Познати во енциклопедиите, а сепак некако неоткриени, ендемските видови растенија во Македонија претставуваат необичен предизвик за репортажноистражување. Љубопитството за нови сознанија, па и да се освежи знаењето за нешто познато или подзаборавено, ја создаде идејата „Ваш Аптекар“ да открие некои приказни од македонските региони, скриени токму во уникатните растенија на тие краишта. Репортажите,пак,потикнуваат на патување, истражување и стекнување нови знаења и можат да бидат добра мотивација за активирање на желбата за постојано напредување. Патувањата на „Ваш Аптекар“ започнуваат од Пелагонија и ендемските видови растенија во тој регион, како молика, бреслинка и пршлинка. 

Национален парк„Пелистер
 
Синонимза градот Битола е врвотПелистер, којчесто го „заменува“ и целата планина Баба. На пределите кај Пелистер можат да се пронајдат повеќеод 20 различни видови лековити растенија и шумски плодови, какои петнаесетина декоративнивидови. Растителниот свет во Националниотпарк„Пелистер“е мошне разнообразен, па оттаму и неговото специфично ботаничко значење. Главниот феномен на паркот претставува петиглестиотбор – молика (PinusPeuce Gris), реликтод терциерот, откриена во 1839 година,од големиот европски ботаничар Август Гризебах. Во својот природен ареал, моликата расте на високи планини од 700 до 2.200 метри надморска височина.
Моликата е автохтон вид на петиглестбор со терциерна старост, којшто расте само на неколку планини на Балканскиот Полуостров, а на планината Пелистер го достигнува својот еколошки оптимум во развојот. Имено, моликата на Пелистер расте од 35-40 метри во височина, и со пречник на трупот од 1.5 метри.
Во високиот планински дел на паркот се среќава половина од вкупната планинска вегетација во Македонија. Најзначајни ендемични растенија сепелистерска качунка (Crocus peristericus), полегнатиот каранфил (Dianthus myrtinervius), пази-куќа (Sempervivumoctopodes) и пелистерска небесна роса (Alchemillapelisterica).

Два вида растенија– на ридот Маркови Кули кај Прилеп
 
Маркови Кули кај Прилеп – споменик на природата и споменик на културата од исклучително значење има повеќе природни и културни обележја, преку кои го препознаваме. 
 
Бреслинка

Едното од двете растенија, кои припаѓаат на родот на сливите, со латинско име Prunus, жителите на Варош го нарекуваатбреслинка. Расте и додесетина и повеќе метри височина, често и со широко разгранета крошна. Цвета рано напролет и има мали топчести плодови, поголемиот дел е тврда материја – коска, со тенок месест слој, а по зреењето има кафеава боја, со сладок вкус.
Ова дрво расте, по целата површина на Маркови Кули, особено на јужната и југоисточната страна, што укажува на фактот дека ова растение има потреба од сончева светлина. Тоа се закоренува во карпестите процепи по ридот.
 
Пршлинка

Вториотвид, којжителитенаВарош го нарекуваат пршлинка, е мошне сличен со првиот. Присутно е на сите простори, на кои расте и бреслинката.
Овие два вида се најраспространети на ридот Маркови Кули и двата вида се најраспространетите растенија, а Марковите Кули е едно од ретките места кадештотие успеваат. 

 Хераклеа Линкестис – античкиот град покрај Битола

 Хераклеа Линкестис е еден од позначајните антички градови во Македонија. Градот егзистирал повеќе од еден милениум. Формиран е во средината на IV век п.н.е. од страна на Филип II    Македонски како важен стратешки пункт.




Хераклеја Линкестис се наоѓа на јужната периферија на градот Битола, во подножјето на планината Баба. Името го носи според Херакле, митскиот јунак и родоначалник на македонската кралска династија Аргеади. Епитетот Линкестиссо значење „линкеститска”, доаѓа од називот на регионот Линкестида во кој се наоѓал градот, а во кој живеело древното македонско племе Линкестиди. Сместена во плодна рамнина, од север заштитена од планината Баба, односно ридот Тумбе Кафе и реката Сива Вода на југ.                    

Основан од македонскиот крал Филип II Македонски, градот бил развиен воено-стратешки центар на северозападната граница на тогашната македонска област Линкестида (денешно Битолско Поле). Градот бил граден, доградуван, уриван, одново граден и надградуван уште од времето на неговото создавање во доцната бронзена ера, а потоа во хеленистичката епоха, римската, па сѐдо рановизантиската епоха... Имал статус на град со висок степен на цивилизација. Во периодот на II век п.н.е., кога Македонија станува римска провинција, Хераклеа станува силен економско-политички центар, со свој постојан римски намесник и со римска војска.

Археолошкиот локалитет Хераклеа Линкестис во Битола е прогласен за културно наследство од големо значење. Споменичката целина претставува сведоштво со релевантно значење за археологијата и воопшто
културата од античкиот период.


