ИШИЈАС

Ишијасот, познат уште и како лумбоишијалгија, претставува болка која почнува во половината, па се шири по должина на нозете и e проследена со трнење, слабост во мускулите или недостаток на чувство во некој дел од нозете. Болката може да биде непријатна. Симптомите се појавуваат одеднаш и траат со денови или со месеци. Најпогодени се лицата од 30–50 година од животот. Најчеста причина за појава на ишијас се долготрајно седење како и недоволна физичка активност. 
 
Најчести причини за појава на ишијас
Ишијасот воглавно настанува како резултат на дегенеративни промени на дисковите помеѓу пршлените, недоволна физичка активност, како изаради:

·       Неправилно седење и одење 
·       Носење високи потпетици 
·       Кревање тежок товар и повреда
·       Дегенеративно заболување на интервертебралниот дискус во лумбален дел
·       Тумор на ‘рбет
·       Бременост. Промените низ кои поминува телото при бременоста, како зголемување на телесната тежина, притисок од плодот и хормонални промени, може да доведат до појава на ишијас
·      Секундарно, како резултат на некое примарно заболување како што е  дијабетес
 
Сигнал дека можеби на повидок се симптоми на ишијас

Главен симптом е остра, жаречка болка проследена со чувство на трнење, слабост, вкочанетост и здрвување. Во најголем дел од случаите се јавува на една страна, односно од половината се спушта по должина на едната нога. Одредени положби на телото може да влијаат врз интензитетот на болката, па така болката најчесто се зголемува при исправена положба, одење, клекнување или свиткување во половината, додека во лежечка положба, болката делумно се намалува или целосно исчезнува.
За правилна дијагноза на ишијас потребно е да се земе добра анамнеза и да се направи детален физикален и невролошки преглед.
Со цел да се одреди причината за појавата на ишијас, во некои случаи потребни се и дополнителни испитувања, како правење на електромиограм, рендген, компјутерска томографија и магнетна резонанца.

Превенција

За да се намали ризикот од појавата на ишијас потребно е да се обрне внимание на начинот и стилот на живење и да се направат соодветни промени како што се: 
·     Лежење и спиење на тврд душек на страна и со свиени нозе и перница помеѓу колената. Да се избегнува спиење на стомак. 
·     При седење потребно е максимална исправеност на ‘рбетот. Висината на столицата треба да се прилагоди така што колената да бидат под прав агол. Исто така, се препорачува да не се седи со прекрстени нозе.
·     При стоење тежината рамномерно да биде распределена на двете нозе.
·     Здрава исхрана.
·     Физичка активност.

Терапија

Постојат неколку опции за третман во зависност од причината која довела до појава на симптомите, како и нивниот интензитет.
Најчесто се користат аналгетици за ублажување на болката, мускулни релаксанти и др. Во потешки случаеви се применува кортикотерапија.
Понатамошното лекување вклучува физикална терапија, вежби и масажи.
Во одредени случаи, единствена опција за лекување е хируршка интервенција, која за среќа не е потребна кај најголем дел од пациентите

Овошјето, зеленчукот и нивните преработки претставуваат еден од најбогатите извори на витамини, минерали, фитонутритиенти, растителни влакна, ензими, а нивното консумирирање во доволни количини е еден од основните принципи за здрава и правилна исхрана. Тие се најбогати со хранливи материи доколку се консумираат свежи.

 
Конзервирањето како добра алтернатива

Да се јадат свеж и разновиден зеленчук и овошје во текот на зимскиот период е тешко изводливо со оглед на слабата застапеност, односно  ограничениот  избор на свежи плодови во овој период од годината. Познато е дека нивната трајност може да се продолжи со конзервирање.Иако од нутритивен аспект предност секогаш имаат свежиот зеленчук и овошје, сепак, со правилно конзервирање се одржуваат и подобруваат некои нутритивни и органолептички својствана намирниците, се спречува нивно расипување и деградација и се продолжува рокот на траењеи употреба.
 
Конзервирањето на овошјето и зеленчукот во индустриски услови е стандардизирано и произведено во контролирани услови,а од друга страна пак, во домаќинствата,овошјето и зеленчукот се конзервираат по стари, проверени рецептури.Конзервирањето на храна е познато од дамнешни времиња кога луѓето откривале различни начини за зачувување на храната подолг временски период. Во минатото било неопходно зеленчукот и овошјето да се подготвуваат за зимските месеци, кога гинема во природата.Со денешниот развојна  технологијата на конзервирање, индустриски конзервираната храна е достапна во текот на целата година, како и свежиот зеленчук и овошје.Конзервирањето на храната има голема важност во исхраната затоа што овозможува во текот на целата година да консумираме храна богата со минерали, витамини и други корисни состојки. Домашните зимници и конзервиран зеленчук се неизоставен дел од исхраната за време на зимскиот период.Правилно подготвена зимница е уште еден облик на здрава храна со што со малку труд ќе си овозможите во ладните зимски денови на својата трпеза да ги имате летните и есенските плодови.Притоа,од особена важностза конзервирање е да се одберат здрави и зрели плодови,бидејќи таквите плодови не се само атрактивни со својот изглед, туку имаати максимална нутритивнавредност.Иако се смета дека конзервираната храна има помалку хранливи материи од свежата, треба да се има предвиддека процесот на конзервирањенезначително влијае врз протеините, јаглехидратите и мастите, какои врз витамините растворлививо масти (A, D, E и K). Но, поради фактот што некои методи на конзервирање вклучуваатповисоки температури, количината на некои витамини растворлививо вода (како C и B-комплекс) може значително да се намали.
 
Со правилно конзервирање се одржуваат и подобруваат некои нутритивни и  органолептички својствана намирниците, се спречува нивно расипување и деградација и се продолжува рокот на траењеи употреба.
 
 
Методите на конзервирање се делат на:
·       физички – храната се конзервира по пат на примена на високи или ниски температури и сушење
·       хемиски – со додавање на адитиви (конзерванси) – сол, шеќер, оцетна киселина, етил алкохол, сулфуреста или бензоева киселина, сорбинска киселина
·       биолошки (природни) – примена на култури на микроорганизми. Најпозната метода е киселење на зелката
Како методи на конзервирање на храна во домашни услови најчесто се користат биолошки (киселење и ферментација), термичко конзервирање (пастеризација и стерилизација), замрзнување, димење и сушење.
 
