кои се богати со прехранбени влакна. Храна богата со сложени јаглехидрати и влакна се интегралните житарки (‘рж, јачмен, хелда, интегрален ориз и сл.), мешункастите растенија (грашок, боранија, грав, леќа и сл.), зеленчук, јаткасти плодови и др. Сложените јаглехидрати и влакна се од голема важност во исхраната кај дијабетичарите бидејќи значајно помагаат во регулацијата на нивото на гликоза во крвта. Тие побавно се апсорбираат со што не го качуваат нагло нивото на гликоза. Влакната ја забавуваат апсорпцијата на гликоза и го регулираат нивото на шеќер во крвта. Препораките се да се внесува најмалку 14 г/1000 ккал влакна дневно. 

 

Дијабетичарите, во принцип, треба да го ограничат внесувањето храна богата со високорафинирани јаглехидрати (бело брашно, бел леб, бели печива, тестенини, слатки, газирани сокови, грицки и сл.). 

 

Зеленчукот во исхраната треба да биде застапен во големи количества. Особено препорачливи се: зелен лиснат зеленчук, зелка, спанаќ, блитва, зелена салата, кељ, прокељ, брокола, краставица, целер, тиквица, лук и праз. Морковот и цвеклото се препорачани само доколку се консумираат сурови, бидејќи со нивна термичка обработка значително им се покачува гликемискиот индекс. Овошјето во исхраната на дијабетичарите треба да биде присутно во умерени количества поради природниот шеќер (фруктоза) што го содржи, а кој влијае врз нивото на шеќерот во крвта. Особено полезно овошје за дијабетес се: малини, боровница, капина, јагода, аронија, рибизла, лимон, јаболко, портокал и сл. Пожелно е да се избегнува внесување на кандирано и сушено овошје, зашеќерени мармалади и џемови, засладени овошни сокови и сл. 

 

Други намирници кои се препорачливи во исхраната на дијабетичарите се употребата на храна која содржи здрави масти, како што се ладно цедено маслиново масло, маслинки, авокадо, ленено семе и масло, риба богата со омега-3 масни киселини (скуша, лосос, туна и сл.), цејлонски цимет, куркума, природни засладувачи како што се стевија, алое вера, карела и др. Како суплементарна поддршка, кај дијабетичарите препорачливо е внесување на Б-комплекс, витамин Ц, АЛА (алфа липоична киселина), магнезиум, хром и пробиотик. 

 

Што се алергиски реакции? Терминот „алергија“ значи изменета реактивност на домаќинот при повторна средба со антигенот. Алергиските реакции може да бидат   провоцирани од бројни антигени. Постојат четири типа алергиски реакции, но во практиката тие ретко се појавуваат поединечно и изолирано. 

 

Уртикаријата која ја знаеме како „уртики“ или „копривки“, е чест и карактеристичен начин на реакција. Може да се појави на која било возраст и до 20% од популацијата имаат барем по една епизода во текот на животот. Почеста е кај атопичните пациенти, односно кај оние пациенти со сува кожа. Уртикаријата се класифицира како акутна или хронична. Повеќе од случаите се акутни и траат од неколку часа до неколку недели. Хроничната уртикарија, дефинирана како епизоди на уртикарија што траат повеќе од шест недели, е почеста кај средовечни жени. 

 

Ангиоедемот или отокот на очните капаци и на усните, често се појавува со акутна уртикарија и почест е кај децата и кај младите возрасни луѓе. 

 

 

Симптоми. Уртиките чешаат. Интензитетот е различен, а некои пациенти може да имаат сосема мало чешање. Пруритисот (јадежот) е поблаг кај ангиоедемот. Ангиоедемот е локализиран каде било на кожата или на слузокожите, но најчесто се сретнува на лицето, очните капаци, усните, половите органи, јазикот, фаринксот и ларинксот. Кожата над отокот е со непроменета боја или е лесно розеникава, присутно е чувство на напнатост, а понекогаш и јадеж со различен интензитет. Отокот се создава брзо, а се повлекува по неколку часа, поретко трае повеќе од 24 часа. Рецидиви, односно повторени реакции, може да се појават на истото или на друго место по кожата. Ангиоедемот локализиран на ларинксот, може да биде опасен по живот, бидејќи може да доведе до гушење. 

 

Клиничка слика. Уртиката е ограничена со раб, црвеникава или бела боја, најчесто малку над нивото на кожата и често е придружена со силен јадеж. Варијациите на боја, обично се присутни во површните уртики. Подебелите уртикариелни промени имаат еднаква боја. Таа може да биде различна во облик, најчесто има овална форма и може да трае само неколку часа, но дел од границата може да не се формира или да се реапсорбира, давајќи изглед на нецелосни прстени. Исто така, може да биде различна и во големина и тоа од 2 до 4 милиметри, па сè до гигантски уртики, чијашто една единствена промена може да покрие еден екстремитет. Средишниот дел може да биде посветол од рабовите на уртиката. Јадежот кој е често интензивен, се ублажува со триење или притискање, а не со чешање, што е многу важен знак за уртикаријата. Уртиките се појавуваат брзо, во текот на неколку минути и траат помалку од 24 часа. Истовремено, може да се појават нови уртики, поради што уртикаријата опстојува неколку дена или неколку недели. Поради тоа, развојот на уртикаријата е динамичен процес. Кога поминуваат старите, се појавуваат нови промени. 