Маркови Кули – средновекониот град-тврдина кај Прилеп

Северозападно од градот Прилеп, на северниот дел над Варош, се издига месноста Маркови Кули, еден од најживописните средновековни градови-тврдини во Македонија. Прилеп секогаш претставувал упориште на македонските владетели, тоа е град кој е посветен на својата култура и традиција, на своите легенди и херои. Локацијата позната меѓу локалното население како Маркукуле, е полна со изненадувања, прифаќањето на предизвикот да се посети е како патување низ времето. Марукуле, како вечен чувар и заштитник, се издигнува над градот Прилеп, тврдината Маркови Кули всушност е некогашниот средновековен град на легендарниот владетел Крале Марко, син на кралот Волкашин. Тој е последниот крал кој владеел со поголем дел од Македонија пред вековната власт од Османлиите. 

Тврдината се наоѓа на рид од вулканско потекло, со височина од 120 до 180 метри, кој изобилува со многу необични карпи, од кои секоја според својот облик добила и свое име кај жителите. Локалитетот датира од раноантичката населба Керамија (старото име на Прилеп). Еден од највпечатливите делови на Марковите Кули е т.н.Слон, всушност составен од две природно споени карпи. Слонот е висок 8 метри и од него Прилеп се гледа како на дланка. Марковите кули се ремек- дело на природата. Марковите Кули кријат уште многу тајни и мистерии, кои допрва ќе треба да се откријат и да го направат ова место уште поатрактивно и уште повпечатливо. Од Маркови Кули може да се слушне, да се види, да се почувствува и да се доживее македонската цивилизациска и културна историја.


 

 

 
 
 
 
 
Стара е поговорката дека лекот може да биде „пет пари“, но треба да се знае што е лек. А за многу болки, или можеби непријатна здравствена состојба, лекот, или барем олеснувањето, честопати ни е на дофат на раката. Некои растенија кои ги користиме за исхрана или за декорација, „тајно“ имаат и некои лековити својства, па се користат и како природни лекови.

Листови од зелка

За време на лактација и доење, многу жени чувствуваат болно пулсирање на градите. Решението за таквата непријатност, која се јавува кај доилките, е сосема едноставна. Народната медицина препорачува лековита облога за која се користат поголеми листови од зелка кои претходно треба да се измијат. Тврдите делови се отстрануваат од листовите, а потоа малку се нагмечуваат со рацете. Оваа метода исто така се користи при маститис и болки во градите при ПМС.Облогите од зелка на дојките се еден од најстарите народни рецепти за воспаление на дојките (мastitis). Ова често се случува при процесот на доењето, кога се затвораат млечните канали кај мајката, што може да предизивика ипојава набактериска инфекција. Овој проблем на доилките може и поизразено да се манифестира со појава наоток и болка.
 

Чувар-куќа

Сѐ што е потребно за подготовка на рецептот за отстранување на плускавец или на волчјо око, што обично се појавува на стапалата, е еден лист од растението чувар куќа и ханзапласт. Се зема еден лист чувар куќа и се отстранува тенката кожа на листот од едната страна. Потоа, листот се поставува на болното место, така што страната без кожичка да биде дирекно врз израстокот. Ханзапластот се лепи врз листот и се остава да делува цел ден, а навечер, страта облога се менува со нова, подготвена на истиот начин. Препорачливо е вака подготвениот лек да дејствува во текот на ноќта, бидејќи тогаш нозете се слободни без чевли и тогаш ефектот е најизразен. За неколку дена израстокот би требало да исчезне заедно со коренот.
 

Домат

 
Зелениот домат (може и зрел, но зелениот е поефикасен) може да послужи за извлекување на трн или гној од телото. Потребно е парче домат да се стави на заболеното место како облога, и да се остави да дејствува преку ноќ. За тоа време доматот ќе го извлече целиот гној. Доматот има својство да ја регенерира кожата и да го потиснува воспалението. Доматите се преполни со антиоксиданси, кои го инхибираат воспалението на природен начин. Богати се со природни киселини и многу витамини, кои ја негуваат кожата и го потиснуваат размножувањето на бактериите.Овие својства го прават доматот ефикасен и во лекувањето на акни, како воспалителна болест на кожата која тешко се лекува и бара време до целосното гаснење на симптомите. 
 


Кромид

За многумина неизбежен во исхраната, додека други го сметаат несоодветен за консумација поради моментот на социјална интеракција. Постојат ситуации кога кромидот може да послужи како лек. Ова се неколку случаи кога кромидот може да олесни одредени здраствени потешкотии.– За главоболка, оток, болки во ушите, настинка, воспаление на очите, може да ставите облози од исечкан кромид на болните места.

– За висока температура, облогите од исечкан кромид се ставаат на нозете.
–За крвавење од носот, исечканиот кромид во облог се поставува на вратните жили.
–Во случај на загриз од диво животно, како прва интеревенција се препорачува на раните да се стави облога од исечкан кромид.
–За плускавец на кожата или за поткожен плускавец, изрендајте еден кромид и измешајте го со малку маслиново масло, а потоа ставете го на болното место и држете 1 или 2 часа.


