Reagimi i fëmijës më të moshuar kur do të kupton se do të ketë vëlla ose motër ose kur do të takohet me të porsalindurin, varet nga mosha dhe niveli i zhvillimit të tij.Fëmijët më të moshuar, zakonish mezi se presin të njoftohen, kurse fëmijët më të vegjël janë të habitur dhe të shqetësuar.Prandaj, duhet të jemi të përgatitur, ta ndihmojmë fëmijën më të moshuar gjatë këtij procesi të adaptimit.

Me rëndësi është që fëmija i moshuar ta kupton këtë lajm të gëzushëm para se të filloni ta përhapeni lajmin me të afërmit dhe miq dhe para se të bëhen të dukshme ndryshimet në trupin tuaj. Kështu që, direkt do të mbikëqyrni reagimin e fëmijës dhe mënyrën në të cilën ai si ta pranon gjendjen e këtillë.Në të njejtën kohë, direkt do të përjeton ndjenjën tuaj të kënaqësis dhe lumturisë.
 

Fëmija mes moshës 1/3 vjeçare
Me siguri nuk do të kupton se çka don të thotë të jeshë vëlla ose motër, deri sa të arrin foshjna në shtëpi. Por, gjithsesi nuk duhet të pushoni së foluri për këtë, dhe t’ju përgjigjeni të gjithë pytjeve të tij ose saj lidhur me foshnjën, nëse ka.Ndshta ëshë më mirë t’i sqaroni dhe t’i tregoni me anë të fotografive nga librat për foshnjë dhe familje, ose me anë të fotografive të foshnjëve. Nuk është keq nësekaloni dhe kohë me shokët ose të afërmit që kanë foshnjë të cilën do të mund ta merrni në krahë, që fëmija juaj të mund të mësohet me idenë që prindërit e tyre mund të ruajnë edhe foshnjë tjetër, por sërish ta duan edhe këtë.  
Fëmija më i moshuar me siguri do të interesohet për gjërat e foshnjës.Kështu, mund ta përfshini në hapjen e dhurateve për foshnjat dhe lejoni që të luan me të.Ndoshta do të dëshiron t’i mban si të vetë, që nuk është diçka që duhet ta kundërshtoni,sepse foshjna gjatë kohë nuk do ta dinë se çka është e tij/saj dhe çka nuk është.
Nëse dëshironi ta zhvendosni në një shtrat tjetër ose në dhomë tjetër, kjo më mirë të bëhet sa më herët që mos të ndjehet sikur i dëbuar nga i porsalinduri. Me siguri as nuk do të ketë gjëra tjera për të cilat do të kërkoni që t’i ndani, sepse bashkëndarja edhe nuk është gjë që e bën shumë lehtë.
Me avancimin e shtatzanisë, keni më pak energji dhe më shumë përqendroheni mbi lindjen, kështu fëmija juaj i moshuar mund të ketë më shumë kërkesa, të zhvillon disa frika tjera të reja, madje edhe mund të ndërpret ose të parakthen zhvillimin.Andaj, në këtë periudhë mos bëni ndryshimet të mëdha në jetën e tij, si për shembull, dërgimin në çerdhe ose ndërrimin e çerdhes, mos insistoni që të braktis biberonin nëse ende e përdor ose të braktis pelenat.
Më mirë që mund të bëni është të kërkoni ndihmë, gjegjësisht ndonjë person që do të kujdeset për të gjatë periudhës së lindjes dhe menjëherë pas saj, por edhe t’ju ndihmon që të kujdeset për foshnjën, që të mund të kalonin kohë çdo ditë vetëm me fëmijën e më të moshuar.


