Генетски модифициранитеорганизми(ГМО) се реалност на нашето време и на современото општество. Присутноста и употребата на ГМО и пред сѐ, на генетски модифицираната храна, стануваат дел од нашето живеење. Токму затоа се сѐ почести и полемиките за оправданоста, односно ризиците и последиците од нивната употреба.
 
Што се генетски модифицирани организми?

Генетски модифицираните организми може да се дефинираат како организми во кои генетскиот материјал (ДНК) e изменет на вештачки начин. Технологијата со која ова се постигнува, често се нарекува „модерна биотехнологија“. 
Генетски модифицираните организми (ГМО) се производ на генетски инженеринг, и кај нив, со цел да се подобри квалитетот и отпорноста, се менува генетската структура, без разлика дали станува збор за растение или за животно. Во минатото, овој процес кај растенијата се вршел селективно. Целта на овие методи на селекција бил да се утврди кој вид од некоја сорта житни растенија, зеленчук или овошје, најдобро успева во одредени климатски услови, колку е отпорно на ендемски штетници и колкав е неговиот принос. Слична селекција се вршела и кај животните, и со вкрстување на расите се постигнувал бараниот оптимум на производство. Со развојот на модерната биотехнологија, се оди чекор понатаму, што резултира со создавање ГМО. Под ГМО, за кои се води голема полемика, се подразбира специфичен начин на модификација на гените, кои во природата никогаш не би се случиле. Може да се добијат со генетски инженеринг, односно во лабораторија. Со овој инженеринг, ГМО во својата ДНК содржат сосема друг, надворешен ген, внесен во лабораториски услови со нови напредни техники. Изворот на овие гени се наоѓа во растителниот свет, во светот на микроорганизмите, инсектите, животните, вклучувајќи ги и најсложените видови. Доволно застрашувачки, зарем не?


Познавањето на технологијата на генетска модификација е многу важна како за научниците, така и за производителите, потрошувачите и населението кои веќе во голема мера се соочуваат со производи во кои како состaвен дел има и генетски модифицирани организми.

Употреба на ГМО – за или против?

Примената на оваа технологија е релативно нова и нема поминато доволно време за да се согледаат евентуалните штетни ефекти од примената на генетски модифицирани организми. Поради таа причина, покрај предностите кои модерната биотехнологија ги нуди, се поставуваат и одредени прашања за употреба и консумирање, пред сѐ на генетски модифицирана храна.
 

Иако науката сѐуште не докажала ништо конкретно, за многумина самиот збор генетски модифицирана храна влева страв.
 
Зошто „против“?
 
Најголемата дилема е прашањето за тоа колку е безбедна генетски модифицираната храна и колкава е опасноста од појава на алергиски и токсични реакции со нејзина консумација.
Потоа, следува прашањето за заштита на животната средина и биодиверзитетот поради можноста за негативно влијание врз екосистемите и губење на дел од генетската разновидност. Секако, постојат и етички прашања, кои произлегуваат од нарушувањето на природните карактеристики на организмите, со воведување гени од (таксономски) друг организам. Најчесто поставувано е прашањето во однос на алергиите. Многу луѓе се алергични на разно овошје и зеленчук, јаткасти плодови (кикиритки, ореви, бадеми и сл.) Проблемот кој настанува е можното вметнување на гените од овие растенија во други, со што би се создале нови потенцијални алергени за кои купувачите не би биле ни свесни. Решението за овие проблеми е во јасното означување на генетски модифицираните производи и во подигнувањето на свеста во јавноста. 
 
Зошто „за“?

Појавата на генетски модифицираните организми би требало, пред сѐ,да го реши прашањето за гладот во светот. Идејата за употреба на ГМ храна произлезе од предвидувањата дека светската популација ќе се удвои во наредните 50 години, што имплицира дека на некој начин треба да се нахрани таа популација. Со ГМО се добиваат поотпорни организми, со подобра толеранција на болести, штетници, корови и без употреба на хербициди и пестициди, а од друга страна, со зголемена биомаса т.е. принос. Но, прашањата кои се наметнуваат заради начинот на создавањето на ГМО, не се занемарливи. Со одговорот не треба да се избрзува, затоа што сѐ уште нема релевантни докази по безбедноста на здравјето кај консументите на овие производи.

Кои се најчестите генетски модифицирани култури во светот?

Во моментот се познати 16 генетски модифицирани култури: пченка, соја, памук, маслодајна репа, црвен домат, компир, шеќерна репка, ориз, пченица, тиква, тутун, цикорија, лен, диња, папаја и каранфил. Најголемиот дел од овие култури во светот, околу 60 %, се однесува на пченката, сојата и на маслодајната репа.Најголеми производители на ГМО се САД, Аргентина, Бразил, Кина и Индија.

Логично е дека секој човек сака да знае што јаде и какви последици по здравјето ќе има храната која ја консумира – не само за него, туку и за неговите деца и идните генерации.


Затоа е разбирливо дека прашањето дали треба во целост да се дозволи, ограничи или потполно да се забрани одгледувањето и продажбата на генетски модифицирани организми, секогаш предизвикува емотивни дебати, кои за жал, многу ретко се потпираат на веродостојни научни факти, а многу често на лобистички и сензационални информации. 
Во научните кругови тешко се доаѓа до вистината, а уште потешко до консензус. Здравствените ризици поради консумација на ГМ храна сѐ уште се во областа на научни контроверзии. Конечни докази нема, а мислењата на научниците се разидуваат.

Единствено, согласни се дека потрошувачите треба да можат да избираат помеѓу конвенционалната и ГМ храна и јасно да бидат информирани за тоа кои производи во својот состав содржат ГМО.

Како да препознаете дали и која храна е генетски модифицирана?