Семе од коприва и мед 

 
Семето од коприва ги содржи витамините Ц, Б, Д, Е и К, но и железо, калиум, калциум, магнезиум, цинк, манган, бакар. Комбинацијата од семе од коприва и мед претставува врвен народен лек за многу болести. Семето од копривата има антибактериско и антивирусно дејство, како и медот – кој е еден од природните антибиотици. Лековитоста и благодетите на медот веќе одамна се познати. Покрај својата лековитост, медот е извонреден природен конзерванс, па токму поради таа своја способност се користи за приготвување на различни препарати во комбинација со некоја друга супстанција, за да се продолжи и да се сочува дејството во текот на подолг временски период. Семето од коприва и медот најчесто се користат против анемија, но и за јакнење на имунитетот. Семето од коприва се користи во мелен облик. Во една тегла постепено додавајте помали количини од семето и медот, измешајте ги двете состојки, а потоа складирајте ги во стаклена тегла која ќе ја чувате во фрижидер. Во оваа смеса по желба може да додадете и мелено ленено семе, мелени бадеми или ореви. Вака подготвената мешавина, се препорачува да сеупотребувасекое утро, по една супена лажица на празен стомак.


 
 
 
 
Модните трендови на облеката за оваа зима ќе ја комбинираат удобноста и практичноста, но и ги движат нештата во насока на одреден стил, овозможувајќи да ја претставите сопствената личност во најдобра светлина.

Од аспект на 21. век, кога начинот на облекување е директно или индиректно диктиран од модната индустрија, звучи дури и неверојатно дека на почетокот облеката била создавана за им служи на потребите на луѓето. Секако, од времето кога облеката била правена за да го заштити човекот од надворешните услови и да му помогне во опстанокот од цикличните промени на природата, нештата многу се изменети, па со модата денес можат да се изразат многу други нешта – од социјален статус, преку уметнички афинитети, па и да се артикулираат политички пораки. Сепак, и понатаму модата, односно начинот на облекување се приспособуваат на сезоната и временските услови. Па дури и модните колекции се наменети за сезони – пролет/лето и есен/зима.

Со доаѓањето на зимата и студените, врнежливи денови, веднаш се наметнуваат илјадници прашања како да ја искомбинираме потоплата облека и да ја прилагодиме на месеците што претстојат. За парчињата облека што веќе ги имаме да станат попрактични, треба да погледнеме што препорачуваат светските модни совети и колку можеме од тоа да примениме. Модните трендови на облеката за оваа зима ќе ја комбинираат удобноста и практичноста, но и ги движат нештата во насока на одреден стил, овозможувајќи да ја претставите сопствената личност во најдобра светлина.Модерната жена никогаш не стои на едно место: таа постојано изненадува со својата екстравагантна, спектакуларна и оригинална нова облека. И ова не се однесува само за чевлите и облеката, туку и за додатоците. Впрочем, секоја жена сака да изгледа светло, елегантно, модерно и беспрекорно. Романтични, софистицирани и смели женски додатоци секогаш даваат посебен шарм и личен печат. 

Се препорачуваат јаки комбинации во кои е дозволено сѐ: од кожа и вештачко крзно до карирани штофови и оние со дизајн на леопард или пума. Секако, со вакво шаренолико храбро облекување, треба да внимавате да ви биде удобно и да биде соодветно за приликата. Она што треба навреме да си обезбедите се удобни чизми барем во две бои и два различни стила за да можете да ги комбинирате во повеќе пригоди. Облекувањето е личен избор, а можностите се различни и големи, така што искористете некој совет и направете си свој моден стил и за оваа зимска сезона.

Боја на сезоната – затемнет бел корал

Заматена, но сепак некомплицирана, тонот на бојата, индустриски наречен ПАНТЕОН П115-1 , односно боја на затемнет бел корал асоцира на модата од некое поедноставно време. Суптилно неофанзивната нијанса претставува суров потсетник за тоа колку необично се менуваат нештата, со утешно нијансирана скала, која го засилува чувството за неизбежноста од времето. Претставувајќи ја фузијата на современиот живот, со природниот свет, додека ја засилува линијата помеѓу надежта и очајот, ПАНТЕОН П115-1 У, бојата на белузлавиот корал го поставува старото прашање – од каде нештата тргнаа наопаку?
 
Има премногу митови и лажни аларми кога станува збор за бременоста. Бремената жена треба да биде добро информирана за сопственото здравје, можностите што ги има телото во бременоста и храната што може да се консумира. Важно е да се биде активен во текот на вашата бременост за да останете фит, да се намали стресот и жената да се подготви за раѓање.
 
 
Бременоста може да биде многу возбудлив период кај повеќето жени. Но, исто така, некои се чувствуваат загрижени за тоа што треба (или не треба) да направат за сопственото и за здравјето на своето бебе. Поаѓајќи од аксиомата дека секоја жена е различна, таквата различност особено доаѓа до израз во оваа чувствителна состојба за секоја жена. За некои жени, бременоста не го менува значително нивниот животен стил, но кај други животот се менува од корен. И на таквата различност се надоврзуваат прашањата: што е дозволено, и што не смее да се прави во текот на бременоста? Кои правила треба задолжително да се следат, а кои не?
Повеќето навики, за жал, се само во служба на нарушување на некои функции, ткива или органски системи во нашето тело. Од истата причина, бременоста треба да биде време кога жената се преиспитува колку овие навики се потенцијално штетни и за нејзиниот организам, како и за бебето. Старите навики, во бременоста стануваат лоши навики кои треба да се прекинат дури и „преку ноќ“. Совети за бременост може да се најдат на многу места, но треба внимателно да се применуваат. Затоа ги истакнавме клучните совети за бремени жени и ги поделивме во неколку важни категории.