 

Fëmija mes moshës3 dhe5 vjeçare
Fëmija në këtë moshë mund të njehet i anashkaluar sepse e ndani vëmendjen tuaj me anëtarin e ri të familjes. Provoni t’i sqaroni kështu që do ta përfshini në aktivitetet lidhur me përgatitjet lidhur me anëtarin e ri. Zgjedhni veshje ose roba ose inventar për dhomën barshkarisht. Lexoni tregime për foshnjë, vëllezër dhe mortra.Shikoni fotografi nga mosha e tij më e re dhe tregoni tregime për lindjen e tij, sqaroni sa të lumtur ishin kur ai erdhi në këtë botë. Kështu do t’i bëni me dije se dikur edhe ai ose ajo ka qenë foshnjë që e ka pasur tërë vëmendjen.
Duke pasur parasyshë se fëmijët më së shumit mësojnë me anë të lojrave, dhuroni lodra foshnjë ose lodër të mbushur për të cilën duhet të kujdeset, dhe kërkoni që, nëse do, ta zgjedh një lodër nga të vetat dhe t’ja jep foshnjës.
Mundohuni ta ruani rutinën, të mos bëni shumën ndryshime në përditshmërinë e fëmijës së moshuar para lindjes dhe menjëherë pas lindjes, deri sa edhe zgjat përshtatja me anëtarin e ri në familje.




Fëmija më i moshuar se 5 vjeçar
Zakonisht, paraqitet xhelozia sepse tërë vëmendja juaj drejtohet ka foshnja,kurse fëmija i moshuar tashmë është person i veçantë, mjaftë i pavarur dhe mund të hanë, luan, t’i kryen nevojat fiziologjike, të shkon në shkollë, për këto arsye prindërit mund t’i kushtojnë shumë pak vëmendje. Bisedoni me foshnjën më të moshuar për nevojat e foshnjës, sqaroni atij se cilat përparsi i ka për shkak se është fëmij i pari ose më i moshuar(për shembull, mund të shkon në shtrat më vonë) ose kërkoni që t’ju ndihmoj të kujdeseni për foshnjën. Pyetni se çka din për foshnjët dhe çka mendon si do të jetë të kemi foshnjënë shtëpi.
Fimijët janë fëmij, dhepse mund të jenë më të moshuar dhe duket sikur e kuptojnë dhe e pranojnë gjendjen e re, sërish,nuk është keq të ulet me fëmijën e më të moshuar dhe t’ja kujtoni ditët e tij fëmijrore dhe t’i tregoni se edhe për atë i keni kaluar këto ditë dhe keni qenë njëlloj kaq i gëzuar ose i lumtur.
Gjegjësisht, problemet paraqiten nëse fëmija ndjehet i zëvendësuar, gjegjësisht nëse i marrin vendin në shtëpi dhe lodrat, që t’i jepen foshnjës.Shumë shpesh fëmijët janë të emocionuar dhe të interesuarpër foshnjën e re madje edhe më të hutuar nga fakti se si prindërit e tyre pa vetëdije kanë ndryshuar.
Mundohini që për foshnjën e re të përdorni terme si “ vllau yt i vogël“ ose „motrushi“ në vend të “foshnja ime“ ose “foshnja e re“, që të mund edhe fëmija më i moshuar të ndjehet pjesë e kësaj situate të re.
 
 
Koha e domosdoshme edhe për fëmjën më të moshuar!
Pa varsisht nga mosha e fëmijës dhe obligimeve tua lidhur me foshnjën, patjtër të gjeni kohë për shoqërimin cilësor me fëmijën më të moshuar. Shëtisni vetë ose dërgojeni në ndonjë vend të posaçëm(kënd lojrash) ose luajeni lojën e tij/saj të preferuar.
Gjithmonë ekziston mundësi që foshnja më i moshuar të shfaq sjellje negative ose të prapakthehet në zhvillim me qëllim që të fiton vëmendjen tuaj më të madhe.Nëse është më e vogël dhe, si për shembull, paraqiten probleme me shkuarjen në banjo (urinon në gjumë),mos e ndëshkoni, por i sqaroni se kjo nuk është mënyra e duhur dhe ofroni dashuri dhe mbështetje në të ardhmen. Nëse bëhet fjalë për fëmijë më të madh ose më të moshuar, së pari provoni ta injoroni sjeljen e keqe, ndoshta mund të nxit sjelljen e mirë sërish për të fituar vëmendjen tuaj. Në çdo rast, flisni me fëmijën, pyeteni se si ndjehet si vëlla më i madh ose motër më e madhe, dhe dëgjoni.
 