Секогаш проверете ја декларацијата на производот. Артиклите означени со 100 % органско или направено од органски состојки се оние кои во себе не содржат ГМО. Исто така, барајте ознака на која пишува „Не содржи ГМО“ (GMO free).

Обрнете внимание на изгледот и на формата на производите.

ГМ храната е најчесто со еднаква форма и големина, со сјајни и јасни бои и без видливи оштетувања и знаци на расипување.
 
 
 
 
 
Зимата претставува период карактеристичен за зачестена појава на настинки и грип, кашлици, бронхитис и други респираторни заболувања. Различните отежнувачки околности, како што се студеното време, кратките зимски денови, загадениот воздух, недостатокот на сончева светлина, доведуваат до тоа сè помалку време да поминуваме надвор, помалку да сме физички активни, да сме енергетски послаби, меланхолични и многу повеќе склони кон вирусни и бактериски инфекции поради намалениот имунитет.Нашиот организам мора да се навикне на овие услови, а за тоа правилната и здрава исхрана е од огромно значење.

Здравата исхрана нуди одлична превенција за време на зимскиот период. Секако, здравата исхрана не може да делува „преку ноќ“ или кога првите знаци на слабост на имуниот систем веќе се појавени. Само добро избалансирана, редовна и здрава исхрана на подолг временски период може значително да го подобри имунолошкиот систем на организмот.Како што е веќе познато, здравиот имунолошки систем е еден од основните предуслови за добро здравје. Затоа, правилната и здрава исхрана надополнета со умерена  физичка активност и со редовен сон се главни предуслови за јак имун систем кој во зимскиот период може да нè заштити од бактериските и вирусните инфекции,односно да го минимизира нивното времетраење кога ќе се појават.

Која храна треба да се консумира во зимскиот период?

Зимата е годишно време во кое треба да се посвети особена важност на исхраната, со цел да одржиме добро здравје. Исхраната во зимскиот период мора да биде избалансирана и внимателно осмислена. За жал, намалената понуда на разновидно свежо овошје и зеленчук во зимскиот период, ниските температури и празничните гозби можат сериозно да наштетат на балансот на организмот и дополнително да го ослабнат нашиот имун систем. Поради сето ова, исхраната  во зимскиот период  мора повеќе од кога било да биде избалансирана и здрава.  
Добро е да се спомене дека овој период, освен дополнителни калории, на нашиот организам потребни му се и дополнителни витамини, микро и макроелементи, протеини, сложени јаглехидрати, есенцијални масни киселини. 
Во избалансираната исхрана во зимскиот период пожелно е да бидат застапени намирници богати со витамините Ц, Д, А, витамините од Б комплексот , минералите цинк и селен, доволно внесување вода, како и храна богата со пробиотски култури (корисни бактерии). Тоа подразбира трпеза богата со свежи зеленчук и овошје, интегрални житарки, мешунки, јаткасти плодови, јајца, риба, посно месо, ферментирани млечни производи (кефир, кисело млеко, јогурт) и ферментиран зеленчук (кисела зелка, туршија).


Храна богата со витамин Ц 
 
Постојат безброј студии кои ги потврдуваат важноста и улогата на витаминот Ц во јакнењето на имунитетот и неговата силна антиоксидантска моќ. Овој ефект, пред сè, се должи на неговото синергистичко дејство со речиси сите витамини и минерали во организмот. Поради високата содржина на витамин Ц и на биофлавоноиди, во текот на зимскиот период од особена важност е да се консумира цитрусно овошје (лимон, портокал, мандарина, цитрон), како и киви, ананас и јаболко. Од свежиот зеленчук достапен во зимскиот период и богат со овој витамин, препорачливо е консумирање зелка (особено кисела), брокола и најголем дел од зелениот лиснат зеленчук (кељ, спанаќ, блитва...) На крај, но не и најмалку важна, туку напротив, би ја споменале шипката и чајот од овој плод, како најбогат извор на витамин Ц на ова поднебје. 
 
Храна богата со витамин Д

Витаминот Д делува моќно во превенција и лекување на многу заболувања. Голем број научни студии покажаа дека овој витамин двојно го намалува ризикот од рак на дебелото црево, градите и јајниците. Ја ублажува депресијата, го зајакнува имунитетот и превенира настинка и грип. Нашиот организам може сам да го синтетизира, за што му е потребна сончева светлина, која, за жал, недостига во зимските месеци. Во намирниците застапен е во масните морски риби (лосос, туна), јајцето (во жолчката), телешкиот џигер, млекото, печурките.
Сонцето е најдобриот природен извор на витамин Д и поради недоволната изложеност  во текот на зимскиот период, препорака е да се консумира токму храна богата со витамин Д или тој да се обезбеди преку дополнително, односно суплементарно внесување.
 
Храна богата со витамин А 

Витаминот А, односно бета-каротинот како негов провитамин, претставува одличен антиоксидант кој ја зголемува отпорноста на организмот од вирусни и бактериски инфекции, што е од особена важност во зимскиот период . Намирници кои го содржат овој витамин се: тиква, морков, сладок компир, портокал, спанаќ, брокола.
 
Храна богата со витамини од Б групата

Витамините од Б групата позитивно делуваат на метаболизмот, ја одржуваат виталноста на организмот, го јакнат имунитетот, позитивно делуваат против стрес и депресија. Во намирниците најзастепени се во интегралните житарки, мешунките, јаткастите плодови (особено во костенот), банана, спанаќ, кељ.
 
Храна богата со цинк

Цинкот претставува минерал кој се грижи за зачувување и зајакнување на имуниот   систем. Освен што влегува во голем број ензимски реакции во организмот, тој докажано го намалува времетраењето на настинката и ги уништува вирусите, поради што од особена важност е внесувањето храна богата со цинк во зимскиот период. Намирници богати со цинк се месото, морските плодови, јајцата, семките од тиква, сусам, лук.
 