Исхрана во бременоста

Дали е дозволено сè да се јаде во бременоста? Тоа е едно од првите прашања што ги поставуваат идните мајки, иако е јасно дека одговорот е – не. Советите за исхраната на бремени жени мора да започнат со кршење на митот дека жените во оваа состојба „мора да јадат за двајца“. Ова не е докажано, а прејадувањето е лошо и за идната мајка и за нејзиното бебе. Според некои истражувања, потребни се само дополнителни 300 до 500 калории на ден. Бремените жени може да добијат на тежина од 8 до 12 килограми, најмногу до 15 килограми. Вкупната тежина која се губи при раѓање е 5000-6000 грама.

 Што треба да избегнува од храна во текот на бременоста

–  Суши, односно каква било сурова риба или сурово месо, зашто постои опасност за присуство на бактерии.
–  Морска храна која содржи жива како туната.
–  Јајца кои не се добро сварени
– Млади сирења.
– Внесувањето на кофеин и алкохол треба да се избегнува по секоја цена, дури и во мали количини. 
-       Пушењето е исто така строго забрането за време на бременоста.
 
Што треба да се јаде во текот на бременоста

Она што се јаде за време на бременоста влијае на енергија и благосостојбата на трудницата. Но, исто така, исхраната на мајката може директно да влијае на здравјето и развојот на нејзиното бебе. Бидејќи потребите на калории и хранливи материи се зголемуваат, многу е важно да се избере здрава храна богата со хранливи материи.
Зголемувањето тежина во текот на бременоста е нормално, но важно е тоа да биде на здрав начин. Тоа е корисно за мајката, за бебето и за здравјето на мајката по бременоста.

– Храна базирана на скроб (леб, житарки, компири, ориз и тестенини).

– Многу растителни влакна, кои можат да се најдат во лебот од интегрални житарки, како и во овошјето и во зеленчукот.

– Протеинска храна: месо, риба, пилешко месо. 

– Млечни производи: јогурт, млеко и сирење.

– Мешунки: леќа, грашок, грав, наут, соја и кикиритки.
  Мешунките се одлични растителни извори на растителни влакна, протеини, железо, фолат (Б9) и калциум – кои му се потребни на телото, дополнително во текот на бременоста.

– Слатките компири се богати со бета-каротин, растително соединение кое се претвора во витамин А во телото. Витаминот А е неопходен за раст и диференцијација на повеќето клетки и ткива. Тоа е многу важно за здрав развој на фетусот.

– Лосос - богат со есенцијални омега-3 масни киселини.

– Вода. За време на бременоста, волуменот на крвта се зголемува за 1,5 литри. Затоа, важно е да се задржи правилната хидратација. Фетусот обично добива сè што е потребно, но ако не внимавате на внесот на вода, може да се случи трудницата да дехидрира.
 
Хигиена и козметика во текот на бременоста

Покрај исхраната, потребни се совети за бремени жени во врска со хигиената и козметиката. Постојат голем број нерешени дилеми во оваа област. Но, совет заснован на повеќе искуства е дека не е безбедно бремените жени да се капат во премногу топла вода. Во втората половина на бременоста, капењето во затворена када или базен не е дозволено поради зголемена можност од инфекција или предвремено прснување на водењакот. 

Во одговорот на прашањето „што може да се прави во бременоста“ вклучено е бојосувањето на косата. Иако боите за коса содржат одредено ниво на хемикалии, тие не се штетни за бебето.Треба добро да се провери составот на кремите што се користат. Ако содржат салицилна киселина во сооднос повеќе од 2 проценти, најдобро е да се избегнуваат овие производи.
 
Сексуален живот

Односот не мора да биде незгоден, но нормално е дека со партнерот ќе треба да се прилагодите на некои пози. Треба да се потенцира дека фетусот е многу добро заштитен и сексуалните односи во најголем број случаи немаат никаков ефект врз бебето. Сепак, не е лошо да се изврши консултација со лекар пред одлуката да се одржуваат сексуални односи за време на бременоста.