Nëse fëmija më i moshuar nuk tregon interes për foshnjën, mos u shqetësoni.Disa fëmijë kanë nevojë për më shumë kohë që të përshtaten me rolin e ri në familje.
 
Mos e leni të porsalindurën vetëm me fëmijën më të moshuar, nëse ai/ajo është më pak se 12 vjeçare. ( mepykëpyetje)
 
Si të jeni të sigurtë se i keni kry detyrat e shtëpisë
Do ta kuptoni se përgatitjen e keni mbaruar mirë nëse fëmija më i moshuare pranon anëtarin e ri në mënyrë të duhur. Kjo don të thotë se do të paraqiten reagimet e xhelozis, por në kuadër të asaj që pritet.Fëmija nuk do të tregon forma të agresionit ose sjllejs së pazakontë, dhe me kalimin e kohës me më shumë emocion dhe ndjenja do ta pranon vëllaun ose motrën e tij.
 

 
 

Shëndeti fillon nga goja, dhe prej këtu, mirëmbatja e dhëndetit në zgavrën e gojës dhe shëndetin detal janë me rëndësi të madhe. Krijimi i shprehive për mirëmbatjen e higjienës së duhur është proces shumë i rëndësishëm të cilit, si prind, duhet t’i kushotjmë vëmendje të veçantë

Kur dhe si të fillohet me mirëmbatjen e higjienës së dhëmbëve dhe gojës?
Me mirëmbatjen e higjienës mund të fillohet para daljes ose me daljen e dhëmbëve të parë të qumështit. Andaj, gjingjiviti në gojën e foshnjës fshihet me garzë të lagësht.Me këtë mund të vazhdohet edhe kur të dalin dhëmbët e parë. Dhëmbët duhet të fshihen në mëngjes dhe në mbrëmje dhe pas ndonjë porcioni më voluminoz. Poashtu, mund të merren edhe gishtëzagomës ose silikonit që gjenden në farmaci.Por edhe garza e përgjithshme e ka funksionin e njejtë. Kjo mënyrë e higjienës mund të përdoret deri në dy vite.






Kur të fillohet me brushë?
Brusha për dhëmbë fillon të përdoret gradulisht. Fillimisht, fëmiju luan me të, kurse më vonë fillohet me pastrimin e dhëmbëve me brushë. Brusha duhet të jetë e butë dhe me kokë të vogël.Nuk duhet të përdoret pastë, sepse fëmijët nuk dijnë të pështynë, pra do ta gëlltisin.
 
Më shumë se dy vite, sasia e pastës e vendosur mbi brushë duhet të jetë sa një kokërr bizele dhe aspak më shumë. Kjo sasi mjafton për pastrimin e mirë të dhëmbëve.
                                                                                           
Pastat për dhëmbë përmban substanca për pastrim, detergjente, substanca për njomje, ngjyrë, aromë, fluoride dhe substanca për lidhje. Fluoridet pengojnë paraqitjn e kariesit.


Sot, tërë pastat përmbajnë fluiride, edhepse me koncentrim mininimal.
Në kohën më të re, në treg paraqiten paste organike me bazë natyrore dhe nuk përmbajnë fluoride.
 
Deri në moshën trevjeçare, pastrimi i dhëmbëve më mirë është ta bëj prindi, kurse më vonë, pasi fillon shkuarja në shkollë dhe pas kësaj periudhe, pastrimi i dhëmbëve duhet të bëhen nga vetë fëmiju, por nën mbikëqyrjen e prindit.
 
Në të njejtën kohë, poashtu duhet të përdoret edhe fije për dhëmbë. Në vendet e Evropës perendimore, përdorimi i fijeska përparsi në raport me pastrimin e dhëmbëve.
 