Биолошко конзервирање
Биолошкото конзервирање се заснова врз принципот на контролирана примена на  култури на поедини микроорганизми кои преку својата активност (произведена млечна киселина) создаваат неповолни услови за развој на микрорганизми одговорни за расипување на храната, истовремено оплеменувајќи ја храната во која се додадени. Овој метод е еден од најстарите, се користи одамна, најчесто за да се зачува хранливата вредност на зеленчукот, да се превенира негово расипување и да биде достапно во текот на целата година.Постојат два начина на киселење: киселење во оцет, каде што малку бактерии можат да преживеат, и во солена вода каде солта спречува раст на бактерии одговорни за расипување на храната првите неколку дена, односно има улога да ја потпомогне ферментацијата (додека не се создаде доволно млечна киселина) со што ќе се конзервира зеленчукот во текот на одреден временски период. Најчест пример за овој тип на конзервирање е киселењето на зелката. Освен фактот што важи за вкусна намирница, киселата зелка претставува вистинска ризница на здравје која го чува имунитетот за време на зимскиот период. Биолошко конзервираниот зеленчук има значајна улога во исхраната поради својата нутритивна вредност (витамини, минерали, каротеноиди, флавоноиди, растителни влакна), како и поради исклучителните органолептички својства (вкус, мирис, боја). Зеленчукот добиен со биолошко конзервирање не ги губи нутритивните својства, а некои од нив дури се и подобрени.
 
Пастеризација и стерилизација
 
Кај термичкото конзервирање, намирниците се изложени на дејство на високи температури со цел уништување на микрооорганизмите кои предизвикуваат расипување.                                                  
Колку е повисока температурата, толку поголем број имаме на уништени микроорганизми. Како методи на термичка обработка се применуваат пастеризација и стерилизација на намирниците. Пастеризацијата е постапка каде храната се загрева одреден временски период на температура од 65-90 степени. Пастеризацијата во домашни услови најчесто ја користиме за зачувување на овошје и зеленчук. Особено е погодна за конзервирање овошни сокови. Стерилизацијата претставува метода на конзервирање со што при температура повисока од 100 степени се уништуваат сите микроорганизми вклучувајќи ги и спорите. Овошјето, обично, се стерилизира на температура од 100 степени. Во домашни услови стерилизацијата се постигнува со варење.На овој начин, најчесто се приготвуваат компоти. Од нутритивен аспект, при темичка конзервација, поради високите температури имаме значителна загуба на витамини, особено на оние растворливи во вода (Ц и Б комплекс).
 
Замрзнување
 
Конзервирање на храната со замрзнување се темели на фактот дека на ниски температури се стопираат хемиските, биохемиските и микробиолошките процеси. Длабокото замрзнување претставува наједноставен и најбрз начин на чување на намирниците. Од нутритивен аспект е од огромно значење, бидејќи со замрзнување имаме најголема задршка на хранливите материи, како  на хидросолубините витамини (Ц и Б комплекс), така и на поделикатните минерали. Пред подготовка за замрзнување потребно е некои видови зеленчукда се бланшираат. Доколку сакате храната да ја држите подолг временски период во замрзнувач (повеќе од 6 месеци) пожелно е да се користат стаклени садови или вакуумско затворање на ќесичките, со што намирниците ќе се заштитат од дехидратација и оксидација.Обезбедувањето на зеленчук за зима со замрзнување е многу успешен начин на конзервирање.Екстремно ниската температура го запира растот на микроорганизмите и ги забавува промените кои водат до расипување на храната. Квалитетот на замрзнатиот зеленчук и овошје зависи од квалитетот кога е свеж – колку се посвежи и позрели зеленчукот и овошјето, особено ако се дојдени директно од градина, најдобри се за замрзнување. Зеленчук замрзнат веднаш по берење има голема хранлива вредност. Оптимална температура за складирање на замрзнат зеленчук е -18 степени и трае до 1 година. Кога се купува готов замрзнат зеленчук треба задолжително да се читаат декларациите на самиот производ. Корисно е да се напомене дека  одредени видови на  зеленчук и овошје не се замрзнуваат (марула, краставица, цвекло,компир,диња, лубеница,лимон, портокал итн.) освен ако не се користат за готвење или за сок.

Корисни совети за квалитетна зимница
 
·      Плодовите овошје и зеленчук употребени за зимница треба да бидат зрели, здрави и неоштетени, а пред употреба добро исчистени и измиени.
·      Садовите и приборот кои се користат за подготовка треба темелено да се измијат, а теглите и шишињата пред употреба да се стерилизираат (да се стават во рерна и на температура од 100 степени да отстојат десетина минути).
·      При подготовка на зимницата во овошјето и зеленчукот немојте да додавате преголеми количини на шеќер, сол и оцет, а немојте и подолго термички да го третирате со цел да се сочуваат што е можно повеќе хранливи состојки (витамини, минерали...).
·      Исечканото и пасирано овошје не треба да стои подолго време бидејќи ја губи хранливата вредност и арома.
·      Прегледајте ги стаклените тегли и садови пред да започнете со подготовка на зимницата, затоа што и најмалата пукнатина е доволна садот или теглата да пукне кога во неа се става врелата содржина.
·      За да спречите пукање на теглите при полнење на врелата содржина под теглите ставете влажна крпа.
·      Просторијата во која се складира зимницата треба да биде сува, ладна и темна.
 
 
 

Повраќањето и другите проблеми со гастроинтестиналните патишта и цревните инфекции почесто се појавуваат во текот на летото, бидејќи храната која се чува на високи температури полеснo се контаминира.

 

Причини за повраќање

 

Повраќањето е секогаш знак дека нешто се случува со организмот. Причините за овие симптоми можат да бидат различни, а најчесто се работи за вирусни, поретко бактериски инфекции (салмонела и стафилокок), хемиска или друга интоксикација. Може да е поврзано со други здравствени состојби, како што се главоболки, абдоминални процеси, настинки, гушоболка. Повраќањето често,  речиси секогаш, го следи пролив, а честопати и висока телесна температура.