 
 
Секоја билка носи благодет и придобивки на одреден начин. Убавата природна атмосфера и расположение исполнето со елан што ни го даваат растенијата се целосни кога ние самите ги садиме и негуваме. Обидете се да го збогатите вашиот простор и живот со оваа смирувачка активност

Цвеќето го менува амбиентот, му дава живост и топлина на домот а благотворно влијае и на расположението. Тоа особено се забе- лежува во сивите денови на долгата зима, кога колоритноста на
собните цвеќиња и зеленилото на растенијата во домот потсетуваат на сончевите денови. За многу луѓе, цвеќето е извор на среќа, сознание што е поткрепено со научни докази. Негувајте ги нивните листови, а тие ќе ја почувствуват вашата љубов и внимание и ќе ви возвратат со убавина, свеж воздух и нераскинлива доверба. Еве неколку предлози за цвеќиња кои ќе го облагородат вашиот дом

АЛОЕ
(лат. Aloe Vera) Уништувач на голем број штетни соединенија во воздухот, вклучувајќи го и зрачењето од ТВ-екраните и компјутерските монитори. Едно алое постигнува исто што и 9 биолошки прочистувачи на воздух во просторијата.
 

БАМБУС - ПАЛМА
(лат. Chamaedorea radicalis) Еден од најдобрите прочистувачи на воздухот. Совршено ги филтрира формалдехидот, трихлороетиленот, ксиленот и толуенот.
 

БРШЛЕН
(лат. Hederahelix) Отстранува 60% од штетните соединенија во воздухот за само 6 часа од неговото поставување во просторот.
 

ФИКУС
(лат. Ficus elastica) Фикусот потек- нува од Индија. Поради својот тропски изглед, прекрасно ќе го украси домот, а во исто време ефикасно ќе ги отстрани моноксидот, формалдехидот и другите штетни соединенија во воздухот.

СВЕКРВИН ЈАЗИК ИЛИ САБЈА
(лат. Sansevieriatrifasciata Lau-rentii) Го прочистува бензенот, формалдехидот и трихлоретиленот од воздухот. Може да се постави и близу радијатори бидејќи самиот цвет не поднесува преголема влага.
 
Освен што ги отстранува отровите од просторот, одличен е и за во спална соба, бидејќи произведува кислород и во текот на ноќта.

ГЕРБЕР
(лат. Gerbera) Цвеќе што го чисти просторот од азот, бензен и формалдехид. Овој цвет со прекрасна боја ги апсорбира штетните соединенија што се наоѓаат во чадот од цигарите.
 
ДРАЦЕНА
(лат. Dracaena) Драцената е тропско растение кое потекнува од Мадагаскар. Филтрира многу токсини, вклучувајќи го и формалдехидот.
 

Традиционално во светот, месецот ноември се смета за месец за подигање на свеста кај луѓето, за дијабетесот како хронично и прогресивно заболување, додека, пак, 14 ноември се одбележува како Светски ден на дијабетесот, во чест на роденденот на еден од пронаоѓачите на инсулинот – Фредерик Бантинг. Светскиот ден на дијабетесот е креиран во 1991 година од страна на Меѓународната федерација за дијабетес (ИДФ) и Светската здравствена организација (ЊХО), како одговор на растечката загриженост поради епидемиските размери и ескалирачката закана по здравјето предизвикана од дијабетесот. Во 2006 година, со резолуција на ОН, тој станува официјално забележан ден и од ОН.

 

Исхрана кај дијабетес мелитус

 

 Дијабетесот, особено дијабетес тип 2, претставува една од болестите која е најмногу поврзувана со нездравиот начин на живот (нездрава исхрана, недоволна физичка активност, стрес) и за успешно превенирање и лекување на дијабетесот потребно е да се усвојат здрави животни и прехранбени навики. Едукацијата околу правилната исхрана е потребно на сите нивоа бидејќи превенцијата е прв чекор и може во голема мера да помогне да се избегне појава на дијабетес. Кога станува збор за дијабетесот, од клучно значење е правилната исхрана.

 

ДИЕТОТЕРАПИЈА

 

Во принцип, диетотерапијата, односно режимот на исхрана, кај секое лице заболено од дијабетес е индивидуална. Оваа индивидуална исхрана подразбира избалансиран план на исхрана составен од одредени намирници кои ќе ги задоволат индивидуалните нутритивни, енергетски и други потреби кај секое лице посебно, и ќе биде усогласен со препишаната терапија. Сепак, постојат и општи препораки за исхрана базирани врз принципи кои веќе се практично докажани и се врз основа на научни докази. Овие препораки и принципи се клучни во превенцијата и лекувањето на дијабетесот.

 

Дијабетесот не може да се држи под контрола доколку не се води сметка за тоа што, колку и кога јадете.

 

ШТО И КОЛКУ?
 

Исхраната за дијабетес ги вклучува сите хранливи намирници, но во дозирани количества и правилно временски распределени. Исхраната кај дијабетес тип 1 и кај тип 2 се разликува во однос на бројот на оброци кој зависи од терапијата. Кога станува збор за дијабетесот, не е само приоритет да се бираат здрави намирници, туку и правилно да се храните распоредувајќи ги оброците правилно временски, да не се прескокнуваат, како и да бидат избалансирани и разновидни, односно, секој оброк да ги содржи сите хранливи материи во соодветен однос и количество. Значи, исхраната треба да биде здрава, правилна и избалансирана, при што постојат одредени правила. На пример, при избор на јаглехидрати, треба да бидат избрани намирници кои содржат сложени јаглехидрати и кои се богати со прехранбени влакна. Храна богата со сложени јаглехидрати и влакна се интегралните житарки (‘рж, јачмен, хелда, интегрален ориз и сл.), мешункастите растенија (грашок, боранија, грав, леќа и сл.), зеленчук, јаткасти плодови и др. Сложените јаглехидрати и влакна се од голема важност во исхраната кај дијабетичарите бидејќи значајно помагаат во регулацијата на нивото на гликоза во крвта. Тие побавно се апсорбираат со што не го качуваат нагло нивото на гликоза. Влакната ја забавуваат апсорпцијата на гликоза и го регулираат нивото на шеќер во крвта. Препораките се да се внесува најмалку 14 г/1000 ккал влакна дневно. 