Pastrimi i duhur i dhëmbëve te fëmijët



Në fund, butësisht pastrohen me brushë gjuha dhe pastrohet goja dhe brusha.
 
Prindërit duhet t’ju ndihmojnë fëmijët me pastrimin e dhëmbëve deri sa fëmiju ta përvetëson teknikën e pastrimit të dhëmbëve.
 
 
 
D-r Gordana Todorovska
Spec. i stomatologjisë preventive dhe për fëmijë
Kujdesi prindor dhe koha e kaluar me fëmijët ka vlerë të paçmuar për zhvilimin e një individi të ri.Roli i prindit është me rëndësi më të madhe që një person e ka në jetën e tij/saj. Instiktivisht, prindi më së miri kujdeset për pasardhësin e tij. Nga kjo, dilema se cila është koha e duhur për çerdhe është dilemë e cila i shqetëson shumë prind. Por, përgjigjen e kësaj pyetje shumë vështirë mund ta gjejmë.Disa fëmijë janë të gatshëm të shkojnë në çerdhe edhe në moshën dy vjeçare, kurse disa të tjerë nuk janë të gatshëm as në moshën 5 vjeçare.
 
A është fëmija im gati?
Fëmija ka nevojë për kohë që të përshtatet me qëndrimin në çerdhe dhe të fiton besim dhe siguri në të dhe te personeli në çerdhe. Koha e përshtatjes është specifike për çdo fëmij dhe varet nga mosha e fëmijut, temperamenti i tij dhe nga përvoja e tij deriatëhershme (ndarja paraprake, kontakti me fëmij, përvojat paraprake stresuese në jetë).
Përshtatja e fëmijut kryesisht varet edhe nga qëndrimet e prindërve. Fëmijët janë shumë intuitiv dhe të ndjeshëm dhe reagojnë ndaj çdo ndryshimi në humorin e prindit dhe pa dyshim do ta vërejnë reagimin tuaj dhe do të sillen në përputhje me reagimin tuaj. Mos harroni se fëmijët ju përjetojnë si super qenie cila din gjithçka dhe mund gjithçka, prandaj edhe ju besojnë pa rezervë.
 
Gjatë procesit të përshtatjes me qendrimin në çerdhe, disa fëmijë nuk do të shfaqin asnjë reagim ndaj ndryshimit të mjedisit dhe rrethit të ri, kurse disa fëmijë tjerë ndoshta paknaqsinë e tyre do ta shprehin me reagime të vrullshme dhe probleme të theksuara në planin fiziologjik (psh., probleme me ushqimin dhe gjumin) ose emocional (psh. me qarje, frustrim, zemrin, agresivitet). Një grup i caktuar shfaq reagime normale dhe të pritura nga mosha në të cilën gjenden.
 
Përgatitja për shkuarje në çerdhe poashtu është e rrëndësishme si për prindin ashtu edhe për fëmijën
Përveç vendimit që ta lëshojmë fëmijun në çerdhe, e cila duhet të jetë e fortë dhe e sigurtë, poashtu duhet të merren parasyshë edhe disa përjetime emocionale që paraqiten te fëmijët, si dhe të prindërit.
 
Pothuaj pa përjashtim, përvojat e para dhe kontaktet e para me çerdhen shkaktojnë stres si për fëmijun ashtu edhe për prindin. Fëmijët më shpesh publikisht dhe zhurmshëm e shmangin atë stres, kurse prindërit përjetojnë emocione të përziera të emocioneve, haresë, pikllimit dhe frikës.
 
Fëmijët në moshën një veçare më shpesh kur ndahen dhe gjenden në një mjedis të ri do të reagojnë me qarje të pandalshme, refuzim të kontaktit, do të mbyllen në vete dhe nuk do të ndahen nga biberoni i tyre, lodrat e tyre ose ndonjë objekti tjetër. Mund të ketë probleme me ushqimin dhe vështirësi me gjumin.
Disa fëmijë do të reagojnë me sjellje agresive, gjegjësisht mbështet mbi sjelljen që tashmë kanë kaluar (psh.,i kthehen zhagitjes, edhepse tashmë din të ecin).
 