Додатоци во исхраната

Во текот на зимата, многу е тешко да се испланира здрава и избалансирана исхрана која на организмот ќе му ги обезбеди сите потребни хранливи состојки. Затоа, многу често во последно време се препорачува дополнително земање додатоци во исхраната. Препораките најчесто се за дополнително земање витамин Д, витамин Ц, цинк, пробиотици, рибино масло  и др.
 
 
 
 

Д-р Александар Митов e магистер по јавно здравје и влијанија на животната средина врз здравјето. Повеќе од компетентен за да одговориме на неколку дилеми и прашања. 

 
Ваш Аптекар:„Лекуваме причини, а не последици“ е Вашето мото. Можеме ли на нашите читатели накратко да им ја објасниме суштината на оваа изјава?
 
Д-р Александар Митов: Пресудно во медицината е да се делува во коренот на проблемите. Тогаш имаме најдобри резултати. Оттука, целокупната медицинска терапија можеме да ја поделиме на два дела: каузална, или онаа која делува на причините, и симптоматска, или онаа која делува само на последиците на болестите, а не и на нивните причинители.
 
Едноставен пример: кога имате бактериска инфекција, вие можете да земете антибиотици за директно да се борите против бактериите кои се причинители, или да земате терапија за намалување на покачената температура, која е последица од присуството на бактериите. Но, попаметно ви е да ги уништите бактериите.
 
Да го преведеме овој пример кај други состојби, на пример кај покачен крвен притисок или холестерол. Вие можете да земате терапија за да ги намалите и притисокот и холестеролот, но ако сакате да делувате каузално, морате да ги отстраните причините кои доведуваат до покачен крвен притисок или холестерол. А тоа најчесто е нездравиот животен стил.

„Пиј си апчиња и јади што сакаш“ е рецепт за уништување на здравјето кое очигледно веќе почнало да се нарушува. Тоа е исто како во бањата да имате поплава, сите чешми се пуштени на најјако, вода надоаѓа од сите страни, а вие се обидувате со џогер да ја соберете водата. Нели е попаметно прво да ги затвориме чешмите, а потоа да ја собираме водата?
 
Затоа во модерната медицина се создава нова гранка – медицина на животен стил. Според современите препораки за лекување на многу хронични болести, токму промените во животниот стил се прва линија на терапија. На таа прва линија мислам кога велам – да ги лекуваме причините, а не последиците.
 
 
Ваш Аптекар: Речиси и да нема контекст во кој не се споменува правилна исхрана, односно здрава и избалансирана храна. Што точно значи ова? Дали постои јасна динстинкција меѓу „здрава“ и „нездрава“ храна и дали воопшто терминологијата е соодветна?
 

Д-р Александар Митов: За жал, термините здрава храна и здрави производи се употребуваат толку често и толку неправилно, што би рекол дека дури и се злоупотребуваат. Затоа и општо опаѓа довербата кон сèшто се декларира како здраво, бидејќи имаме видено многу спротивни примери. Но, тоа не значи дека не постои и навистина здрав избор на производи и дека на тој начин може да се заштити здравјето.
 
Јас повеќе би зборувал за конкретни производи кога зборуваме за дистинкција здраво/нездраво. На пример, нема сувомеснат производ кој под кој било контекст може да се нарече здрава храна. Нема газиран сок кој може да се нарече здрава храна. Нема тврд маргарин кој може да се нарече здрав производ. Сепак, важна е големата слика и севкупниот начин на живот и исхрана. Се разбира дека никој нема да се отруе ако ретко консумира некој од наведените производи, но уште поважно е да работиме на себеси и да ја искорениме потребата да консумираме нешто кое може да ни го загрози здравјето.


 
Ваш Аптекар: Колку нашите сограѓани внимаваат на начинот на исхрана?Дали сме „здрава нација“?
 
Д-р Александар Митов: Не сме, за жал, не сме здрава нација. Тоа го тврдам врз основа на извештаите од Институтот за јавно здравје. Едно просечно семејство, според Заводот за статистика, повеќе пари дава за цигари и алкохол одошто за овошје и зеленчук. Парковите се речиси празни, многу е мал процентот на луѓе кои пешачат, иако тоа е бесплатно. Некако се чини дека не е скапо да се купат цигари, а скапо е да се купуваат ореви. Примери има уште многу од овој вид. 
 
Не ми е целта никого да критикувам, туку сакам да укажам на огромната потреба од здравствена едукација на населението. Кај нас, според мое длабоко убедување, треба да има континуирани кампањи од Институтот за јавно здравје.
 
Многу животи можат да бидат спасени. Помалку важно, но многу и од здравствените трошоци можат да бидат драстично намалени ако има добра превенција. Патот до здрава нација ни е долг, но мора да го забрзаме чекорењето во тој правец.
 
Ваш Аптекар:Го одбележуваме месецот на дијабетесот. За жал,статистиките покажуваат нагорни трендови,особено кај детската популација. Кои се вашите препораки?Дали и колку храната може да биде лек за оваа состојба?
 
Д-р Александар Митов: Дијабетесот бара дисциплина. Состојбата на пациентите може драстично да биде подобрена ако внимаваат на исхраната и ако редовно се физички активни. Само земањето инсулин или метформин не е ниту половина од тоа што пациентот треба да го прави. Имено, тоа е само една од четирите дисциплини. Пациентот со дијабетес треба да има дисциплина во: исхраната, физичката активност, терапијата и редовните тестирања. Дури тогаш можеме да речеме дека правилно се грижи за себе, со сите овие 4 дисциплини.
 