Вирусни предизвикувачи на гастроентерити 

 

За развојот на норовирусните (Noro-virus) инфекции потребно е многу мал број вирусни честички, Toj e познат по предизвикување на епидемии на гастроентеритиси. Иако најчесто вирусите кои се одговорни за појава на вирусни гастроентерити се почести во зимскиот период, во текот на летото најчесто се појавуваат инфекции со Норовируси од семејството Caliciviridae, за кои се смета дека предизвикуваат дури 50 проценти од гастроинтериите инфекции предизвикани од храна. Норовирусите ги зафаќаат сите лица, независно од животниот век, кои се пренесуваат со фекално контаминирана храна и вода, преку непосреден контакт со заразениот човек или капков пренос на вирусот и последична контаминација на разни површини.

 

Во вирусните гастроентерити често се присутни  инфекции  и со Адено-вирус и Рота-вирус, иако нивната застапеност е пониска во споредба со Норо-вирусите во лето. 

 

Клиничка слика и лекување

 

Норо-вирусите предизвикуваат симптоми како што се: мачнина, повраќање, грчеви во стомакот, температура, болки во мускулите и исцрпеност. Болеста започнува ненадејно, 24 до 48 часа по влезот на вирусот во организмот, иако симптомите можат да се појават веќе 12 часа по експозицијата. Траењето на гастроентеритот е кратко, неколку дена, но вирусот е активен во столицата уште месеци, а со тоа може да претставува опасност за зараза на околината. Епидемиолошките и клиничките искуства укажуваат на тоа дека децата многу почесто повраќаат од  возрасните лица.

 

Ентеровирусите најчесто предизвикуваат инфекциии на местата на умерена клима, и тоа вообичаено кон крајот од летото и почетокот на есента. Разликуваме седумдесет видови на ентеровируси кои предизвикуваат голем број заболувања, чии симптоми се рангираат од мали до животно загрозувачки. Најчести жртвите на ентеровирусите се деца во возраст од 4 до 12 години. Заразата најчесто се шири преку нечисти раце, но не може и да се прошири и преку заразена вода или застојна вода како базен.

 

Симптоми на ентеровирозата се: зголемена телесна температура која трае неколку дена, повраќање и пролив, појава на болни афти или ранички по мекото непце, а може да се појават и мали меурчиња на рацете и нозете. Потешките форми дури може да бидат проследени со развој на вирусен менингитис, плеуродинија, сè до развој на енцефалит. 

Основата  на лекување на гастроентеритисот е надоместување на загубените течности и електролитите и консумирање на поедноставна, лесно сварлива храна. Масна, тешка, пржена и слатка храна треба да се избегнува, како и сите производи од млеко, со исклучок на пробиотички производи. На лицата кои не можат да примаат течност на уста заради мачнина, чести повраќања (особено мали деца), им треба медицинска грижа и надоместување на течности преку интравенски пат. Антибиотска терапија кај вирусните инфекциите, но и кај лесен облик на инфекција со салмонела не се препорачува, бидејќи може да ја продолжи болеста и да предизвика хронична состојба, а кај вирусни гастроентеритиси таа нема никакво влијание.


Бактериски предизвикувачи на гастроентерити  

 

Високите температури претставуваат погодно милје за размножување на бактерии во храната, а некои видови на храна се исклучително соодветни за нивно ширење. За разлика од причинителите на гастроентеритисот во зима, во текот на целата година, најчести предизвикувачи се бактериите.  Првенствено се однесува на бактериите од родот салмонела кои ги откриваме низ целиот свет кај луѓето, животните и околината. Тој микроорганизам влегува во организмот преку дигестивниот систем, а за развој на болести кај здрави лица потребен е голем број колонии, па затоа инфекцијата обично настанува како резултат на големиот внес на храна каде што бактеријата е во големи концентрации. Производи на млечна база, кремасти колачи и друга храна која содржи недоволно термички обработувани јајца, потоа шлаг, недоволно измиено овошје и зеленчук, како и термички необработено пилешко и мелено месо може да се контаминирани со салмонела. Уште еден важен предизвикувач на бактериска контаминација на храната во текот на летото е златниот стафилокок, т.е. Staphylococcus aureus. Во храната навлегува преку контакт со кожа или слузница на колонизирани лица при подготовката на храната, а неговиот  ентеротоксин е отпорен на загревање и кратка термичка обработка. 

 

Важни совети за спречување на инфекции

 

Контаминираната храна најчесто има нормален изглед, мирис и вкус. Поради тоа, клучот на превенцијата е да се спречат бактериите да влегуваат во храната и да се размножуваат  за да се спречи инфекција. Најважниот чекор во превенција е хигиената на рацете.

 

Добро треба да се одмива овошјето и зеленчукот, треба да се исчистат и работните површини и додатоците за јадење. Преработените продукти од, месо и јајца треба добро да се обработат, а рибата треба да се подготви свежо. Храната треба да се подготви за готвење пред консумирањето и  да не се чува надвор од ладилникот. Вода од непознато потекло треба да се избегнува, Соодветна  хигиена и сите наведени постапки и понатаму се главни средства за борба против инфекции во текот на летото и раната есен.

 

Постапки со болно дете

 

Често и обилно повраќање, особено ако по него следи пролив и температура, брзо доведува до губење на течност или дехидрација.  Децата во овие состојби одбиваат храна и течности. Потребно е да се  надомести губитокот на течностите, што подразбира внесување на која било течност којашто детето ја прифаќа, со давање на мали количини на течност, на кратки временски интервали. Пожелно е да му се понуди и цврста храна, односно она што го сака детето. Треба да знаете дека земањето храна не ја загрозува здравствената состојба на децататие не е потребно да се ставаат на ригорозни диети. 

Придобивките од сонцето за секој поединец се многу големи. Сончевата светлина овозможува правилен раст и развој на целиот организам, помага и го овозможува формирањето на витаминот Д и на коските. Има особено влијание врз развојот и функционирањето на централниот нервен систем, и дејствува позитивно на општото психофизичко и ментално здрацје.
Во исто време, штетните ефекти на сончевата светлина врз една личност се бројни, а некогаш можат да бидат и фатални. Како да ги користиме бенефитите на сонцето, а да не си наштетите себеси? Како да ја пронајдете вистинската мерка? Ова се дилеми и прашања кои го вознемируваат секој од нас, особено во летниот период.Со илјадници години, човекот, свесно и несвесно, развивал различни начини на прилагодување и одбрана од штетните ефекти на сончевото зрачење, за да го искористи само најдоброто, а притоа да се заштити од можни последици. 
 
Сонцето е пријател на здравјето, но, истовремено, прекумерното изложување на сончевите зраци покренува низ сериозни здравствени проблеми.
 