Fëmijët me moshë 1.5 vjeçare,përveç vajit dhe refuzimit të komunikimit, shpesh manifestojnë edhe zemrim dhe reagojnë ashpër gjatë ndarjes me prindërit.
  

Fëmijët me moshë 3-5 vjeçarendoshta nuk do të shfaqin shumë emocione. Ata qetazi do të vijnë në çerdhe, por nuk do të zhyten në aktivitetet e çerdhes, nuk do të komunikojnë me edukatorët dhe/ose fëmijët tjerë, madje as edhe nuk do të luajnë me ata. Ndoshat pjesën më të madhe të ditës do ta kalojnë në heshtje, në ndonjë kënd të çerdhes, duke lozur me ndonjë nga lodrat e saj ose të tij, vazhdimisht duke pritur kur të vij babi ose nëna
Disa fëmijë në këtë moshë mund të reagojnë ashpër në raport me fëmijët tjerë, edukatorët ose prindërit, mund t’i godasin fëmijët tjerë, të qajnë me zë, të protestojnë ose të kapen fortë për prindërit. Te disa fëmijë, reagimet janë menjëherë të dukshme, kurse te disa tjerë më vonë.
 
Shërbimi“ i gjyshes ose çerdhja?
Edhe një varg pyetjesh pa përgjigje të përshtatshme. A ta dërgojmë fëmijën në çerdhe ose t’ja besojmë gjyshes ose gjyshit? Gjyshet dhe gjyshërit na shpërbejnë pa pagesë dhe gjithmonë në dispozicion por shpesh me moshë të shkuar dhe të lodhur. Fytyrat e tyre janë të njohur për fëmijën, ju ofrojnë dashur dhe butësi.Por, dera për përgdhelje dhe për krijimin e botës ku gjithçka lejohet është më shumë se e hapur.Ndoshta për një periudhë të shkutë kjo është zgjidhje nëse keni kufij të definuar mirë.
 
Si ta ndihmoni fëmijun që të përshtatet më shpejtë dhe më lehtë?
§  Para se të shkon në çerdhe, bisedoni për çerdhen me buzëqeshje dhe përmendni anët pozitive (lojën, shqëri). Flisni se sa është vend intersant dhe argëtues ku do të bëj miq të ri. Flisni për aktivitetet në të cilët do të merr pjesë. Flisni pozitivisht dhe në mënyrë optimiste, por gjithmonë bëhuni real!
§  Dërgojeni fëmijun në çerdhe para se të fillon me përshtatjen, tregoni se si duket çerdhja dhe oborri. Le të sheh se si luajnë fëmijët dhe nëse ka mundësi bashkangjituni me ata.
§  Tregoni fëmijës se jeni krenar me të që është rritur që mund të shkon në çerdhe ose në kopsht dhe të jetë atje pa ju.
§  Përgjigjuni pytjeve që i parashtron fëmiju për çerdhen.
§  Tregoi fëmijut se kush do ta dërgon dhe kush do ta merr nga çerdhja.
§  Nxisni shkathtësitë e tij sociale – mundohuni që periudhën para çerdhjes vazhdimisht të jetë në kontakt me fëmijë tjerë me moshë të ngjajshme. Shpesh krijoni kënd lojrash dhe shiheni se si sillet.
§  Përshtatni ritmin e jetës së fëmijës në shtëpi me rimtin në çerdhe (kohë të caktara të ngrënies, gjumit, lojës).
§  Kur fëmiju do të fillon të shkoj në çerdhe, mirë është që dy javët e para të qëndorj shukurt kohë në çerdhe (ditën e parë një orë, ditën e dytë dy orë, ku orarin e qëndrimit do ta përshtatin  edukatorët).
§  Për fëmijët me moshë 3-5 vjeçare në ditët e para mund të qëndrojnë më gjatë, por gjithmonë në kohën e lozjes. Koha e pushimit poashtu është kritike, por duhat ta leni për më vonë, kur fëmija do të përshtatet me hapësirën.
§  Rekomandohet që fëmija në çerdhe të sjell, të ashtuquatur objekt të bartëshëm- ndonjë lojë e fëmijës ose objekt i cili i jep siguri (shishe, batanije, macë).
 