 

Терапија. Терапијата на уртикаријата и ангиоедемот може да биде специфична и симптоматска (неспецифична). Антихистаминици се медикаменти кои и според називот дејствуваат против хистаминот. Инаку, хистамин е супстанција која се ослободува при алергиски реакции. Оваа супстанција предизвикува ширење на крвните садови (што резултира со пад на крвниот притисок), потоа зголемена активност на секрециските жлезди, што доведува до солзење на очите, „течење“ од носот, како и јадеж во очите и носот, и кивање. 


 

Неседативните антихистаминици се прв избор на лекување. Постарите седативни антихистаминици треба да се користат за лекување на тешка уртикарија, за пациентите со сериозен ангиоедем со отекување на лицето, јазикот и фаринксот. Антихистаминиците ја контролираат уртикаријата преку спречување на вазодилатацијата и загубата на течности од крвните садови. Тие не го спречуваат ослободувањето на хистамин. Доколку хистаминот се ослободи пред да се земе антихистаминикот, местата на рецепторот ќе се окупираат и антихистаминот нема да има никаков ефект. Антихистаминиците може да се употребуваат до 6 месеци. Антихистаминикот – деслоратадин е прв избор од антихистаминската терапија за третирање на сите видови уртикариски реакции. Деслоратидинот е антихистаминик од понова генерација со неседативно дејство кој одлично делува за третирање на алергиските реакции, како и за нивна премедикација.

 

                                                д-р Дејан Филиповиќ

                                           спец. дерматовенеролог

 
 
Иако милиони години го носиме генот на палеолитскиот предок кој се борел за секој залак храна, во последните 100 години, човекот се соочува со прехранбено изобилство на кое тешко може да му одолее. Без поголема потреба да вложува голем физички напор, во изгревот на цивилизацијата, човечкиот организам почна да таложи вишок на калории и на масти, кои со тек на времето предизвикуваат низ функционални пореметувања.
Основниот проблем на заболувања и смртност кај современиот човек се хроничните незаразни метаболички болести чие ширење добива пандемиски размери.
 
Инсулинската резистенција е здравствен проблем кој сѐповеќе се споменува, а алармот мора да го вклучиме сите, зашто никој не е имун. Добрата вест е дека од нас самите зависи дали нашиот инсулин ќе има можност да ја заврши работата која му е дадена или ќе нѐнасочи кон инсулинска резистенција, односно кон дијабетес.
 
Што е инсулинска резистенција?
 
Инсулинска резистенцијапретставува метаболичко нарушување, односно преддијабетна состојба за која сѐ уште не е откриена причината. Се смета дека водечки фактори на ризик се лошата исхрана која изобилува со јаглехидрати и масти (особено заситени и трансмасти) и дебелината. Кога нарушувањето ќе се открие на време, инсулинската резистенција е реверзибилна со соодветна промена на исхраната и животниот стил. Прекумерниот внес на јаглехидрати со висок гликемиски индекс, како што се простите шеќери, храна приготвена со пржење на масло, газирани пијалоци и многу други биолошки безвредни и нездрави намирници, доведуваат до брзо подигнување на нивото на шеќер во крвта. Како одговор на зголеменото ниво на шеќер во крвта, панкреасот лачи хормон инсулин чија задача е да го помогне преминот на гликозата од крвта во клетките. Инсулинот својата задача ја остварува врзувајќи се за инсулинските рецептори кои се наоѓаат на површината на мускулните клетки. Клетките го слушаат „повикот“, се отвараат и дозволуваат влез на гликозата. Ако нивото на шеќер во крвта е подолго време висок, и нивото на инсулинот ќе биде долготрајно висок, при што инсулинот постојано ќе ги стимулира мускулните и масните клетки. Клетките со тек на време ќе „отапат“ на повиците на инсулинот, така што ќе се намали бројот на инсулински рецептори или рецепторите ќе станат помалку чувствителни, и на овој начин настанува инсулинска резистенција. Кардиоваскуларни заболувања, промени на кожата, болести на репродуктивните органи се само дел од здравствените проблеми кои можат да бидат предизвикани од инсулинската резистенција.
 

Причини за инсулинска резистенција
 
Најчести причини се присуството на адитиви, вештачки или термички лошо преработени намирници, кои може да предизвикаат промени во ендокриниот систем,  најчесто со зголемување на телесната тежина, што во суштина претставува „активатор“ на ова нарушување. 
Генетската предиспозиција, дебелината, нередовни менструални циклуси, полицистични јајници, зголемена влакнатост, најчесто укажуваат на појава на инсулинска резистенција.
Отуството на континуирана физичка активност исто така претставува значајна причина за 
појавата на инсулинска резистенција.
 
Како да се бориме против инсулинската резистенција?
 
Современиот начин на живот, пред сѐнедоволното движење и прекумерниот внес на храна што како последица ја има сѐпоприсутната прекумерна телесна тежина, само по себе ја поттикнува инсулинската резистенција. Сѐпочесто се среќаваме со дијабетес тип 2 кај младите, и сѐпомалку нѐизненадува појавата на оваа болест кај децата и кај младите со прекумерна телесна тежина. 
Првиот чекор е промена на животните навики и редовни физички активности.  Дополнителен напор треба да се вложи кога се во прашање децата и адолесцентите. Кај нив превенцијата од дебелината е од клучно значење, бидејќи дебелината се јавува како последица на два механизми, пораст и удвојување на клетките на масно ткиво. 
Вториот чекор е во редукција на внесот на јаглехидрати во исхраната. Тоа секако не подразбира строги диети, иако кај развиената дебелина и тие се неизбежни. Потребно е прилагодување и откажување од „лошиот“  ритам на исхрана, со главна цел да се елиминираат едноставните, односно рафинираните јаглехидрати од исхраната.