Алергии на сонце
Иако многу од нас се радуваат на летото и одењето на плажа, сè поголем е бројот на оние за кои летото станува вистинско мачење. Причина? Зачестените алергии на сонце. 
Може ли некој воопшто да биде алергичен на сонце? Секако, иако добро ни се познати алергиите на одреден вид храна или на некои лекови, сонцето на некој начин секогаш неправедно го оставаме настрана кога станува збор за алергиите. Иако не е познат точниот причинител за алергија на сонце, се верува дека  „виновник“ е генетската предиспозиција, односно се претпоставува дека тоа е одговор на сопствениот имунолошки систем. Сепак, постојат и  некои фактори на ризик, како што е користењето на некои лекови, а реакција може де предизвикаат и одредени хемикалии кои се наоѓаат во дезодорансите, парфемите, сапуните и шампоните. Она што загрижува е податокот дека алергиите на сонце се сè почеста појава, а бројот на лица алергични на сонце е во постојан пораст. 
 
Црвенило, чешање, осип, меурчиња или болни нодули на кожата – не само што се непријатни, туку и се болна појава што може да биде причина за сериозни здравствени проблеми. За неколку дена, дури и за неколку минути по првата изложеност на кожата на сонце, овие симптоми може да се појават, но алергијата може да се случи подоцна, поради што многумина не ја препознаваат.
 
Видови алергии на сонце

Постојат неколку видови алергии на сонце, се појавуваат со изложеност на првите сончеви зраци и сè повеќе луѓе се жалат на тој проблем.

1.   Полиморфна светлосна ерупција е најчест вид алергија на сонце. Се појавува неколку часа по изложеноста на сонце. Ја карактеризира: осип, чешање и црвенило на кожата, со појава на отоци, слично на убод од инсект. Најчесто доаѓа до промена на кожата на долниот дел од вратот, задната страна на рацете и нозете. Оваа алергија исчезнува по 2 до 3 дена, а честата изложеност на сонцето во текот на летото му помага на телото да се прилагоди, така што појавата на овој вид алергија е намалена во текот на една сезона.
 
2.   Фотоалергиска ерупција е исто така еден од видовите алергии на сонце. Настанува по контактот на сонцето со одредени хемикалии на кожата. Некои лекови, исто така може да предизвикаат симптоми на овој вид алергија... Се карактеризира со црвен осип кој чеша и со мали пликови кои се појавуваат ден или два по изложеноста на сонце.

3. Соларна уртикарија настанува неколку минути по изложеноста на сонце, а може    многу лесно погрешно да се дијагностицира и да се помеша со изгореници од сонце.

 Алергијата може да се појави по неколку минути до неколку дена од изложеноста на сонце.

Козметички препарати и лекови – причина за секундарна алергија на сонце

Некои медицински, козметички препарати и лекови може да бидат причина за алергија, па пред да го обвините сонцето, проверете го составот на лековите и козметиката што ја користите. Ако лековите содржат фототоксични супстанции, не заборавајте да го намалите изложувањето на УВ-зрачењето и да го зголемите факторот на заштита или да се обидете да ги замените со некој друг производ кој не е фоточувствителен.
Некои од почестите фотосензитивни лекови вклучуваат:
- лекови за третман на акни (особено ретиноиди)
- антихистаминици
- нестероидни антиинфламаторни лекови 
- некои антибиотици (како тетрациклин и флуорокинолон)
- лекови против габични инфекции
- орални антидијабетици
- диуретици
- средства за смирување (лекови против напнатост, нервоза и анксиозност)
- трициклични антидепресиви
 
Алергија на сонце кај децата

На топлите, сончеви денови, сите се радуваат, а најмногу децата. Може ли да уживаат во „игрите без граници“ на сонцето? Поради алергиите на сонце, важно е да се посвети посебно внимание на сончањето на децата. Дечињата се многу чувствителни и на изгореници од сонцето бидејќи имаат многу тенка, чувствителна кожа, многу повеќе подложна на штетните ефекти на УВ-зраците.Затоа, одењето на плажа се препорачува во периодот од 9 до 11 часот. Децата на плажа треба да бидат лесно облечени  и да останат во дебела сенка. Исто така, децата не треба да бидат изложени на сонце повеќе од 15 минути. Малите деца под 6 месеци воопшто не треба да бидат изложени на сонце. Преголемото изложување на сонце може да предизвика не само алергија туку и сериозни изгореници кај децата. Алергија на кожата кај децата може да биде предизвикана и од кремите со заштитен УВ-фактор. Затоа, внимателно со нивното користење.Кај децата најчесто се појавуваат  ситни мозолчиња кои се предизвикани од изложеноста на сонце, но исто така и од морската вода и  од прекумерното потење.

Заштитете се од сонцето на планина

Престојот на планина со деца бара уште поголема претпазливост, бидејќи со зголемување на висината, УВ-зрачењето расте: околу 1.000 метри се зголемува околу 15%, па така има поголеми шанси за изгореници на планината отколку на плажа.

Не постои универзална заштита

Поради појавата на озонски дупки, се зголемуваат количините на штетни УВ-зраци, заради што и креми со заштитен фактор од 50 или повеќе нема да ни обезбедат безгрижно сончање. Вредноста на овие фактори зборува само за времето кое добро намачкани можеме да го поминеме на сонце без кожата да ни поцрвени, во однос на времето на сончање без заштита, а обично е од 10 до 20 минути.

Како и секогаш, најдобар лек за алергија на сонце е превенцијата.

Совети за заштита од сонце

- Најважен фактор во спречување на алергиските реакции на сонце, секако, е одговорното изложување на сонце, односно да се избегне сончањето кога УВ-индексот е највисок во период од 10 до 17 часот.
- Ако веќе се сончате, а особено ако сте на пат, треба постепено да се изложувате на сончевите зраци и постепено да ја првикнувате кожата.
- Применувајте заштитни фактори на секои два часа.
- Треба веднаш да престанете со сончање со првите знаци на алергија.
 
Кога треба да се обратите кај лекар? 
Ако се појави блага алергиска реакција, симптомите се смируваат со користење ладни облоги и конвенционални мерки за заштита од УВ-зрачење. Ако симптомите се поинтензивни, треба да се јавите на лекар.
 
Исхраната пред и по сончањето може да придонесе за превенција
 
Во текот на летото, потребно е да консумирате храна која е лесна и помага да се излади телото.
 