 

Дијабетичарите, во принцип, треба да го ограничат внесувањето храна богата со високорафинирани јаглехидрати (бело брашно, бел леб, бели печива, тестенини, слатки, газирани сокови, грицки и сл.). 

 

Зеленчукот во исхраната треба да биде застапен во големи количества. Особено препорачливи се: зелен лиснат зеленчук, зелка, спанаќ, блитва, зелена салата, кељ, прокељ, брокола, краставица, целер, тиквица, лук и праз. Морковот и цвеклото се препорачани само доколку се консумираат сурови, бидејќи со нивна термичка обработка значително им се покачува гликемискиот индекс. Овошјето во исхраната на дијабетичарите треба да биде присутно во умерени количества поради природниот шеќер (фруктоза) што го содржи, а кој влијае врз нивото на шеќерот во крвта. Особено полезно овошје за дијабетес се: малини, боровница, капина, јагода, аронија, рибизла, лимон, јаболко, портокал и сл. Пожелно е да се избегнува внесување на кандирано и сушено овошје, зашеќерени мармалади и џемови, засладени овошни сокови и сл. 

 

Други намирници кои се препорачливи во исхраната на дијабетичарите се употребата на храна која содржи здрави масти, како што се ладно цедено маслиново масло, маслинки, авокадо, ленено семе и масло, риба богата со омега-3 масни киселини (скуша, лосос, туна и сл.), цејлонски цимет, куркума, природни засладувачи како што се стевија, алое вера, карела и др. Како суплементарна поддршка, кај дијабетичарите препорачливо е внесување на Б-комплекс, витамин Ц, АЛА (алфа липоична киселина), магнезиум, хром и пробиотик. 

 

Што се алергиски реакции? Терминот „алергија“ значи изменета реактивност на домаќинот при повторна средба со антигенот. Алергиските реакции може да бидат   провоцирани од бројни антигени. Постојат четири типа алергиски реакции, но во практиката тие ретко се појавуваат поединечно и изолирано. 

 

Уртикаријата која ја знаеме како „уртики“ или „копривки“, е чест и карактеристичен начин на реакција. Може да се појави на која било возраст и до 20% од популацијата имаат барем по една епизода во текот на животот. Почеста е кај атопичните пациенти, односно кај оние пациенти со сува кожа. Уртикаријата се класифицира како акутна или хронична. Повеќе од случаите се акутни и траат од неколку часа до неколку недели. Хроничната уртикарија, дефинирана како епизоди на уртикарија што траат повеќе од шест недели, е почеста кај средовечни жени. 

 

Ангиоедемот или отокот на очните капаци и на усните, често се појавува со акутна уртикарија и почест е кај децата и кај младите возрасни луѓе. 

 

 

Симптоми. Уртиките чешаат. Интензитетот е различен, а некои пациенти може да имаат сосема мало чешање. Пруритисот (јадежот) е поблаг кај ангиоедемот. Ангиоедемот е локализиран каде било на кожата или на слузокожите, но најчесто се сретнува на лицето, очните капаци, усните, половите органи, јазикот, фаринксот и ларинксот. Кожата над отокот е со непроменета боја или е лесно розеникава, присутно е чувство на напнатост, а понекогаш и јадеж со различен интензитет. Отокот се создава брзо, а се повлекува по неколку часа, поретко трае повеќе од 24 часа. Рецидиви, односно повторени реакции, може да се појават на истото или на друго место по кожата. Ангиоедемот локализиран на ларинксот, може да биде опасен по живот, бидејќи може да доведе до гушење. 

 

Клиничка слика. Уртиката е ограничена со раб, црвеникава или бела боја, најчесто малку над нивото на кожата и често е придружена со силен јадеж. Варијациите на боја, обично се присутни во површните уртики. Подебелите уртикариелни промени имаат еднаква боја. Таа може да биде различна во облик, најчесто има овална форма и може да трае само неколку часа, но дел од границата може да не се формира или да се реапсорбира, давајќи изглед на нецелосни прстени. Исто така, може да биде различна и во големина и тоа од 2 до 4 милиметри, па сè до гигантски уртики, чијашто една единствена промена може да покрие еден екстремитет. Средишниот дел може да биде посветол од рабовите на уртиката. Јадежот кој е често интензивен, се ублажува со триење или притискање, а не со чешање, што е многу важен знак за уртикаријата. Уртиките се појавуваат брзо, во текот на неколку минути и траат помалку од 24 часа. Истовремено, може да се појават нови уртики, поради што уртикаријата опстојува неколку дена или неколку недели. Поради тоа, развојот на уртикаријата е динамичен процес. Кога поминуваат старите, се појавуваат нови промени. 