Кај предијабетот, или во раните фази на дијабетесот, промените во исхраната и физичката активност може да направат „чудо“. Поточно, кај пациентите може да дојде до извонредно подобрување на состојбата и да престанат да земаат терапија. Дали ова тврдење е претерување или не, секој пациент може да проба и да види каков ќе биде ефектот на значајните промени во животниот стил кај него.
 
 
Ваш Аптекар:Кои се вашите генерални препораки поврзани со исхраната и навиките во зимските месеци кои се пред нас?
 
Д-р Александар Митов: Да ги искористат сите придобивки на есента. Не треба да сме многу паметни, само треба да отидеме на пазар и да видиме што ни понудила природата во овој период. Изобилие од овошје и зеленчук. Особено би ги истакнал тиквата и зелката. Колку повеќе консумираме растителна исхрана – толку подобро за нашето здравје. И секако, секојдневна физичка активност.
 
 
 

Девојка со убавина која плени и глас кој освојува. Млада, амбициозна и талентирана. Едноставно, Викторија Лоба. Сметаме дека воведот е пишуван години наназад на јавната сцена, па со овој наш „Аптекарски разговор“ ќе се обидеме да проговориме и да дознаеме нешто ново и можеби помалку познато.


Ваш Аптекар: Актер и уметник во душа, секогаш ведра и насмеана. Како би се опишале самата себе?
 
Викторија Лоба: Јас сум сангвиник, интуитивен екстроверт, пејач и креативен идеалист. Човек кој сака постојано да учи и да се надградува интелектуално и духовно.
 
Ваш Аптекар: Дали можеби улогата на аптекар некогаш била на листата „што сакам да бидам” и како Вие лично ги доживувате лицата во бел мантил од зад пултот?
 
Викторија Лоба: Лично, јас никогаш не сум се замислувала во бел мантил, иако мојата мајка имаше голема желба пред да се запишам во музичко, да учам медицина. Сепак, мојот животен пат бил поинаков, но затоа мојата најдобра другарка од детството работи како фармацевт и јас секогаш со голема почит ги гледам луѓето во белите мантили.

 
Ваш Аптекар: Во време кога стресот и хроничниот замор стануваат „ноќна мора“ дури и за помладите генерации, Вие несомнено оставате впечаток дека „страдате“ од вишок енергија, ведар дух и самодоверба. Дали Викторија има магичен рецепт, дали е тоа дарба, или искуство кое Ве научило како да се остане во средината на нештата?
 
Викторија Лоба: Точно е дека природно имам ведар дух и многу животна енергија. Верувам дека е поради позитивниот став кон животот, но знам некогаш толку да се уморам од работа, што ме спасува само долг и квалитетен сон. Сонот дефинитивно е многу важен исто како и правилната исхрана и конзумирање на доволно количество на вода. Мене во живот ме враќа протеинската супа или шејк ако е утро, а исто така, многу сакам да пијам зелен чај кој ме буди подобро и од кафето.
 


Ваш Аптекар: Колку храната е фактор кој Ве оптоварува? Сведоци сме на наплив на разни програми и режими на исхрана. Дали сте следбеник на некој од овие трендови, и кој е Вашиот избор кога е во прашање храната?
 
Викторија Лоба: Конзумирам пред сѐ здрава храна, припазувам да внесувам доволно растителни протеини во исхраната и секако, дополнително пијам комбинација од витамини и минерали наменети за жени. Никогаш не сум држела диети, а кога сакам да подослабам, само намалувам со количество на храна.
 
Ваш Аптекар: Дали и колку Викторија сака да готви и да го поминува времето во кујна?
 
Викторија Лоба: Готвењето е мојата јака страна, но за жал, немам многу време сега за во кујна.
 
 
Ваш Аптекар: Со оглед на тоа дека секогаш изгледате беспрекорно, зрачите со убавина и спокој, колку во оваа трка со времето има простор кој е посветен само на Вас? Што е тоа што Ве релаксира и што Ви ги полни батериите?
 


Викторија Лоба: Секоја вечер пред спиење си посветувам околу два часа на себеси. Се релаксирам со музика, читам или пешачам, можам да си направам и некој свој домашен спа третман на лице како сите жени,нели :).Но вистинско релаксирање за мене е да сум блиску до природата.Tоа ме полни со чиста енергија и ме трга од негативните мисли.
 
 
Ваш Аптекар: Дали и колку спортот е задолжителен за Викторија?
 
Викторија Лоба: Задолжителен е, уживам во спортските активности како џогинг, пливање, пешачење итн.
 
Ваш Аптекар: Дали можеме на читателите на Ваш Аптекар да им откриеме што во моментот работи Викторија и што може да очекуваме кога се во прашање музиката и актерството?
 
Викторија Лоба: Во моментот работам на неколку проекти, а најважниот проект е мојот албум на македонски и на англиски кој е веќе при крај и кој ќе го промовирам оваа есен.
 
Ваш Аптекар: Кој би бил Вашиот совет до нашите читатели? Која е Вашата формула, за добро здравје, добро расположение и ведар дух?
 
Викторија Лоба: Да го сакаат животот, да бидат благодарни дури и на најмалите убави нешта и да негуваат позитивно мислење. Тоа е алатката која мене ми помага да совладам проблеми и да останам во добро здравје.




 
 
 
 
 

Во услови на брзо темпо на живеење, брзи технолошки промени, економска загриженост, како и глобални светски социјални кризи, појавата на состојбата на анксиозност е сè поголема. Ваквите податоци се уште повеќе загрижувачки бидејќи најчесто анксиозните личности не ја сметаат доволно сериозно својата состојба за да побараат професионална помош. 

 

Што, всушност, претставува анксиозноста?