Во исхраната најмалку двапати неделно да консумирате морска риба. Таа изобилува со омега 3 масни киселини кои имаат неверојатна сила и да го стимулираат избалансираното функционирање на одбраната на организмот од надворешни влијанија. Тоа не само што ќе ги спречи или ќе ги олесни непријатните алергиски симптоми, туку и позитивно ќе влијае на целокупното здравје. 
 
Црвено и портокалово овошје и зеленчук
 
Експертите посочуваат дека само четири домати дневно (или две чаши сок од овој зеленчук) можат да ја спречат алергиската реакција. Ако веќе се случила алергија на сонце, тоа во голема мера ќе ги ослободи непријатните иритации и чешањето. За таквите својства е заслужен пигментот ликопен, кој исто така го има во лубеницата и во црвениот грејпфрут. Бидете сигурни дека ако вклучите во вашата исхрана зеленчук како зелка, кељ, карфиол и брокула – со сигурност ќе ги спречите или ќе ги ублажите  тешкотиите предизвикани од алергија на сонце.
Што е најважно, вие и вашите дечиња треба да пиете многу течности за да ja избегнете дехидрацијата.
Наместо газирани пијалаци, охрабрете ги вашите деца да пијат вода. Исто така, можете да направите освежителна лимонада. Свежото овошје и свежите овошни сокови се одлични за жешките летни денови, а, секако, и децата многу ги сакаат. Поттикнете ги децата да јадат повеќе овошје. Ако детето одбие да јаде овошје, направете атрактивна чинија со сечење различни форми ладна лубеница, диња, јаболка или портокал. Избегнувајте пржена и зачинета храна, бидејќи таквите оброци дополнително ќе го загреат телото.
По својот состав солта е минерал кои се добива од комкбинацијата на натриум и хлор. Заедно, тие формираат кристализирана супстанца - натриум хлорид, . Солта е од суштинско значење за човечкиот живот и функционирањето на телото. Натриумот и хлорот се важни елементи кои помагаат во одржувањето на клеточната рамнотежа, циркулацијата и нивото на шеќер во крвта. Натриумот е еден од минералите кои е примарно одговорен за одржување на електролитите во телото..
 
На пазарот постојат повеќе видови на сол но за жал не постојат релевантни компаративни студии кои би ја покажале вистинската вредност односно кортиста или лошите страни на секоја од нив. Заради ова ние како потрошувачи сме оставени само на веродостојноста на информациите пласирани во соодветните маркетинг кампањи. 
Заради ова многу е важно да се консумира во умерени количини без разлика на “суперефектите”наведени во пропагандите
 

Рафинирана / Кујнскасол

Најчесто користената сол е рафинираната обична бела готварска сол. Таа најчесто е високо преработена и поради тоа многу од минералите во трагови се отстранети.  Оваа сол најчесто има поминато низ неколку фази на индустриска преработка , па затоа содржи бројни адитиви кои во главно спречуваат згрутчување на солта. Оваа сол понатаму дополнително се јодира како би се задоволиле законските регулативи доколку постојат а се однесуваат на одредено количество на јодати во солта (Во Р. Македонија е донесена законска регулатива според која прехранбената сол мора да биде јодирана со калиум јодат (20-30 mg јод на1kg сол).

Морска сол

Морската сол се добива во солани по пат на евапорација (испарување) на морската вода во плитки базени. Сепак, во зависност од местото на производство и на кој начин е добиена (колку и како е процесирана), таа за разлика од обичната сол, најчесто содржи минерали во трагови како: калиум, железо и цинк, и тоа во различен сооднос, во зависност од производителот. Колку морската сол е потемна, толку таа е побогата со овие „нечистотии“ или елементи во трагови.

Варена сол

Варената сол се добива од наслаги на сол на места каде некогаш постоело море па со неговото повлекување се наталожила сол. Со бушење се доаѓа до наоѓалиштата на сол во кои се става вода која ја топи солта а потоа се испумпува. По испарувањето односно варењето останува чистиот натриум хлорид. Најдобар пример за ова е рудникот за сол во Тузла кој е остаток од Панонското море. 

 

Хималајска сол

Овој тип на сол потекнува од Пакистан, поточно од рудникот за сол Кјуреј (Khewra)– вториот по големина рудник за сол во светот. Инаку рудникот се наоѓа околу 300км од Хималаите, така да освен името како добар маркетиншки трик, друга реална поврзаност со Хималаите и нема. Хималајската сол најчесто содржи количини во трагови од железен оксид (‘рѓа) поради кој ја добива розовата боја. Содржи мали количини на калциум, железо,калциум, калиум и магнезиум, а содржи и незначително помало количество на натриум од обичната сол.
Многу луѓе го преферираат вкусот на хималајската сол во однос на другите видови.
Сепак, главната разлика е едноставно бојата, која може да го направи секое јадење визуелно привлечно.
 

Кошер сол

Овој тип на сол изворно бил употребуван за религиозни причини. Еврејскиот закон наложувал крвта од месото да се отстрани, пред истото да се консумира. Кошер солта има груба, лушпеста и полно зрнеста структура, која е особено корисна во таа намена. 
Главната разлика со обичната сол е во структурата и готвачите затоа повеќе ја преферираат, бидејќи е полесна за употреба со прсти, а има и појак моментален ефект на вкусот. Има гранулирана структура и е многу покрупна од обичната сол. Се состои од натриум хлорид и за разлика од обичната сол, не содржи додатоци како што е јодот.

Сива сол

Сивата сол ја добива својата боја од глината од каде што се собира. Има алкални својства и е многу слиќна со хималајската сол но значително поскапа поради начинот на производство.

 

Fleur de sel

Во буквален превод "цвет на солта", оваа сол рачно се собира од базени покрај брегот на Бретања, Франција. Овие тенки кристали се појавуваат на  површината на водата и ова може да се направи само во сончеви, суви денови со малку бранови и само со традиционални дрвени гребла. Поради својот недостиг и интензивна берба, Fleur de Sel е најскапата сол  заработувајќи го надимакот "кавијар сол".
Се работи за најздравиот вид на сол кој освен зголемената концентрација на јод е богата и со калциум и магнезиум.