Превентивата е во храната на чинијата и новите животни навики
 
Каква исхрана се препорачува за инсулинската резистенција 
 
Храна богата со растителни влакна поради нискиот гликемиски индекс.Затоа менито треба да го збогатите со интегрални житарки, особено ако веќе имате инсулинска резистенција. Зеленчук кој не содржи скроб е драгоцен. Тука, пред сѐспаѓаат: брокула, зелка, краставица, морков, модар домат, зелен лиснат зеленчук, пиперка, целер. Можете слободно да користите и сладок компир, кој иако е богат со шеќер, го регулира нивото на холестерол во крвта, а им се препорачува и на дијабетичарите. Од овошје се препорачува бобичесто овошје, кое покрај тоа што е богато со антиоксиданси, ги ублажува воспалителните процеси во телото и ја намалува потребата за инсулин. Секогаш имајте на ум дека овошјето треба да се консумира свежо. 
Исто, треба да се определи и внесот на протеини, што може да се постигне со конзумирање на риба, јајца, пилешко или мисиркино месо.
 
Комбинирајте ја храната паметно
 
Ова се постигнува со едноставен избор на храна во целовит облик, затоа што побавно го подигнува шеќерот во крвта во однос на рафинираните производи. На овој начин, панкреасот поефикасно го ослободува инсулинот, наместо да го излачи во голема количина, со цел да одговори на инстант високиот шеќер во крвта.
 
Совет: Комбинирајте два вида храна и тоа храна богата со растителни влакна кои ќе го редуцираат гликемискиот одговор, а ги вклучува поголемиот дел од зеленчукот и храната богата со антиоксиданси, како што е на пример зелениот лиснат зеленчук.
Оптимизирајте го внесот на масти.
 
Избегувајте трансмасти коишто се делумно хидрогенизирани, хидрогенизирани масла кои многу често се котистат во печената и преработената храна.
 


Секојдневна физичка активност
 
Основна цел на денешното живеење е да се доживее што подолг живот. Денес е докажано дека „човекот на денешнината“ радикално ја има намалено физичката активност и има достигнато големо ниво на негова незавидна неактивност. Физичката активност е човекова витална потреба. Крајно време е да се реагира и да се укаже на последиците од недоволната физичка активност на човекот (независно од возраста).
Зголемувањето на телесната тежина и физичката неактивност во раното детство, може да ги зголемат шансите за инсулинска резистенција. Ова е причината зошто е императив да се превенира дебелината и сите нејзини нуспојави уште од почеток.
 
Бидете сигурни дека вашите деца се физички активни и не јадат спакувана храна од кутија секој ден!
Редовните физички вежби допринесуваат за значајно подобрување на метаболизмот на јаглехидратите и мастите, дури и пред да се воспостави идеална телесна тежина. Најефикасниот режим на физички вежби е континуирана активност и тоа пешачење, брзо одење, трчање, возење велосипед, пливање и тоа три пати неделно во траење од 30 минути. Поради тоа, се наметнува потребата од постојана едукација на популацијата дека од физичката активност треба да добијат максимално корисни ефекти за зачувување и унапредување на здравјето.

ПЛАТОН: „НЕДОСТАТОКОТ НА ФИЗИЧКА АКТИВНОСТ ЈА УНИШТУВА ДОБРАТА СОСТОЈБА НА СЕКОЕ ЧОВЕЧКО СУШТЕСТВО, ДОДЕКА ДВИЖЕЊЕТО И ВЕЖБАЊЕТО МОЖЕ ДА ЈА ЗАЧУВААТ И ДА ЈА СПАСАТ."
 
  

FAKTU МАСТ

БРЗО ГО ОТСТРАНУВА КРВАРЕЊЕТО, БОЛКАТА И ЈАДЕЖОТ
ГО ЗАБРЗУВА ПРОЦЕСОТ НА РЕГЕНЕРАЦИЈА НА ТКИВОТО
САМО ЗА РЕКТАЛНА УПОТРЕБА


ШТО Е ФАКТУ?
ФАКТУ се употребува за третман на хемороиди, особено кога се придружени со симптоми на воспаление и крварење, анални фисури, анални рагади, анален јадеж (анален пруритис) и анален егзем кој е пре диз ви кан од аноректални состојби, третман на рани после про ктолошки операции.

Претставува комбинација на две активни компоненти:
цинхокаин хлорид кој брзо и ефикасно го отстранува јадежот и болката и поликрезулен кој го намалува крварењето, го сти му ли ра заздравувањето
и реепителизацијата на тки во то, спречува настанок на инфекција и воспаление. Ис то така го спречува и навлажнувањето што претста ву ва чест пропратен симптом кај хемороидите.

КАДЕ ДА ГО НАЈДЕТЕ ФАКТУ?
ФАКТУ може да го најдете во Вашата аптека во 2 фор ми: ФАКТУ маст и ФАКТУ супозитории (чепчиња)

ФАКТУ МАСТ:
Маста се нанесува 2 до 3 пати на ден на заболеното место, после дефекација.

Вашиот лекар или фармацевт ќе Ве советува колку дол го да го употребувате ФАКТУ.

Пред употреба внимателно да се прочита упатството!
За индикациите, ризикот од употреба и несаканите дејства на лекот консултирајте се со Вашиот лекар или фармацевт!