Çka nuk do të ndihmon
§  Mos shfaqni shqetësim, frikë, pikëllim, por as edhe gëzim të madh. Sqaroni fëmijës se çerdhja është puna e tij/saj ashtu si ju e keni punën tuaj.
§  Mos e lëshon fëmijën shpejtë dhe me ngutë. Kjo do ta shqetëson fëmijën.
§  Mos e zgjasni ndarjen. Kjo vetëm do ta shqetëson më shumë fëmijën.
§  Adaptimi nuk duhet të ndërpritet sepse me këtë i dëgoni porosi fëmijës se nëse qanë mjaftueshëm ose nëse bën skena , nuk e ka patjetër të shkoj në çerdhe. Nga ana tjetër, adaptimi i sërishëm është shumë më e vështirë dhe zgjat më shumë.
 
Formula e saktë se si të durohet periudha e adaptimit në çerdhe është barazpeshë individuale. Durimi që të arrihet ajo barazpeshë është kyçe. Dmth., fëmija do të përshtatet me tempon e vetë, e cila nuk don të thotë se do të jetë lineare. Gjegjësisht, java e parë mund tëjetë më pak stresuese se sa e dyta dhe e treta. Me rëndësi është që t’i japim hapësirë dhe kohë fëmijut tonë që edhe të pikllohet dhe gradualisht të afrohet ka çerdhja. Por, asesi ta ndërpres procesin. Kini durim dhe mos e përmend çerdhen në kontekst të ndëshkimit (nëse nuk dëgjon neser shkon në çerdhe ose do t’i tregoj arsimtares se je i prap në shtëpi).
 
Kini besim në sistem dhe në edukatore
Shumë është me rëndësi që t’ju besojmë edukatoreve dhe kujdestarëve sidomos kur bëhet fjalë për tempon e adaptimit. Duke parë këtë raport mbi besimin, edhe fëmijun tuaj do ta ndihmon që të relaksohet dhe të besoj në një mjedis të ri.
 
 
 
Text Box: Për fëmijën themi se është i përshtatur në çerdhe atëherë kur me vetëvullnet shkon në çerdhe, kur është spontan dhe luan atje lirshëm.
 
 

Dalja nga pelenat është edhe një pjesë e fazave nëpër të cilat duhet të kaloj secili prind.Rrallëherë kjo punë e madhe kalon pa vështirësi ose dilema se kur, si dhe çka duhet të bëjmë.Dalja nga pelenat është proces i cili më së shpeshti zhvillohet për një kohë më të gjatë kohore dhe din të jenë edhe i dhëmshëm, por edhe ëshprues, por kyçe është durim dhe qetësi.

Kur duhet të përshëndeteni me pelenat?

Edhepse nuk mund të jepet ndonjë përgjigje definitive, sepse secili fëmij zhvillohet ndryshe prej njëri tjetrit dhe në kushte të ndryshme, më shumë fëimjë tregojnë shenja të gatishmërisë për përdorimin e oturakutdhe për largim nga pelenat në moshën 18-24 mujore.
Disa këshilla praktike të cilat mund të jenë të dobishme që ky proces të kaloj pa turbulenca më të mëdha:

Mos bëni asgjë me me dhunë“!

Përshëndetja me pelenat duhet të bëhet në parneritet me fëmijun tuaj. Së pari, kontrolloni nëse fëmiju juaj është i gatshëm që të braktis pelenat. Me rëndësi është që fëmiju të mund të komunikon për nevojat e veta.Kjo mund të jetë me fjalë, tinguj, grimasa të fytyrës ose me lëvizjen e trupit.Shtypja që fëmiju të braktis pelenat mund vetëm të krijon rezistencë plotësuese te fëmiju.Përveç kësaj, mund të krijohen asociacione negative te fëmiju që kanë të bëjnë me kryerjen e nevojës të cilat më vonë shumë vështirë mund të largohen ose të krijohet rezistencë kundër kryerjes së nevojave fiziologjike.