Црна сол

Црната сол потекнува од Хаваите, не е преработена и е вулканска па уште го добива и името црна лава сол. Длабоката, црна боја доаѓа од активниот јаглен кој е одличен за дигестија и отстранување токсини од телото. Покрај тоа, црната боја ѝ дава навистина интересен изглед на храната. 
Постои уште еден вид црна сол наречена кала намак која потекнува од Индија. Оваа сол има високо количество на сулфур, а ова ја прави одлична за дигестијата.
 

Црвена сол

Црвената сол исто така потекнува од Хаваите и ја добива својата боја од вулканската глина. Можеби оваа сол е најбогата  со микроелементи, особено со железо. Се препораќува како одлижен додаток во исхраната особено кај лица со ниски концентрации на железо

 

Персиска сина сол

Овој вид на сол се собира од древно солено езеро во Иран и има боогата содржина на минерали. Ретко се наоѓа на пазарот и има исклучително висока цена.

Чадена сол

Fumee de Sel или Чадена сол има речиси исто количество хранливи материи како и нормалната морска сол. Всушност, чадената сол се добива од морска вода која испарува во голем сад над дим од запалени боровници, цреши, храст.Поради начинот на производство, има необичен вкус, но нема некои здравствени придобивки.

Во периодот на летните месеци особено важно  да се истакне е зголемениот внес на течности бидејќи поради изложеност на високи температури и прекумерно потење губиме поголема количина течности од нашиот организам поради што е потребно да ја  надополниме со доволен внес  преку храна и пијалоци. Правилната хидратација на нашето тело е важна во текот на целата година, но за време на летниот период кога преовладуваат високи температури и кога сме највеќе изложени на ризик од топлотен удар и дехидратација,  доволниот внес на вода е од особена важност за одржување на течниот баланс  кој е клучен за правилно функционирање на нашиот организам. 

 

Водата игра важна улога во сите процеси на нашиот организам. Претставува универзален растворувач на сите органски и неоргански материи . Особено е значајна за одржување на нормална телесна температура и крвен притисок, таа е есенцијална за одржување на правилна циркулација на крвта, има голема улога во пренос на хранливите материи до клетките на нашиот организам и нивно растварање,ја одржува  хидратацијата на кожата ( го помага одржувањето на нејзината еластичност  и превенира предвремена појава на брчки), го подобрува варењето и превенира опстипација, како и го помага елиминирање на токсините од организмот.

 

Во текот на летниот период многу повеќе време поминуваме надвор, физички сме поактивни и повеќе се потиме поради што многу е важно да бидеме добро хидрирани. Околу 2/3 од телесната тежина на нашиот организам отпаѓаат на водата. Човековото тело може да преживее некое време без храна меѓутоа без вода не може повеќе од неколку дена. Секој ден нашиот организам природно губи вода преку бубрези, бели дробови, црева  и кожа. Во жешките летни денови преку потење губиме и до 1,3 литри вода дневно. Во овие топли летни денови треба особено да обрнеме внимание  кон еден често игнориран проблем – дехидратацијата.

 

Правилна хидратација на нашето тело не подразбира пиење вода само кога сме жедни. Вода треба да се пие многу порано пред да се појави чувство на жед .

 

Симптими на дехидрација

 

Жедта не е најдобар индикатор за потребата од вода. Доколку  сме почувствувале жед, тоа значи дека ние веќе сме дехидрирани. Дехидрираноста на организмот најчесто се случува во текот на летото, кога забораваме да пиеме доволно вода и да конзумираме повеќе течности и храна богата со вода. Освен жедта, други симптоми кои можат да се појават како резултат на дехидратација се: сува уста,урина во темна боја и необичен мирис, поспаност и континуиран замор,лош мирис на телото, слабост во мускулите, главоболка,, вртоглавица. Доколку дехидратацијата е посериозна, се појавуваат повеќе симптоми Добро е да го слушаме своето тело, па затоа обрнете внимание на овие овие индикатори што укажуваат дека вашето тело е дехидрирано и му треба вода:

 

Како што кажав претходно, нашето тело е околу 2/3 вода  затоа ефектите од дехидратацијата ги чувствувуваме мошне брзо. Под дехидратација се подразбира негативен биланс на вода во организмот. Дехидратација настапува кога количеството вода што го губиме од  нашиот оранизам е поголемо од количеството што го внесуваме. Недостатокот на вода во телото предизвикува несакани последици. Ако дехидратацијата продолжи подолго време, последиците можат да бидат фатални.

 

Клучното прашање кај хидратацијата е колку вода односно внес на течности е доволно да се задоволат дневните човекови потреби .Телесните потреби за вода се индивидуални и  зависат од неколку фактори како што се: општата здравствена состојба, температурата, метаболичките потреби, степен на физичка активност, возраста и.т.н. Сепак најчесто препораките за пиење вода се во просек околу 2 литри  вода дневно  за жени и 3 литри вода дневно за мажи. Мажите имаат поголема потреба за вода бидејќи имаат повеќе немасно ткиво во телото .Според препораките на СЗО (Светската Здравствена Организација) оптимална хидратација се постигнува со внес на 80% вода како пијалок а преку храна би требало да внесеме 20% вода дневно. 

Покрај пиењето вода во текот на летниот период, за одржување на хидрираноста особено е важен и внесот на намирници кои природно содржат големи количини на вода.Се поставува прашањето која е најдобра храна  за хидратација на организмот.

 

Еве неколку намирници кои најдобро хидрираат во летниот период:

 

  • Краставица

Краставиците содржат околу 95 % вода и се вбројуваат во намирници кои содржат највисок процент на вода. Нискокалорични се и содржат витамин Ц, К, А, Б6, калиум, магнезиум,манган, фитонутритиенти како и диетални влакна. Бидејќи летото е нивна сезона сега е време максимано да ко искористите овој здрав и вкусен зеленчук.

 

  • Лубеница

Лубеницата содржи околу 93 % вода (150 гр. лубеница содржи 115 мл. вода) .Покрај својот неодолив сладок вкус таа претставува богат извор на калиум,витамин Ц, витамин А, витамин Б6, калциум, магнезиум и др.Таа содржи ликопен( каротеноид и моќен антиоксиданс)повеќе од било кое друго овошје и зеленчук.