ИШИЈАС

Ишијасот, познат уште и како лумбоишијалгија, претставува болка која почнува во половината, па се шири по должина на нозете и e проследена со трнење, слабост во мускулите или недостаток на чувство во некој дел од нозете. Болката може да биде непријатна. Симптомите се појавуваат одеднаш и траат со денови или со месеци. Најпогодени се лицата од 30–50 година од животот. Најчеста причина за појава на ишијас се долготрајно седење како и недоволна физичка активност. 
 
Најчести причини за појава на ишијас
Ишијасот воглавно настанува како резултат на дегенеративни промени на дисковите помеѓу пршлените, недоволна физичка активност, како изаради:

·       Неправилно седење и одење 
·       Носење високи потпетици 
·       Кревање тежок товар и повреда
·       Дегенеративно заболување на интервертебралниот дискус во лумбален дел
·       Тумор на ‘рбет
·       Бременост. Промените низ кои поминува телото при бременоста, како зголемување на телесната тежина, притисок од плодот и хормонални промени, може да доведат до појава на ишијас
·      Секундарно, како резултат на некое примарно заболување како што е  дијабетес
 
Сигнал дека можеби на повидок се симптоми на ишијас

Главен симптом е остра, жаречка болка проследена со чувство на трнење, слабост, вкочанетост и здрвување. Во најголем дел од случаите се јавува на една страна, односно од половината се спушта по должина на едната нога. Одредени положби на телото може да влијаат врз интензитетот на болката, па така болката најчесто се зголемува при исправена положба, одење, клекнување или свиткување во половината, додека во лежечка положба, болката делумно се намалува или целосно исчезнува.
За правилна дијагноза на ишијас потребно е да се земе добра анамнеза и да се направи детален физикален и невролошки преглед.
Со цел да се одреди причината за појавата на ишијас, во некои случаи потребни се и дополнителни испитувања, како правење на електромиограм, рендген, компјутерска томографија и магнетна резонанца.

Превенција

За да се намали ризикот од појавата на ишијас потребно е да се обрне внимание на начинот и стилот на живење и да се направат соодветни промени како што се: 
·     Лежење и спиење на тврд душек на страна и со свиени нозе и перница помеѓу колената. Да се избегнува спиење на стомак. 
·     При седење потребно е максимална исправеност на ‘рбетот. Висината на столицата треба да се прилагоди така што колената да бидат под прав агол. Исто така, се препорачува да не се седи со прекрстени нозе.
·     При стоење тежината рамномерно да биде распределена на двете нозе.
·     Здрава исхрана.
·     Физичка активност.

Терапија

Постојат неколку опции за третман во зависност од причината која довела до појава на симптомите, како и нивниот интензитет.
Најчесто се користат аналгетици за ублажување на болката, мускулни релаксанти и др. Во потешки случаеви се применува кортикотерапија.
Понатамошното лекување вклучува физикална терапија, вежби и масажи.
Во одредени случаи, единствена опција за лекување е хируршка интервенција, која за среќа не е потребна кај најголем дел од пациентите

Овошјето, зеленчукот и нивните преработки претставуваат еден од најбогатите извори на витамини, минерали, фитонутритиенти, растителни влакна, ензими, а нивното консумирирање во доволни количини е еден од основните принципи за здрава и правилна исхрана. Тие се најбогати со хранливи материи доколку се консумираат свежи.

 
Конзервирањето како добра алтернатива

Да се јадат свеж и разновиден зеленчук и овошје во текот на зимскиот период е тешко изводливо со оглед на слабата застапеност, односно  ограничениот  избор на свежи плодови во овој период од годината. Познато е дека нивната трајност може да се продолжи со конзервирање.Иако од нутритивен аспект предност секогаш имаат свежиот зеленчук и овошје, сепак, со правилно конзервирање се одржуваат и подобруваат некои нутритивни и органолептички својствана намирниците, се спречува нивно расипување и деградација и се продолжува рокот на траењеи употреба.
 
Конзервирањето на овошјето и зеленчукот во индустриски услови е стандардизирано и произведено во контролирани услови,а од друга страна пак, во домаќинствата,овошјето и зеленчукот се конзервираат по стари, проверени рецептури.Конзервирањето на храна е познато од дамнешни времиња кога луѓето откривале различни начини за зачувување на храната подолг временски период. Во минатото било неопходно зеленчукот и овошјето да се подготвуваат за зимските месеци, кога гинема во природата.Со денешниот развојна  технологијата на конзервирање, индустриски конзервираната храна е достапна во текот на целата година, како и свежиот зеленчук и овошје.Конзервирањето на храната има голема важност во исхраната затоа што овозможува во текот на целата година да консумираме храна богата со минерали, витамини и други корисни состојки. Домашните зимници и конзервиран зеленчук се неизоставен дел од исхраната за време на зимскиот период.Правилно подготвена зимница е уште еден облик на здрава храна со што со малку труд ќе си овозможите во ладните зимски денови на својата трпеза да ги имате летните и есенските плодови.Притоа,од особена важностза конзервирање е да се одберат здрави и зрели плодови,бидејќи таквите плодови не се само атрактивни со својот изглед, туку имаати максимална нутритивнавредност.Иако се смета дека конзервираната храна има помалку хранливи материи од свежата, треба да се има предвиддека процесот на конзервирањенезначително влијае врз протеините, јаглехидратите и мастите, какои врз витамините растворлививо масти (A, D, E и K). Но, поради фактот што некои методи на конзервирање вклучуваатповисоки температури, количината на некои витамини растворлививо вода (како C и B-комплекс) може значително да се намали.
 