 

Анксиозноста е чувство на општа возбуденост, нејасен страв без очигледна надворешна причина, психомоторна напонатост и загриженост. Анксиозноста се манифестира преку повеќе физички и психички симптоми кои се доживуваат како  непријатни, а често се појавува во комбинација и со други болести, особено со депресија. Специфично за анксиозноста е што најчесто е немотивирана и не е поврзана со некој конкретен објект, настан или личност. 

Поимот анксиозност често се поистоветува со поимот страв. Но, сепак, станува збор за две сосема различни појави, и важно е да се направи дистинкција меѓу нив. Анксиозноста е квалитативно различно доживување од стравот и се појавува кога личноста не може да се соочи со опасноста. 
 

Кај стравот, опасноста е рационална, бидејќи објектот или појавата свесно се перципираат и можат да се идентификуваат, додека кај анксиозноста не постои свесно перципиран објект или извор на појавата што предизвикува опасност и тоа се сведува на очекување дека ќе се случи нешто непријатно или опасно. Концептот на неограничени можности за замислување на идните појави претставува еден вид непресушно гориво за анксиозност.

 

 

Причини

Точната причина за анксиозноста не е позната, но постојат многу фактори што можат да го поттикнат развојот на анксиозноста. Улога играат генетските фактори, биохемиските процеси во мозокот и влијанието на средината. Разните трауми или стресни моменти во текот на животот, смрт на блиска личност, развод, промена на работното место, промена на местото на живеење – може да предизвикаат анксиозност.

 

Симптоми на анксиозност

 

Физичката манифестација на анксиозноста најчесто оди преку: забрзана работа на срцето, хипертензија, забрзано и плитко дишење, мачнина и сува уста, вцрвенување и потење, тремор, гастроинтестинални нарушувања, мускулна напнатост, губење здив и чувство на гушење, тешкотии во голтањето („кнедла во грлото“), чувство на слабост итн.

Психичките знаци за  анксиозност се: лесно губење на трпението, тешкотии со спиењето, тешкотии со концентрацијата, постојано очекување на негативен исход од секоја животна ситуација, опсесивност, потреба за бегство, криење или избегнување обврски итн.

 

 

Кога треба да му се обратите на вашиот лекар:

Не секогаш лошиот ден или период на загриженост и вознемиреност претставува анксиозна состојба. Но, доколку повеќето од наведените симптоми се присутни повеќе од шест месеци, најверојатно станува збор за анксиозно нарушување, и помошта и советите од лекар се важни во навремено дијагностицирање и справување со проблемот.

 

Третман на анксиозноста

Со цел подобрување на квалитетот на живеење на анксиозната личност, исклучително важно е раното препознавање на анксиозноста и соодветен професионален третман. Професионалното третирање во раните фази помага да се спречат некои потешки последици како што се: депресија, злоупотреба на алкохол, психотропни супстанции и друго.

Постојат бројни психотераписки пристапи, како гешталт-терапија, когнитивно-бихејвиорална терапија, семејна терапија и други кои можат да ви помогнат да ја надминете анксиозната состојба. По потреба, според процената на професионалното лице, во третманот може да се вклучи и медикаментозна терапија, односно употреба на анксиолитици и антидепресиви.

 

Самотретман

Во некои случаи, анксиозноста може да се лекува дома без надзор на доктор. Сепак, ова може да биде ограничено на пократки периоди на анксиозност и поочигледни причини.

 

Постојат неколку вежби и активности кои се препорачуваат:

 

Управување со стресот: Учењето да се управува со стресот може да помогне да се ограничат потенцијалните предизвикувачи. Внимавајте на притисоците и крајните рокови, составувајте листи за да ги направите застрашувачките задачи полесни за исполнување 

 

Техники на релаксација: Едноставни активности може да се користат за да се ослободите од менталните и физичките знаци на анксиозност. Тие вклучуваат медитација, вежби за длабоко дишење, долги бањи, одмор во затемнета просторија и јога.

 

Здрав начин на живот: Одржувањето на активноста, соодветната исхрана, излегувањето во природа, времето поминато со семејството и со пријателите – се ефикасни во намалување на анксиозноста и подобрувањето на вашата општа состојба. Користењето природни состојки како: чај од камилица, зелен чај, хмељ, лаванда, валеријана, матичина, може да ви помогне многу за да ги смирите вашите мисли.  

Спортувањето и физичкиот напор, исто така, може да ја подобри сликата која ја имате за себе, и да ги ослободи хемиските компоненти во мозокот што предизвикуваат позитивни чувства.

 

Научете да се соочите

Соочувањето и барањето на вистинската причина можеби е клучот за справување со анксиозноста. Никогаш не предавајте се на првите знаци на слабост. Пронајдете ја причината! Дознајте што довело до нападите и научете да ги трансформирате негативните мисли во нешто позитивно.

 

 
 
 
 
 
 
 

Летото е период на комплетно уживање надвор и во природа. Сепак покрај препораките и опасностите поврзани со негативните влијанија и заштита од пеколните температури и УВ зрачењето, тука е и уште еден вид на опасност  во форма на убоди и каснувања од разни форми на инсекти скриени во околните дрвја, тревнати површини цвеќиња...

За среќа поголем број од инсектите од нашето поднебје не спаѓаат во категоријата на опасни по живот, но често нивните убоди или каснувања можат да бидат непријатни и да предизвикаат помали здравствени нарушувања. Најчесто се се завршува во форма на јадеж, оток, и црвенило, но во зависност од степенот на пречувствителност некогаш и каснувањето од пчела може да биде смртоносно.
Со цел да избегнеме несакани  непријатности и расипување на летниот мир одредени мерки на претпазливост и секако практични совети за самопомош и олеснување на симптомите доколку веќе се случи каснување можат да бидат од голема помош.
 