 

  • Тиквица

Тиквицата е популарен летен зеленчук  која содржи околу 95% вода  и е нискокалорична.Особено добар извор е на диетални влакна ,витамин А,Ц и К, фолна киселина, магнезиум, калиум ,бкакар и манган. Бидејќи при термичка обработка губи доста вода најдобро е тиквиците да ги конзумираме свежи

 

  • Домати

 

Црвен, сочен и вкусен доматот е неизбежен зеленчук во летниот период. Содржи околу 95% вода  и се вбројува меѓу најхидративните намирници..Содржи значајна количина на витаминот А , Ц и К.калиум и манган.освен тоа содржи ликопен и диетални влакна

 

Водата навистина претставува еликсир на животот.Уживајќи во сите убавини што ни ги носи летниот период не заборавајте да пиете доволни количини вода и да конзумирате свежи намирници богати со вода кои најдобро ќе ве хидрираат во летниот период.

Вашето тело ќе ви биде благодарно.

Псоријазата  претставува хронична, незаразна  инфламаторна состојба на кожата која се јавува кај околу 2-3% од светската популација. Во основа претставува автоимуно заболување во вид на тенка, сува и крлушеста кожа.

 

Причини

Не постои разлика во инциденцата на псоријаза помеѓу половите, а болеста може да се појави кај било која возраст (иако половина од случаите се јавуваат пред 25-годишна возраст).

Псоријазата има повеќеслојна етиологија. Генетските и еколошките фактори (инфекции, ментален стрес, пушење, лекови, гојазност, повреди) заеднички делуваат од почетокот на болеста. Лековите како што се литиум, бета-блокатори, инхибитори на ангиотензин конвертирачки ензими и антималарични лекови се покажало дека ги отежнуваат симптомите.

Наследоста на псоријазата е 35-90% и е многу комплексна, а доколку еден родител ја има дијагностицирано оваа состојба, можноста детето да ја наследи е 15%.

 

Симптоми

 

Симптомите на псоријазата се различни и се зависни од низа фактори како како што се временските фактори, инфекции, повреди на кожата, употреба на  лекови, стрес, пушење и алкохол.

Најчестите знаци и симптоми вклучуваат:

-Црвенило на кожата покриени со дебели, сребреникави лушпи

-Мали дамки по кожата (најчесто се гледаат кај децата)

-Сува, испукана кожа која може да крвари

-Задебелени нокти

-Чешање или болка

-Вкочанети зглобови кои отекуваат

 

 

Локализација

Најчесто се појавува на екстремитетите (типично на  лактите и колената), главата, стомакот, градите, ,гениталиите и многу ретко дланките, стапалата, и лицето. Големината на зафатеното место исто така може да варира од неколку милиметри до неколку сантиметри па дури и до целосно опфаќање на кожата по целото тело.

 

Во зависност од обликот и величината на промените се разликуваат повеќе типови на псоријаза и тоа:

 

Psoriasis vulgaris – најчест облик на псоријаза која се карактеризира со еритематозни, лушпести плакови кои подоцна може меѓусебно да се поврзат и да зафатат поголема површина на кожата. Вообичаени места за настанување на овие промени се лактовите, колената, скалпот, лумбосакралнта и периумбикалната регија. 

 

Psoriasis guttata – еруптивна псоријаза, се карактеризира со појава на ситни еритематосквамозни жаришта густо поставени по трупот и кожата на екстремитетите. Најчесто се појавува кај децата и помладите, а обично и претстои стрептококна инфекција на горните дишни патишта. 

 

Psoriasis intertriginosa е редок облик на псоријаза, кој ја опфаќа кожата на екстремитетите, пазувите, препоните, стомакот.

 

Psoriasis inversa е исто така редок облик каде промените се јавуваат на зглобовите, без зафатеност на екстензорните предели на зглобовите.

 

Psoriasis erythrodermicaклинички се карактеризира со црвенило и лушпи на кожата по целото тело вклучувајќи го лицето, дланките и стопалата. Во овој облик обично се јавува чешање и реактивно зголемување на лимфните јазли (дерматопатска лимфаденопатија).

 

Psoriasis pustulosa - се карактеризира со присуство на стерилни пустули било на кожата по целото тело (генерализирана пустуларна псоријаза), или на одредени локации (кожата на дланките и стапалата и акралните делови на рацете и нозете).

 

Psoriasis arthropatica - кога покрај кожата опфатени се и зглобовите, и се појавува кај 5-10% од пациентите.

 

Дијагноза

 

Во најголем број случаи, дијагнозата за псоријаза е многу едноставна.

Се дијагностицира со земање на анамнеза и преглед на кожата, скалпот и ноктите. Може да се земе и мал примерок од кожата (лушпите) кој погледнат под микроскоп може да го утврди точниот тип на псоријаза вклучително и други болести. 

 

Терапија

 

Терапијата е комплексен процес. Целта е пациентот да се доведе во период на ремисија (да се “успие” болеста) и да се одржува таа состојба што е можно подолго. 

Главната цел на третманот е да се спречат толку брзо растечките клетки на кожата.

 

Прво и основно е да се отстранат наслагите (механички и/или медикаментозно, а со тоа и отстранување на воспалителниот инфилтрат).

 

За таа намена се користи: тописки (надворешни) кератолитици (салицилна киселина, уреа, резорцин), тописки кортикостериоиди, калципотриол (Витамин Д3), тописки ретиноиди, индиферентни креми. 

 
Како последица од развојот на прехранбената технологија и потребата одредено количество храна да се сочува подолг период, како и поради зголемените барања на потрошувачите, прехранбената индустријапостојано се приспособуваше нудејќи храна со нови сензорни својства, нов изглед, подолги рокови на траење, нови вкусови и сл.

За да се постигне подобар вкус, поубав изглед, мирис, поголема трајност во подготовката на храната, отсекогаш се користеле адитиви за таа намена. Тоа е дел од прехранбената култура. Изборот на додатоците бил плод на искуството, традицијата, фантазијата и начинот на соработка со природата. Значајна улога во тие креации имаа, а сè повеќе и денес имаат разни додатоци на храната кои ги нарекуваме адитиви. Денес, додатоците во храната се идентификувани преку е-броеви, а прехранбената индустрија го презеде монополот над дефиницијата што се прехранбени адитиви. 