Со правилно конзервирање се одржуваат и подобруваат некои нутритивни и  органолептички својствана намирниците, се спречува нивно расипување и деградација и се продолжува рокот на траењеи употреба.
 
 
Методите на конзервирање се делат на:
·       физички – храната се конзервира по пат на примена на високи или ниски температури и сушење
·       хемиски – со додавање на адитиви (конзерванси) – сол, шеќер, оцетна киселина, етил алкохол, сулфуреста или бензоева киселина, сорбинска киселина
·       биолошки (природни) – примена на култури на микроорганизми. Најпозната метода е киселење на зелката
Како методи на конзервирање на храна во домашни услови најчесто се користат биолошки (киселење и ферментација), термичко конзервирање (пастеризација и стерилизација), замрзнување, димење и сушење.
 
Биолошко конзервирање
Биолошкото конзервирање се заснова врз принципот на контролирана примена на  култури на поедини микроорганизми кои преку својата активност (произведена млечна киселина) создаваат неповолни услови за развој на микрорганизми одговорни за расипување на храната, истовремено оплеменувајќи ја храната во која се додадени. Овој метод е еден од најстарите, се користи одамна, најчесто за да се зачува хранливата вредност на зеленчукот, да се превенира негово расипување и да биде достапно во текот на целата година.Постојат два начина на киселење: киселење во оцет, каде што малку бактерии можат да преживеат, и во солена вода каде солта спречува раст на бактерии одговорни за расипување на храната првите неколку дена, односно има улога да ја потпомогне ферментацијата (додека не се создаде доволно млечна киселина) со што ќе се конзервира зеленчукот во текот на одреден временски период. Најчест пример за овој тип на конзервирање е киселењето на зелката. Освен фактот што важи за вкусна намирница, киселата зелка претставува вистинска ризница на здравје која го чува имунитетот за време на зимскиот период. Биолошко конзервираниот зеленчук има значајна улога во исхраната поради својата нутритивна вредност (витамини, минерали, каротеноиди, флавоноиди, растителни влакна), како и поради исклучителните органолептички својства (вкус, мирис, боја). Зеленчукот добиен со биолошко конзервирање не ги губи нутритивните својства, а некои од нив дури се и подобрени.
 
Пастеризација и стерилизација
 
Кај термичкото конзервирање, намирниците се изложени на дејство на високи температури со цел уништување на микрооорганизмите кои предизвикуваат расипување.                                                  
Колку е повисока температурата, толку поголем број имаме на уништени микроорганизми. Како методи на термичка обработка се применуваат пастеризација и стерилизација на намирниците. Пастеризацијата е постапка каде храната се загрева одреден временски период на температура од 65-90 степени. Пастеризацијата во домашни услови најчесто ја користиме за зачувување на овошје и зеленчук. Особено е погодна за конзервирање овошни сокови. Стерилизацијата претставува метода на конзервирање со што при температура повисока од 100 степени се уништуваат сите микроорганизми вклучувајќи ги и спорите. Овошјето, обично, се стерилизира на температура од 100 степени. Во домашни услови стерилизацијата се постигнува со варење.На овој начин, најчесто се приготвуваат компоти. Од нутритивен аспект, при темичка конзервација, поради високите температури имаме значителна загуба на витамини, особено на оние растворливи во вода (Ц и Б комплекс).
 
Замрзнување
 
Конзервирање на храната со замрзнување се темели на фактот дека на ниски температури се стопираат хемиските, биохемиските и микробиолошките процеси. Длабокото замрзнување претставува наједноставен и најбрз начин на чување на намирниците. Од нутритивен аспект е од огромно значење, бидејќи со замрзнување имаме најголема задршка на хранливите материи, како  на хидросолубините витамини (Ц и Б комплекс), така и на поделикатните минерали. Пред подготовка за замрзнување потребно е некои видови зеленчукда се бланшираат. Доколку сакате храната да ја држите подолг временски период во замрзнувач (повеќе од 6 месеци) пожелно е да се користат стаклени садови или вакуумско затворање на ќесичките, со што намирниците ќе се заштитат од дехидратација и оксидација.Обезбедувањето на зеленчук за зима со замрзнување е многу успешен начин на конзервирање.Екстремно ниската температура го запира растот на микроорганизмите и ги забавува промените кои водат до расипување на храната. Квалитетот на замрзнатиот зеленчук и овошје зависи од квалитетот кога е свеж – колку се посвежи и позрели зеленчукот и овошјето, особено ако се дојдени директно од градина, најдобри се за замрзнување. Зеленчук замрзнат веднаш по берење има голема хранлива вредност. Оптимална температура за складирање на замрзнат зеленчук е -18 степени и трае до 1 година. Кога се купува готов замрзнат зеленчук треба задолжително да се читаат декларациите на самиот производ. Корисно е да се напомене дека  одредени видови на  зеленчук и овошје не се замрзнуваат (марула, краставица, цвекло,компир,диња, лубеница,лимон, портокал итн.) освен ако не се користат за готвење или за сок.

Корисни совети за квалитетна зимница
 
·      Плодовите овошје и зеленчук употребени за зимница треба да бидат зрели, здрави и неоштетени, а пред употреба добро исчистени и измиени.
·      Садовите и приборот кои се користат за подготовка треба темелено да се измијат, а теглите и шишињата пред употреба да се стерилизираат (да се стават во рерна и на температура од 100 степени да отстојат десетина минути).
·      При подготовка на зимницата во овошјето и зеленчукот немојте да додавате преголеми количини на шеќер, сол и оцет, а немојте и подолго термички да го третирате со цел да се сочуваат што е можно повеќе хранливи состојки (витамини, минерали...).
·      Исечканото и пасирано овошје не треба да стои подолго време бидејќи ја губи хранливата вредност и арома.
·      Прегледајте ги стаклените тегли и садови пред да започнете со подготовка на зимницата, затоа што и најмалата пукнатина е доволна садот или теглата да пукне кога во неа се става врелата содржина.
·      За да спречите пукање на теглите при полнење на врелата содржина под теглите ставете влажна крпа.
·      Просторијата во која се складира зимницата треба да биде сува, ладна и темна.
 