Каснувања од пчели, оси и стршлени
Многу често во летниот период сме мета на каснувања од оси, пчели или пак стршлени. Каснувањата можат да бидат непријатни па дури и живото загрозувачки. 
 
Ладна облога при каснување
Каснувањето од пчела, оса или стршлен предизвикува оток кој се шири околу самото место на каснување, местото е црвено и почнува да трне. Со цел да се спречи ширењето на отокот, најдобро е што е можно поскоро по каснувањето да се стави ладна облога или парче лед.  Со ладењето се смалува отокот а истото придонесува до намалување на болката и јадежот.
 
Отстранете го осилото

Каснувањата од оса или пчела наизглед се слични, но сепак оној на пчелата е потежок бидејќи е појак алерген. Нивните убоди се разликуваат и по тоа што пчелата испушта повеќе отров и го остава осилото на местото на каснување. Заради ова е важно осилото веднаш да се извади од местото на каснување со помош на ноктите доколку е можно. Притоа да се внимава да не се притисне кесичката со што би се предизвикало излевање на преостанатиот отров. 
Осилото на стршленот е подолго и подебело. Обично се верува дека стршленот е поопасен од останатите инсекти. Неговото каснување е поболно но само заради големината и дебелината на неговото осило што природно предизвикува поголема болка. Неговиот отров содржи супстанци кој предизвикуваат поголемо чувство на печење и жарење но во суштина неговиот отров е помалку токсичен од оној на осата.
 
Анафилактичен шок 
Убодите од оса, пчела или стршлен можат да имаат и драматична завршница. Евентуална појава на анафилактичен шок може да биде и смртоносна. Заради ова после убодот треба да се следи состојбата и навремено да се реагира доколку се појави некоја несакана реакција. Кај некои лица по првиот убод можна е појава на алергиска реакција, која во случај на некое следно каснување може да предизвика бурна реакција фо форма на анафилактичен шок во кој доколку изостане медицинска интервенција може да има сериозни последици. 
 
Дека убодот предизвикал алергија може да се посомневаме доколку се појават јаки болки и отоци, отежнато дишење и краток здив. Анафилактичкиот шок е дополнет со промени на кожата, црвенило   јадеж. Покрај ова чести симптоми се и отоци на слузокожата, јадеж околу очите, носот и устата, понекогаш и отоци на јазикот и устата. Кај потешки случаи настануваат опструкции на горните дишни патишта. Лицата со симптоми на анафилактичен шок треба итно да бидат пренесени во најблиската здравствена установа. 
Доколку вие или некој член од вашето семејство сте со утврдена склоност кон појава на анафилактична реакција при убод на оса, пчела или стршлен , потребно е да го имате ова на ум и да преземете дополнителни мерки за претпазливост па дури и носење на сет за самопомош доколку сте далеку од урбана средина. 
 
Каснувања од комарец
Голема непријатност во текот на летниот период, особено покрај водени површини се комарците. За среќа кај нас не се познати случаи на пренос на опасни заболувања како маларија, денга вирус или жолта треска предизвикани од каснувања на комарци. Она што нас ни предизвикува главоболка се каснувањата кој предизвикуваат алергиска реакција во вид на црвенило, оток и многу чешање. Најважно е по каснувањето местото на убодот да не се чеша а јадежот да се неутрализира. За ова од помош можат да бидат сода бикарбона, јаболков оцет и лимон. Важно при користење на овие препарати е да се нанесат благо на местото на каснувањето без претерано втривање на кожата. Од корист во намалување на чешањето може да биде и употребата на босилек. Лист од босилек втријте или ставете го на каснатото место. Ароматичниот лист на босилекот содржи камфор и тимол – компоненти кои ќе го намалуваат чешањето.
 
Крлеж
Уште еден натрапник чиј убод треба да го разбереме малку посериозно. Покрај алергиската реакција и локална непријатност на местото на каснување, крлежот може да биде и преносник на сериозни заразни болести. Она што е важно при каснувања од крлеж е истиот да го извадиме од телото најбрзо што е можно. 
Крлежот не смее да остане на кожата повеќе од 24 часа!
 
 

Вадење на крлежотсо пинцета се фаќа горниот дел, што е можно поблиску до кожата, и полека се извлекува без вртења лево или десно. Притоа местото на убодот не треба да се премачкува со никакви средства.
Крлежот може да го извадите и сами само под услов дека сте сосема сигурни и вешти во тоа.  Нестручното вадење го зголемува ризикот од компликации и скоро секогаш е неуспешно, бидејќи рилката на крлежот останува во кожата. 
Затоа доколку не сте сигурни обратете се во најблиската здравствена установа и тоа што е можно побрзо, односно да не дозволите крлежот да остане во кожата подолго од 24 часа.
 
 
Вообичаено околу местото на каснување се појавува оток и црвенило, но  ова нетреба посебно да ве загрижува бидејќи е последица на иритираност на кожата а не на некаква зараза. Сепак иако е ретко се препорачува неколку дена зголемено внимание и следење на евентуални дополнителни реакции. Во случај на појава на болки на зглобовите, мускулите, осип на кожата, главоболка, мачнина и повраќање, неопходна е посета на лекар. 
 
Без парфеми и со соодветна облека
Превенцијата е секогаш најдобар лек. Во случајот на заштита од каснувања од инсекти ова незначи дека не треба да се движиме во критичните места или пак да одиме забарикадирани со заштитна облека. Препорачливо е да носите лесна облека сепак со долги ракави и ногавици и важно е директно да не навлегуваме во територијата на инсектите ( гнезда на оси, пчели и сл)

Летото  вообичаено е период на почести стомачни проблеми, проблеми со варењето на храната , појава на зачестена и рертка столица и дијареа. Неретко уживањето во одбраните дестинации може да биде непријатно нарушено токму заради појава на дијареа и проблеми со стомакот.