Што се адитиви?
Адитиви се супстанции со познат хемиски состав кои самостојно не се консумираат, не се типична состојка на храната, по правило се без нутритивни вредности, но се додаваат во храната со цел да се подобрат технолошките и сензорните својства. Адитивите се додаваат во храната, во технолошката постапка при производството, при подготовката, обработката, преработката, формирањето на пакувањето, транспортот и чувањето. Поради тоа што не се природна состојка на храната, носат одредени здравствени ризици доколку се надмине дозволеното дневно внесување. Адитивите го изедначуваат квалитетот на производот, овозможуваат консумирање на сезонска храна во текот на целата година, го продолжуваат рокот на траење. Адитивите овозможуваат некоја намирница да добие особини, вкус и квалитет кои не и се својствени. Со адитивите, на пример: чипсот добива вкус на кечап или арома на дим, обичната вода станува газирана напивка , мешавината од растителни масти и скроб станува топено сирење, лебот и белите печива со додавање адитиви за растење на тестото стануваат „воздушести“, белиот леб станува „црн“, месото на полиците на фрижидерот има убава црвена боја и свеж изглед – а вакви примери има многу. Покрај синтетички добиените адитиви, постојат и адитиви од природно потекло, како што се природни бои, витамини, растителни влакна, ензими. Познати се околу 300 адитиви и преку 3500 нивни соединенија. 

Е-броеви 

Со оглед дека се наоѓаме во шума од информации, препознавањето на адитивите се одвива преку е-броеви кои претставуваат општо прифатена ознака низ целиот свет.
Е-броевите овозможуваат полесно означување и препознавање, како и потврда за токсиколошката евалуација и класификација на адитивите.
Бидејќи адитивите се поделени во неколку групи, постојат одредени правила за нумерирање кои ви ги претставуваме: 

 
·   бои – 100-181; 
·   конзерванси – 200-285 и 1105;
·   антиоксиданти – 300-340;
·   регулатори на киселоста – се означуваат со различни броеви;
·   згуснувачи/емулгатори – 322, 400-499 i 1400-1451; 
·   супстанции за спречување на згрутчување – 550-572; 
·   засилувачи на вкус – 600-650; 
·   супстанции за полирање – 900-910;
·   супстанции за засладување – 420, 421, 950-970. 

Прехранбени адитиви – додаток или недостаток во исхраната
Адитивите во исхраната не може во целост да се избегнат, но може де се ограничи нивното внесување. Треба почесто да се употребуваат свежи намирници без адитиви (овошје, зеленчук, житарки, леќа, грав, сосови кои сами ги приготвувате), а употребата на хемиски и индустриски процесирана храна полна со адитиви да се сведе на минимум. Индустриското производство на храна без адитиви не е возможно, дури ги има и во еколошки произведената храна. Иако адитивите денес ни овозможуваат поголема сигурност на производот во технолошка смисла, некои од нив не ги следи добар глас и може да му наштетат на човековото здравје. Токму поради тоа, потрошувачите сè повеќе се информираат за тоа што внесуваат со исхраната, особено оние кои имаат одредени здравствени проблеми.
 
 Адитивите се нужно „зло“, кои ги подобруваат изгледот и вкусот на храната, но не го подобруваат нејзиниот квалитет.
 
Зошто треба да се обрне внимание на етикетата на производот? 
Единствениот начин да контролирате и донекаде да балансирате што внесувате во вашиот организам, е внимателно да ја читате декларацијата за составот на производот. На тој начин, ќе можете да видите колку адитиви има и кои се тие адитиви, за да можете да ги избегнете оние кои се непотребни, кои би предизвикале несакани реакции (алергени) или да одберете производи кои содржат минимално количество адитиви. За жал, на потрошувачот, поради неправилно или непотполно декларирање на состојките во производот, често напишано со многу ситни букви, му се скратува правото на вистинска информација за тоа што купува и што консумира.  Секако, не очекуваме да носите попис на е-броевите во паричникот, но, сепак, обрнете внимание при следната посета на маркетот.

Адитиви во детската чинија

Кога станува збор за децата и намирниците кои ги консумираат, доаѓаме до заклучок дека е тешко да ги изолираме од потрошувачката пропаганда и во целост да ги заштитиме од штетните состојки на одредени намирници. Нереално е да очекуваме сите слатки да ги замените со овошје и секојдневно да правите домашни колачи од проверени состојки. На децата најпривлечна им е храната со изразени специфични вкус и мирис, со живописни бои и со интересни неприродни форми, главно, храна полна со адитиви и со вештачки додатоци. Од друга страна, консумирањето на таква храна има голема енергетска вредност, изобилува со шеќери и масти, што најчесто доведува до дебелина, затоа што внесувањето калории е во дисбаланс со потрошената енергија. Затоа, родителите треба да посветат внимание при купувањето намирници за деца, задолжително да ги читаат декларациите, составот и хранливата вредност. Конзервираната храна и намирниците со продолжен рок на траење или намирниците за кои знаеме дека содржат голем број адитиви, треба да ги избегнувате, а ова особено важи кога станува збор за децата. Посебно внимание посветете на намирниците кои никако не се препорачуваат за деца и кои може да го нарушат нивниот кревок имун систем. Вие, како родители, имате избор. Затоа, изберете мудро. Важно е секогаш да имате на ум дека на децата им формирате навики за исхраната кои ќе важат за цел живот. Научете ги вашите деца да се хранат здраво, но исто така научете ги и дека здраво, не значи и невкусно. Користењето свежо овошје и зеленчук, готвењето дома, избегнувањето готова или полуготова (конзервирана) храна и едукацијата на децата од најрани денови дека нема потреба за често консумирање индустриски слатки и „грицки“, се добри мерки за заштита на здравјето на децата. 

Освен децата, посебно чувствителни се и старите луѓе чиј имун систем нема толку сила да се избори со сите насобрани адитиви во телото.
Јасно е дека адитивите денес во прехранбената индустрија се неизбежни. Тие ја прават храната примамлива, долготрајна и предизвикуваат кај нас исклучителна желба за нејзино внесување. Незамисливо е на кои сè намирници би морале да заборавиме ако во нив ги нема адитивите. Адитивите не можеме да ги избегнеме во целост. Она што можеме, е да се едуцираме за тие кои се најштетни и да пробаме да ги избегнеме кога е возможно. 
 
 

За Нас

Ваш Аптекар, наменето да ги задоволи вашите потреби за квалитетни информации во врска со употребата на лековите и другите средства кои ги земате во аптеките. Ние се грижиме за вашето здравје и ќе ви обезбедиме интересни содржини кои директно ќе влијаат врз вашиот приод кон лекувањето и начинот на живот воопшто.

Следете не на Facebook

Newsletter

Внесете ја вашата е-пошта и навремено дознајте за сите новости и информации поврзани со Ваш Аптекар.