 

Терапија. Терапијата на уртикаријата и ангиоедемот може да биде специфична и симптоматска (неспецифична). Антихистаминици се медикаменти кои и според називот дејствуваат против хистаминот. Инаку, хистамин е супстанција која се ослободува при алергиски реакции. Оваа супстанција предизвикува ширење на крвните садови (што резултира со пад на крвниот притисок), потоа зголемена активност на секрециските жлезди, што доведува до солзење на очите, „течење“ од носот, како и јадеж во очите и носот, и кивање. 


 

Неседативните антихистаминици се прв избор на лекување. Постарите седативни антихистаминици треба да се користат за лекување на тешка уртикарија, за пациентите со сериозен ангиоедем со отекување на лицето, јазикот и фаринксот. Антихистаминиците ја контролираат уртикаријата преку спречување на вазодилатацијата и загубата на течности од крвните садови. Тие не го спречуваат ослободувањето на хистамин. Доколку хистаминот се ослободи пред да се земе антихистаминикот, местата на рецепторот ќе се окупираат и антихистаминот нема да има никаков ефект. Антихистаминиците може да се употребуваат до 6 месеци. Антихистаминикот – деслоратадин е прв избор од антихистаминската терапија за третирање на сите видови уртикариски реакции. Деслоратидинот е антихистаминик од понова генерација со неседативно дејство кој одлично делува за третирање на алергиските реакции, како и за нивна премедикација.

 

                                                д-р Дејан Филиповиќ

                                           спец. дерматовенеролог

 
 
Иако милиони години го носиме генот на палеолитскиот предок кој се борел за секој залак храна, во последните 100 години, човекот се соочува со прехранбено изобилство на кое тешко може да му одолее. Без поголема потреба да вложува голем физички напор, во изгревот на цивилизацијата, човечкиот организам почна да таложи вишок на калории и на масти, кои со тек на времето предизвикуваат низ функционални пореметувања.
Основниот проблем на заболувања и смртност кај современиот човек се хроничните незаразни метаболички болести чие ширење добива пандемиски размери.
 
Инсулинската резистенција е здравствен проблем кој сѐповеќе се споменува, а алармот мора да го вклучиме сите, зашто никој не е имун. Добрата вест е дека од нас самите зависи дали нашиот инсулин ќе има можност да ја заврши работата која му е дадена или ќе нѐнасочи кон инсулинска резистенција, односно кон дијабетес.
 
Што е инсулинска резистенција?
 
Инсулинска резистенцијапретставува метаболичко нарушување, односно преддијабетна состојба за која сѐ уште не е откриена причината. Се смета дека водечки фактори на ризик се лошата исхрана која изобилува со јаглехидрати и масти (особено заситени и трансмасти) и дебелината. Кога нарушувањето ќе се открие на време, инсулинската резистенција е реверзибилна со соодветна промена на исхраната и животниот стил. Прекумерниот внес на јаглехидрати со висок гликемиски индекс, како што се простите шеќери, храна приготвена со пржење на масло, газирани пијалоци и многу други биолошки безвредни и нездрави намирници, доведуваат до брзо подигнување на нивото на шеќер во крвта. Како одговор на зголеменото ниво на шеќер во крвта, панкреасот лачи хормон инсулин чија задача е да го помогне преминот на гликозата од крвта во клетките. Инсулинот својата задача ја остварува врзувајќи се за инсулинските рецептори кои се наоѓаат на површината на мускулните клетки. Клетките го слушаат „повикот“, се отвараат и дозволуваат влез на гликозата. Ако нивото на шеќер во крвта е подолго време висок, и нивото на инсулинот ќе биде долготрајно висок, при што инсулинот постојано ќе ги стимулира мускулните и масните клетки. Клетките со тек на време ќе „отапат“ на повиците на инсулинот, така што ќе се намали бројот на инсулински рецептори или рецепторите ќе станат помалку чувствителни, и на овој начин настанува инсулинска резистенција. Кардиоваскуларни заболувања, промени на кожата, болести на репродуктивните органи се само дел од здравствените проблеми кои можат да бидат предизвикани од инсулинската резистенција.
 

Причини за инсулинска резистенција
 
Најчести причини се присуството на адитиви, вештачки или термички лошо преработени намирници, кои може да предизвикаат промени во ендокриниот систем,  најчесто со зголемување на телесната тежина, што во суштина претставува „активатор“ на ова нарушување. 
Генетската предиспозиција, дебелината, нередовни менструални циклуси, полицистични јајници, зголемена влакнатост, најчесто укажуваат на појава на инсулинска резистенција.
Отуството на континуирана физичка активност исто така претставува значајна причина за 
појавата на инсулинска резистенција.
 
Како да се бориме против инсулинската резистенција?
 