 

Што е дијареа?

Дијареата обично се смета за состојба која се карактеризира со честа дефекација и со  промени на структурата и конзистенцијата на столицата. Дијареата е предизвикана од зголемена секреција на течност во цревата, намалена апсорпција на течност од цревата или брз премин на столицата низ цревата.

Генерално при дијареа, столицата е потечна, без разлика дали фреквенцијата на движењата на дебелото црево се зголемени или не. Може да варира од мека до водена.

 

Во основа дијареата е поделена на два вида, акутна и хронична.

  • Акутната дијареа трае од неколку дена до една недела.
  • Хроничната дијареа може да се дефинира на неколку начини, но обично трае повеќе од три недели.

 

Важно е да се направи разлика помеѓу акутна и хронична дијареа, бидејќи тие обично имаат различни причини, бараат различни дијагностички тестови и различен третман.

Симптомите кои се поврзани со дијареа зависат од причината и видот на дијареата.

 

Акутна дијареа

Најчесто дијареата е предизвикана од инфекции на гастроинтестиналиот тракт. Микробите кои се одговорни за овие инфекции вклучуваат:

  • бактерии (Салмонела, Кампилобактер, Ешерихија коли)
  • вируси (Цитомегаловирус, вирусен хепатитис, ротавирус).
  • Паразити како Giardia lamblia и cryptosporidium може да предизвикаат дијареа.

 

Покрај ова постојат и други причини за појава на акутна дијареа:

  • Интолеранција на некој вид храна
  • Труење со храња
  • Интолеранција на лактоза 
  • Некоја хируршка интервенција
  • Дијареа при патување
  • Лекови – многу лекови како антибиотиците, можат да предизвикаат дијареа. Антибиотиците ги уништуваат и добрите и лошите бактерии што може да го уништи природниот баланс на бактерии во вашите црева. Други лекови кои најчесто можат да доведат до појава на дијареа се антациди и магнезуим, диуретици, лекови за намалување на нивото на холестерол во крвта, хемотерапевтици, тироидни хормони, антиаритмици, нестероидни антиинфламаторни лекови.
  • Алкохол
  • Секојдневен стрес и нервоза

 

 

Најчести причини за акутната дијареа (околу 90%) се вирусни и батериски инфекции и паразити.

 

Симптоми на дијареа

Дијареата може да варира од блага до многу тешка. Благи симптоми се грчеви и надуеност, придружени со многу мека до течна столица, неколку празнења на цревата во текот на денот.
Потешки симптоми претставуваат мачнина и повраќање кои се појавуваат покрај дијареата, а самата дијареа е изразито течна и трае неколку дена.
Кај тешките и опасни дијареи, покрај останатите симптоми, се појавува и грозница,покачена телесна температура и  во самата столица може да се најде слуз, крв и необработена храна.

 

 

Кога треба да му се обратите на вашиот лекар:

Иако вообичаено не е сериозен здравствен проблем, дијареата може да стане опасна или да сигнализира кон нешто посериозно. Лекарска помош е неопходна доколку го имате:

  • Знаци на дехидратација
  • Дијареа повеќе од 2 дена, ако сте возрасен
  • За деца, ако трае повеќе од 24 часа
  • Тешка болка во стомакот или ректумот (за возрасни)
  • Треска од 380 или повисока
  • Столица која содржи крв или гној
  • Столици кои се црни.

 

Дали може да се превенира дијареата?
 

Неколку основни работи можат да бидат корисни во насока да се превенира појава на дијареа. Ова вклучува прттпазливост кон внесување на храна ( особено при високи летни температури) и хигиена. Во таа насока при патувања и посети на други земји: 

  • Користете само флаширана или прочистена вода за пиење.
  • Ако користите вода од чешма, превријте ја.
  • Бидете сигурни дека варената храна што ја јадете е целосно подготвена и се сервира топла.
  • Избегнувајте масна храна, сосови (особено мајонез), сладоледи и сл
  • Избегнувајте да конзумирате немиено  овошје и зеленчук.

 

Исхрана при дијареа:
 

За време на дијареа многу е важно  што јадете и пиете. Дехидратацијата од дијареа може да биде дури и фатална. Затоа многу е битно да останете хидрирани и да пиете и да консумирате храна кoja содржи многу течности, а во исто време нема да ги зголеми симптомите на дијареата туку напротив да ги редуцира.

Каква храна и пијалоци не се препорачани за консумирање за време на дијареа?

  • алкохол
  • млеко
  • кафе
  • сокови и газирани сокови
  • пржена и мaсна храна
  • зелка
  • брокули
  • грав
  • грашок
  • пченка
  • пиперки
  •  некои млечни производи

Што треба да се консумира додека имате дијареа:

  • Додека се опоравувате од дијареа, треба да се јаде едноставна храна што лесно може да се обработи, и ќе помогне да се апсорбира малку вода од столицата: житарици, како што се овес, 
  • пченица или каша од ориз
  • банани
  • јаболка
  • леб или тост
  • варен компир
  • незачинети крекери
  • боровинки

Оваа храна може да биде особено корисна на првиот ден од справувањето со дијареата. Јадењето многу мали оброци во текот на денот може да помогне во зачувувањето на нормалната функција на дигестивниот систем.