 
 

Повраќањето и другите проблеми со гастроинтестиналните патишта и цревните инфекции почесто се појавуваат во текот на летото, бидејќи храната која се чува на високи температури полеснo се контаминира.

 

Причини за повраќање

 

Повраќањето е секогаш знак дека нешто се случува со организмот. Причините за овие симптоми можат да бидат различни, а најчесто се работи за вирусни, поретко бактериски инфекции (салмонела и стафилокок), хемиска или друга интоксикација. Може да е поврзано со други здравствени состојби, како што се главоболки, абдоминални процеси, настинки, гушоболка. Повраќањето често,  речиси секогаш, го следи пролив, а честопати и висока телесна температура.


Вирусни предизвикувачи на гастроентерити 

 

За развојот на норовирусните (Noro-virus) инфекции потребно е многу мал број вирусни честички, Toj e познат по предизвикување на епидемии на гастроентеритиси. Иако најчесто вирусите кои се одговорни за појава на вирусни гастроентерити се почести во зимскиот период, во текот на летото најчесто се појавуваат инфекции со Норовируси од семејството Caliciviridae, за кои се смета дека предизвикуваат дури 50 проценти од гастроинтериите инфекции предизвикани од храна. Норовирусите ги зафаќаат сите лица, независно од животниот век, кои се пренесуваат со фекално контаминирана храна и вода, преку непосреден контакт со заразениот човек или капков пренос на вирусот и последична контаминација на разни површини.

 

Во вирусните гастроентерити често се присутни  инфекции  и со Адено-вирус и Рота-вирус, иако нивната застапеност е пониска во споредба со Норо-вирусите во лето. 

 

Клиничка слика и лекување

 

Норо-вирусите предизвикуваат симптоми како што се: мачнина, повраќање, грчеви во стомакот, температура, болки во мускулите и исцрпеност. Болеста започнува ненадејно, 24 до 48 часа по влезот на вирусот во организмот, иако симптомите можат да се појават веќе 12 часа по експозицијата. Траењето на гастроентеритот е кратко, неколку дена, но вирусот е активен во столицата уште месеци, а со тоа може да претставува опасност за зараза на околината. Епидемиолошките и клиничките искуства укажуваат на тоа дека децата многу почесто повраќаат од  возрасните лица.

 

Ентеровирусите најчесто предизвикуваат инфекциии на местата на умерена клима, и тоа вообичаено кон крајот од летото и почетокот на есента. Разликуваме седумдесет видови на ентеровируси кои предизвикуваат голем број заболувања, чии симптоми се рангираат од мали до животно загрозувачки. Најчести жртвите на ентеровирусите се деца во возраст од 4 до 12 години. Заразата најчесто се шири преку нечисти раце, но не може и да се прошири и преку заразена вода или застојна вода како базен.

 

Симптоми на ентеровирозата се: зголемена телесна температура која трае неколку дена, повраќање и пролив, појава на болни афти или ранички по мекото непце, а може да се појават и мали меурчиња на рацете и нозете. Потешките форми дури може да бидат проследени со развој на вирусен менингитис, плеуродинија, сè до развој на енцефалит. 

Основата  на лекување на гастроентеритисот е надоместување на загубените течности и електролитите и консумирање на поедноставна, лесно сварлива храна. Масна, тешка, пржена и слатка храна треба да се избегнува, како и сите производи од млеко, со исклучок на пробиотички производи. На лицата кои не можат да примаат течност на уста заради мачнина, чести повраќања (особено мали деца), им треба медицинска грижа и надоместување на течности преку интравенски пат. Антибиотска терапија кај вирусните инфекциите, но и кај лесен облик на инфекција со салмонела не се препорачува, бидејќи може да ја продолжи болеста и да предизвика хронична состојба, а кај вирусни гастроентеритиси таа нема никакво влијание.


Бактериски предизвикувачи на гастроентерити  

 

Високите температури претставуваат погодно милје за размножување на бактерии во храната, а некои видови на храна се исклучително соодветни за нивно ширење. За разлика од причинителите на гастроентеритисот во зима, во текот на целата година, најчести предизвикувачи се бактериите.  Првенствено се однесува на бактериите од родот салмонела кои ги откриваме низ целиот свет кај луѓето, животните и околината. Тој микроорганизам влегува во организмот преку дигестивниот систем, а за развој на болести кај здрави лица потребен е голем број колонии, па затоа инфекцијата обично настанува како резултат на големиот внес на храна каде што бактеријата е во големи концентрации. Производи на млечна база, кремасти колачи и друга храна која содржи недоволно термички обработувани јајца, потоа шлаг, недоволно измиено овошје и зеленчук, како и термички необработено пилешко и мелено месо може да се контаминирани со салмонела. Уште еден важен предизвикувач на бактериска контаминација на храната во текот на летото е златниот стафилокок, т.е. Staphylococcus aureus. Во храната навлегува преку контакт со кожа или слузница на колонизирани лица при подготовката на храната, а неговиот  ентеротоксин е отпорен на загревање и кратка термичка обработка. 