Mos vendosni afate!

Fëmijët e vegjël nuk kanë koncept për kohën dhe nuk vendosin ndaj afateve të përcaktuara. Gjithmonë mbani pritshmësi reale.Secili fëmijë ka individualitet dhe temperament të veçantë dhe për shkak tëkësah nuk ekziston ndonjë metodë e caktuar premtuese në tre hapa e cila do të jetë e përshtatshme për të gjithë. Programat e këtilla, të cilat kanë afate kohore, më shpesh përmban masa ndëshkuese të caktuara, nuk janë fleksibile dhe më shpesh i ushtrojnë prindërit se sa fëmijët e tyre. Prandaj shkaktohen frustrime kur afatat e paracaktuara nuk respektohen.

Përdor tesha me të cilat fëmiju gjindet me lehtësi

Harroni komplikimet e koklavitura të teshave. Zgjedh teshat të cilat shumë lehtë zhvishen; pantollona, tuta, fustane, pantollona të shkurta. Nëse është nxehtë, lejoni fëmiju të vrapon me tesha të brendshme, ose, plotësisht lakuriq. Në këtë mënyrë, më lehtë do ta përvetësoj shkathtësinë e tij të re.

Nëse i shpërton“, mos bëni panik!

Largimi i pelenave pa dyshim është proces natyror.Situatat natyrore, poashtu, janë plotësisht normale, dhe kur shfaqen, ata janë vetëm pjesë e procesit.Theksimi i tepërt i ndodhive të pakëndshme mund të na shpien vetëm te vështirësi të reja.Në situata të këtilla, me rëndësi është që të ngelemi plotësisht të qetë, që të mos manifestojmë nervozë ose agresivite. Shumë është me rëndësi që ta anagazhoni fëmijun gjatë pastrimit dhe të tentoni ta bindni se gjërat të tilla ndodhin, por radhën tjetër vendi i duhur është toaleti ose oturaku.
Lëvdrojeni për çdo përdorim të suksesshëm të oturakut, por asnjëherë mo e ndëshkoni për gabimet. Me entuzijazëm dhe me ngazëllim lëvdrojeni fëmijun tuaj gjithmonë kur do ta kryen nevojën në toalet ose në oturak.

Mos këshoni pe para presioneve!

Shtypjet ose presionet mund të burojnë nga shumë anë.Nga gjyshi dhe gjyshja, nga miqtë, tezet, madje edhe nga bashkëshorti. Mos harroni se të gjithë janë plotë me mençuri dhe e dinë mënyrën më të lehtë.Sërish,ky është vetëm proces si gjiuthë proceset tjera. Të gjitha në kohën dhe mënyrën e vetë i cili është më i përshtatshëm, për vëmijun tuaj.Parandaloni garimin me prindërit tjerë, sepse ky garim nuk përfundon këtu. Fëmijun tuaj e presin edhe puntë tjera të cilat duhet të përvetësoj.

Asgjë nuk ndodh brenda natës

Disa fëmijë kalojnë nga pelenat në oturakpër disa javë, kurse disa të tjerëve ju nevojiten 7-8muaj. Mos prisin përparim të shpejtë dhe bëhuni gati për gëtë.Ngelni pozitiv dhe me durim kalonin përë proces, gjithmonë duke i kujtuar fëmijut se sa krenar jeni për ë arriturat e tij të vogla, por të rëndësishme.

Mos e injoroni frikën te fëmiju!