Пробиотици 

Храната богата со пробиотици, како јогурт и кефир, може да помогне во некои случаи, но во други, пробиотиците може уште повеќе да го иритираат дигестивниот систем. Пробиотиците помагаат во варењето преку подобрување на балансот на добри и лоши бактерии во цревата.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             


 




























 
 
 
 
 

Активниот јаглен познат уште и како медицински јаглен (carbo medicinalis)  е црн, без  вкус и мирис и е добиен на посебен начин со горење на природните состојки на високи температури во присуство на гас. Претставува мултикорисна  компонента  од природно потекло, со долга и разновидна историја на лековити и практични намени 

 

Што е  медицинскиот  активен јаглен и како делува?

Старите Египќани го користеле уште пред 3750 години пред Христос, кога случајно откриле дека спречува труења. Тие го користеле како еден вид конзерванс, додека Хипократ во користел во медицински цели во стара Грција.

Примарната улога  на медицинскиот јаглен е апсорпција на токсини. Се карактеризира со многубројни пори на својата површина,  кој всушнст помагаат во “фаќањето” на токсините и  во спречувањето на нивна апсорпција и ширење во организмот.  Медицинскиот јаглен не ги впива или разградува овие заробени токсини, туку на некој начин ги “лепи” за својата површина и заедно со него, ги исфрла од организмот

 

Медицинскиот јаглен апсорбира речиси се од желудникот и цревата. Неселективно за се  врзува голем број на отрови , микроорганизи и лекови. Истовремено не се ресорбира и не се метаболизира и се излачува од организмот заедно со супстанците кој ги врзал за својата структура

 

 

Употреба

Освен што е безбеден и ефикасен при труења, детоксикација и чистење на организмот, активниот јаглен има и низа други поволни ефекти како што се отстранувањето на непријатните мириси и дезинфекција. 

Медицинскиот активен јаглен најчесто се користи и во следните случаи:

 

Активен јаглен за стомак и пролив

 

Може да се користи како број еден избор при состојби на пролив. Помага на тој начин што ги врзува присутните токсини, вируси и бактерии, го спречува  нивното ширење и помага во нивна побрза елиминација. При состојби на пролив се советува да не се користи повече од 4 дена а за детоксикација  може да се користи и фо 7 дена. Применет на краток временски период е сосема безбеден па се препорачува за употреба и кај деца.

 

Против гасови и надуеност

Една од употребите на активниот јаглен за стомак која често се занемарува е отстранување на непријатни гасови и надуеност. Делува на начин што јагленот ги врзува нуспроизводите на храната кои 

предизвикуваат гасови и непријатност. 

 

Труења со храна и лекови

Од особена корист и прва пош е употребата на медицинскиот јаглен при акутни состојби на труње со лекови, отрови или хтрана ( аналгетици, антидепресиви, хипнотици, никотин...). Во вакви случаи доколку е можно потребно е јагленот  да се земе во рок од 30 минути од примената на лекот/отровот.

 

Детоксикација на организмаот

 

Факторите од шивотната средина, разните хемикалии и пестициди внесени реку храната и водата се товар за нашиот оргаизам. Ова дополнително води до појава на алергиски реакции, оксидативен стрес и лошо финкционирање на имунолошкиот систем.  Активниот јаглен може многу да помогне во  унапредување на здравјето на дигестивниот тракт преку отстранување на токсините од системот а со тоа индиректно и за целокупното телсно и ментално здравје

 

Белеење на забите

Активниот јаглен за избелување на заби позитивно влијае на оралното здравје и промената на  pH балансот во устата, што спречува настанување на кариес, лош здив, и заболувања на непцата.

Избелувањето на забите со активен јаглен е можно поради неговата способност за абсорбирање на плак и микроскопски честички кои формираат дамки на забите.  Избелувањето на забите со активен јаглен е потполно природен начин за бела насмевка.

Се што треба  е да измешате активен јаглен во прав со паста за заби и да ги измиете забите на вообичаениот начин  со посебно внимание на местата кои имаат најмногу флеки. Исперете ја устата убаво. 

Важно: доколку имате коронки или порцелански навлаки активниот јаглен може да ги исфлека. Доколку забите ви постанат чувствителни, престанете да користите активен јаглен за нивно обелување.

 

Го намалува холестеролот

Голем број истражувања докажуваат дека активниот јаглен го намалува лошиот холестерол и го зголемува нивото на добриот холестерол подеднакво добро како и лековите. 

 

Лекува труење со алкохол и спречува мамурлук

Иако активниот јаглен не го впива алкохолот, помага во брзо отстранување на другите токсини кои придонесуваат за труење и затоа е добар против мамурлук. 

 

Филтрирање на вода

Активниот јаглен е вистинска стапица за нечистотии во вода, вклучувајќи растворувачи, пестициди, индустриски отпад и други хемикалии. Ова е причината за неговата масовна употреба  во системи за филтрирање на вода низ целиот свет.

 

На што да се обрне вниание

 

Бидејќи јагленот е моќен абсорбент, важно е да се чува одвоено од супстанции кои можат да ослободат пареа или гасови во атмосферата. Од истата причина, кога се користи истовремено со други лекови, ја намалува нивната апсорпција од гастроинтестиналниот тракт, со што значително ја намалува нивната ефикасност. Затоа, интервалот на употреба со другите препарати треба да е најмалку 1,5 час.

 

 

Долготрајна употреба на повисоки дози може да ја наруши апсорпцијата на хранливи материи од гастроинтестиналниот тракт како и да предизвика проблеми со варењето на храната.

 

 
 

За Нас

Ваш Аптекар, наменето да ги задоволи вашите потреби за квалитетни информации во врска со употребата на лековите и другите средства кои ги земате во аптеките. Ние се грижиме за вашето здравје и ќе ви обезбедиме интересни содржини кои директно ќе влијаат врз вашиот приод кон лекувањето и начинот на живот воопшто.

Следете не на Facebook

Newsletter

Внесете ја вашата е-пошта и навремено дознајте за сите новости и информации поврзани со Ваш Аптекар.