 

Важни совети за спречување на инфекции

 

Контаминираната храна најчесто има нормален изглед, мирис и вкус. Поради тоа, клучот на превенцијата е да се спречат бактериите да влегуваат во храната и да се размножуваат  за да се спречи инфекција. Најважниот чекор во превенција е хигиената на рацете.

 

Добро треба да се одмива овошјето и зеленчукот, треба да се исчистат и работните површини и додатоците за јадење. Преработените продукти од, месо и јајца треба добро да се обработат, а рибата треба да се подготви свежо. Храната треба да се подготви за готвење пред консумирањето и  да не се чува надвор од ладилникот. Вода од непознато потекло треба да се избегнува, Соодветна  хигиена и сите наведени постапки и понатаму се главни средства за борба против инфекции во текот на летото и раната есен.

 

Постапки со болно дете

 

Често и обилно повраќање, особено ако по него следи пролив и температура, брзо доведува до губење на течност или дехидрација.  Децата во овие состојби одбиваат храна и течности. Потребно е да се  надомести губитокот на течностите, што подразбира внесување на која било течност којашто детето ја прифаќа, со давање на мали количини на течност, на кратки временски интервали. Пожелно е да му се понуди и цврста храна, односно она што го сака детето. Треба да знаете дека земањето храна не ја загрозува здравствената состојба на децататие не е потребно да се ставаат на ригорозни диети. 

Придобивките од сонцето за секој поединец се многу големи. Сончевата светлина овозможува правилен раст и развој на целиот организам, помага и го овозможува формирањето на витаминот Д и на коските. Има особено влијание врз развојот и функционирањето на централниот нервен систем, и дејствува позитивно на општото психофизичко и ментално здрацје.
Во исто време, штетните ефекти на сончевата светлина врз една личност се бројни, а некогаш можат да бидат и фатални. Како да ги користиме бенефитите на сонцето, а да не си наштетите себеси? Како да ја пронајдете вистинската мерка? Ова се дилеми и прашања кои го вознемируваат секој од нас, особено во летниот период.Со илјадници години, човекот, свесно и несвесно, развивал различни начини на прилагодување и одбрана од штетните ефекти на сончевото зрачење, за да го искористи само најдоброто, а притоа да се заштити од можни последици. 
 
Сонцето е пријател на здравјето, но, истовремено, прекумерното изложување на сончевите зраци покренува низ сериозни здравствени проблеми.
 
Алергии на сонце
Иако многу од нас се радуваат на летото и одењето на плажа, сè поголем е бројот на оние за кои летото станува вистинско мачење. Причина? Зачестените алергии на сонце. 
Може ли некој воопшто да биде алергичен на сонце? Секако, иако добро ни се познати алергиите на одреден вид храна или на некои лекови, сонцето на некој начин секогаш неправедно го оставаме настрана кога станува збор за алергиите. Иако не е познат точниот причинител за алергија на сонце, се верува дека  „виновник“ е генетската предиспозиција, односно се претпоставува дека тоа е одговор на сопствениот имунолошки систем. Сепак, постојат и  некои фактори на ризик, како што е користењето на некои лекови, а реакција може де предизвикаат и одредени хемикалии кои се наоѓаат во дезодорансите, парфемите, сапуните и шампоните. Она што загрижува е податокот дека алергиите на сонце се сè почеста појава, а бројот на лица алергични на сонце е во постојан пораст. 
 
Црвенило, чешање, осип, меурчиња или болни нодули на кожата – не само што се непријатни, туку и се болна појава што може да биде причина за сериозни здравствени проблеми. За неколку дена, дури и за неколку минути по првата изложеност на кожата на сонце, овие симптоми може да се појават, но алергијата може да се случи подоцна, поради што многумина не ја препознаваат.
 
Видови алергии на сонце

Постојат неколку видови алергии на сонце, се појавуваат со изложеност на првите сончеви зраци и сè повеќе луѓе се жалат на тој проблем.

1.   Полиморфна светлосна ерупција е најчест вид алергија на сонце. Се појавува неколку часа по изложеноста на сонце. Ја карактеризира: осип, чешање и црвенило на кожата, со појава на отоци, слично на убод од инсект. Најчесто доаѓа до промена на кожата на долниот дел од вратот, задната страна на рацете и нозете. Оваа алергија исчезнува по 2 до 3 дена, а честата изложеност на сонцето во текот на летото му помага на телото да се прилагоди, така што појавата на овој вид алергија е намалена во текот на една сезона.
 
2.   Фотоалергиска ерупција е исто така еден од видовите алергии на сонце. Настанува по контактот на сонцето со одредени хемикалии на кожата. Некои лекови, исто така може да предизвикаат симптоми на овој вид алергија... Се карактеризира со црвен осип кој чеша и со мали пликови кои се појавуваат ден или два по изложеноста на сонце.

3. Соларна уртикарија настанува неколку минути по изложеноста на сонце, а може    многу лесно погрешно да се дијагностицира и да се помеша со изгореници од сонце.

 Алергијата може да се појави по неколку минути до неколку дена од изложеноста на сонце.