Современиот начин на живот, пред сѐнедоволното движење и прекумерниот внес на храна што како последица ја има сѐпоприсутната прекумерна телесна тежина, само по себе ја поттикнува инсулинската резистенција. Сѐпочесто се среќаваме со дијабетес тип 2 кај младите, и сѐпомалку нѐизненадува појавата на оваа болест кај децата и кај младите со прекумерна телесна тежина. 
Првиот чекор е промена на животните навики и редовни физички активности.  Дополнителен напор треба да се вложи кога се во прашање децата и адолесцентите. Кај нив превенцијата од дебелината е од клучно значење, бидејќи дебелината се јавува како последица на два механизми, пораст и удвојување на клетките на масно ткиво. 
Вториот чекор е во редукција на внесот на јаглехидрати во исхраната. Тоа секако не подразбира строги диети, иако кај развиената дебелина и тие се неизбежни. Потребно е прилагодување и откажување од „лошиот“  ритам на исхрана, со главна цел да се елиминираат едноставните, односно рафинираните јаглехидрати од исхраната.

Превентивата е во храната на чинијата и новите животни навики
 
Каква исхрана се препорачува за инсулинската резистенција 
 
Храна богата со растителни влакна поради нискиот гликемиски индекс.Затоа менито треба да го збогатите со интегрални житарки, особено ако веќе имате инсулинска резистенција. Зеленчук кој не содржи скроб е драгоцен. Тука, пред сѐспаѓаат: брокула, зелка, краставица, морков, модар домат, зелен лиснат зеленчук, пиперка, целер. Можете слободно да користите и сладок компир, кој иако е богат со шеќер, го регулира нивото на холестерол во крвта, а им се препорачува и на дијабетичарите. Од овошје се препорачува бобичесто овошје, кое покрај тоа што е богато со антиоксиданси, ги ублажува воспалителните процеси во телото и ја намалува потребата за инсулин. Секогаш имајте на ум дека овошјето треба да се консумира свежо. 
Исто, треба да се определи и внесот на протеини, што може да се постигне со конзумирање на риба, јајца, пилешко или мисиркино месо.
 
Комбинирајте ја храната паметно
 
Ова се постигнува со едноставен избор на храна во целовит облик, затоа што побавно го подигнува шеќерот во крвта во однос на рафинираните производи. На овој начин, панкреасот поефикасно го ослободува инсулинот, наместо да го излачи во голема количина, со цел да одговори на инстант високиот шеќер во крвта.
 
Совет: Комбинирајте два вида храна и тоа храна богата со растителни влакна кои ќе го редуцираат гликемискиот одговор, а ги вклучува поголемиот дел од зеленчукот и храната богата со антиоксиданси, како што е на пример зелениот лиснат зеленчук.
Оптимизирајте го внесот на масти.
 
Избегувајте трансмасти коишто се делумно хидрогенизирани, хидрогенизирани масла кои многу често се котистат во печената и преработената храна.
 


Секојдневна физичка активност
 
Основна цел на денешното живеење е да се доживее што подолг живот. Денес е докажано дека „човекот на денешнината“ радикално ја има намалено физичката активност и има достигнато големо ниво на негова незавидна неактивност. Физичката активност е човекова витална потреба. Крајно време е да се реагира и да се укаже на последиците од недоволната физичка активност на човекот (независно од возраста).
Зголемувањето на телесната тежина и физичката неактивност во раното детство, може да ги зголемат шансите за инсулинска резистенција. Ова е причината зошто е императив да се превенира дебелината и сите нејзини нуспојави уште од почеток.
 
Бидете сигурни дека вашите деца се физички активни и не јадат спакувана храна од кутија секој ден!
Редовните физички вежби допринесуваат за значајно подобрување на метаболизмот на јаглехидратите и мастите, дури и пред да се воспостави идеална телесна тежина. Најефикасниот режим на физички вежби е континуирана активност и тоа пешачење, брзо одење, трчање, возење велосипед, пливање и тоа три пати неделно во траење од 30 минути. Поради тоа, се наметнува потребата од постојана едукација на популацијата дека од физичката активност треба да добијат максимално корисни ефекти за зачувување и унапредување на здравјето.

ПЛАТОН: „НЕДОСТАТОКОТ НА ФИЗИЧКА АКТИВНОСТ ЈА УНИШТУВА ДОБРАТА СОСТОЈБА НА СЕКОЕ ЧОВЕЧКО СУШТЕСТВО, ДОДЕКА ДВИЖЕЊЕТО И ВЕЖБАЊЕТО МОЖЕ ДА ЈА ЗАЧУВААТ И ДА ЈА СПАСАТ."
 
  

За Нас

Ваш Аптекар, наменето да ги задоволи вашите потреби за квалитетни информации во врска со употребата на лековите и другите средства кои ги земате во аптеките. Ние се грижиме за вашето здравје и ќе ви обезбедиме интересни содржини кои директно ќе влијаат врз вашиот приод кон лекувањето и начинот на живот воопшто.

Следете не на Facebook

Newsletter

Внесете ја вашата е-пошта и навремено дознајте за сите новости и информации поврзани со Ваш Аптекар.