Козметички препарати и лекови – причина за секундарна алергија на сонце

Некои медицински, козметички препарати и лекови може да бидат причина за алергија, па пред да го обвините сонцето, проверете го составот на лековите и козметиката што ја користите. Ако лековите содржат фототоксични супстанции, не заборавајте да го намалите изложувањето на УВ-зрачењето и да го зголемите факторот на заштита или да се обидете да ги замените со некој друг производ кој не е фоточувствителен.
Некои од почестите фотосензитивни лекови вклучуваат:
- лекови за третман на акни (особено ретиноиди)
- антихистаминици
- нестероидни антиинфламаторни лекови 
- некои антибиотици (како тетрациклин и флуорокинолон)
- лекови против габични инфекции
- орални антидијабетици
- диуретици
- средства за смирување (лекови против напнатост, нервоза и анксиозност)
- трициклични антидепресиви
 
Алергија на сонце кај децата

На топлите, сончеви денови, сите се радуваат, а најмногу децата. Може ли да уживаат во „игрите без граници“ на сонцето? Поради алергиите на сонце, важно е да се посвети посебно внимание на сончањето на децата. Дечињата се многу чувствителни и на изгореници од сонцето бидејќи имаат многу тенка, чувствителна кожа, многу повеќе подложна на штетните ефекти на УВ-зраците.Затоа, одењето на плажа се препорачува во периодот од 9 до 11 часот. Децата на плажа треба да бидат лесно облечени  и да останат во дебела сенка. Исто така, децата не треба да бидат изложени на сонце повеќе од 15 минути. Малите деца под 6 месеци воопшто не треба да бидат изложени на сонце. Преголемото изложување на сонце може да предизвика не само алергија туку и сериозни изгореници кај децата. Алергија на кожата кај децата може да биде предизвикана и од кремите со заштитен УВ-фактор. Затоа, внимателно со нивното користење.Кај децата најчесто се појавуваат  ситни мозолчиња кои се предизвикани од изложеноста на сонце, но исто така и од морската вода и  од прекумерното потење.

Заштитете се од сонцето на планина

Престојот на планина со деца бара уште поголема претпазливост, бидејќи со зголемување на висината, УВ-зрачењето расте: околу 1.000 метри се зголемува околу 15%, па така има поголеми шанси за изгореници на планината отколку на плажа.

Не постои универзална заштита

Поради појавата на озонски дупки, се зголемуваат количините на штетни УВ-зраци, заради што и креми со заштитен фактор од 50 или повеќе нема да ни обезбедат безгрижно сончање. Вредноста на овие фактори зборува само за времето кое добро намачкани можеме да го поминеме на сонце без кожата да ни поцрвени, во однос на времето на сончање без заштита, а обично е од 10 до 20 минути.

Како и секогаш, најдобар лек за алергија на сонце е превенцијата.

Совети за заштита од сонце

- Најважен фактор во спречување на алергиските реакции на сонце, секако, е одговорното изложување на сонце, односно да се избегне сончањето кога УВ-индексот е највисок во период од 10 до 17 часот.
- Ако веќе се сончате, а особено ако сте на пат, треба постепено да се изложувате на сончевите зраци и постепено да ја првикнувате кожата.
- Применувајте заштитни фактори на секои два часа.
- Треба веднаш да престанете со сончање со првите знаци на алергија.
 
Кога треба да се обратите кај лекар? 
Ако се појави блага алергиска реакција, симптомите се смируваат со користење ладни облоги и конвенционални мерки за заштита од УВ-зрачење. Ако симптомите се поинтензивни, треба да се јавите на лекар.
 
Исхраната пред и по сончањето може да придонесе за превенција
 
Во текот на летото, потребно е да консумирате храна која е лесна и помага да се излади телото.
 
Во исхраната најмалку двапати неделно да консумирате морска риба. Таа изобилува со омега 3 масни киселини кои имаат неверојатна сила и да го стимулираат избалансираното функционирање на одбраната на организмот од надворешни влијанија. Тоа не само што ќе ги спречи или ќе ги олесни непријатните алергиски симптоми, туку и позитивно ќе влијае на целокупното здравје. 
 
Црвено и портокалово овошје и зеленчук
 
Експертите посочуваат дека само четири домати дневно (или две чаши сок од овој зеленчук) можат да ја спречат алергиската реакција. Ако веќе се случила алергија на сонце, тоа во голема мера ќе ги ослободи непријатните иритации и чешањето. За таквите својства е заслужен пигментот ликопен, кој исто така го има во лубеницата и во црвениот грејпфрут. Бидете сигурни дека ако вклучите во вашата исхрана зеленчук како зелка, кељ, карфиол и брокула – со сигурност ќе ги спречите или ќе ги ублажите  тешкотиите предизвикани од алергија на сонце.
Што е најважно, вие и вашите дечиња треба да пиете многу течности за да ja избегнете дехидрацијата.
Наместо газирани пијалаци, охрабрете ги вашите деца да пијат вода. Исто така, можете да направите освежителна лимонада. Свежото овошје и свежите овошни сокови се одлични за жешките летни денови, а, секако, и децата многу ги сакаат. Поттикнете ги децата да јадат повеќе овошје. Ако детето одбие да јаде овошје, направете атрактивна чинија со сечење различни форми ладна лубеница, диња, јаболка или портокал. Избегнувајте пржена и зачинета храна, бидејќи таквите оброци дополнително ќе го загреат телото.

За Нас

Ваш Аптекар, наменето да ги задоволи вашите потреби за квалитетни информации во врска со употребата на лековите и другите средства кои ги земате во аптеките. Ние се грижиме за вашето здравје и ќе ви обезбедиме интересни содржини кои директно ќе влијаат врз вашиот приод кон лекувањето и начинот на живот воопшто.

Следете не на Facebook

Newsletter

Внесете ја вашата е-пошта и навремено дознајте за сите новости и информации поврзани со Ваш Аптекар.