Gjatë procesit të largimit nga pelenat, fëmijët mund të zhvillojnë frika, të cilat mund të jenë njëlloj të mëdha si frikat te të rriturit. Nëse fëmiju përjeton madje edhe vetëm një përvojë të keqe në toalet (zhurmë nga uji, rrëshqitje në pllaka, etj.), kjo mund ta këtheh disa hapa mbrapa.Disa fëmijë kanë probleme me hudhjen endryrësirës. Prandaj, bëni kujdes. Bisedoni me ata dhe kini kujdes që fëmiju të mos ndjehet i turpëruar ose i nënçmuar. Mos harroni se për shumë fëmijë pelenat paraqesin një lloj sigurie. Kjo është koha kur fëmijët janë intim me fëmijët dhe kujdesen për nevojat e tyre.Ndonjëherë fëmijët kanë nevojë për afërsinë tuaj. Mundohuni që t’ju kushtoni më shumë kujdes dhe butësi.

Ska nevojë për sqetësim

Ndoshta ju mërzit fakti që vetëm fëmiju juaj ende mban pelena.Por s’ka vend për panik. Ndoshta do të zgjas edhe pak, por sërish, në fund fëmiju juaj me ndihmën tuaj do të arrij në mënyrë të pavarur të prëdoroturakun, kurse më vonë edhe toaletin. Është e pabesueshme por fëmiju juaj do të niset për në shkollë pa pelena.

Shenjat që tregojnë se fëmiju juaj është i gatshëm të largohet nga pelenat:

  • ju tregon se patjetër ta kryej nevojën me fjalë, tinguj, grimasa në fytyrë ose me shtrëngimin e trupit(ulja galiç, vendosja e dorës në organet gjenitale);

  • nuk i duron pelenat e lagështa ose të ndyra;
  • tregon interes për oturakundhe për kuaskën e toaletit;
  • mund të ndjek disa udhëzime bazë;
  • dëshiro të filloj të mbaj brekë;
  • pelenat i ka të thata pothuaj dy orë gjatë tërë ditës;
  • mund vetë t’i ul pantollet dhe ulet dhe ngritet vetë në oturak.

Njoftojeni fëmijun me oturakundhe qëllimin e tij.Nëse keni mundësi, zgjedhni oturakuntë cilin do ta pëlqen fëmiju juaj, për shembull, me personazhin e tij të preferuar nga filmat vizatimor. Inkurajoni fëmijun që të ulet mbi oturakun, me ose pa pelena.


 

Dashuria ndaj librit dhe ndaj fjalës së shkruar është dhunëti e cila bartet gjeneratë pas gjenerate.Pothuaj secili fëmijë kënaqet me këtë hirësi. Prandaj krijimi i shprehive për lexim dhe dashuria ndaj librit është një detyrë e rëndësishme për çdo prind. Sa më herët aq më mirë.

Libri i mirë e nxit zhvillimin intelektual, e përmirëson ligjeratën dhe e pasuron leksikun. E zhvillon fantazinë e fëmijëve dhe mendimin kritik dhe na shpien te përvetësimi i vlerave më të larta morale dhe porosive humane.
Edhepse jetojmë në të ashtuquajturën kohë digjitale, ku kemi qasje në çdo lloj përmbatje dhe literature, leximi i librit në formën e saj primare është kënaqësi për të gjitha shqisat.

Si të fillohet?

Asnjëherë nuk është shumë herët për të filluar t’i lexoni fëmijëve tuaj dhe ta dërgoni në botën e një nga kënaqësitë më të mira jetësore. Edhe në moshën disa ditore, fëmiju reagon ndaj zërit tuaj dhe e absorbon ambientin dhe ndodhit rreth tij. Ashtu siç rritet vazhdimisht e më shumë do të interesohet për këtë aktivitet dhe me plotë dëshirë do të ndjek dhe do të kënaqet me atë që ju ua lexoni.Kjo do të ndihmon fëmijun në procesin e zhvillimit të ligjeratës dhe në komunikimin me botën e jashtëme.

Libri si bashkëudhëtarë besnik në jetë

A do ta don leximin apo jo– varet nga shumë faktorë. Ashtu si edhe me gjithçka tjetër, edhe dashuria ndaj librit duhet të zhvillohet.Nëse, si prindër, në mënyrë të duhur ia hapim derën, ne fëmijut i hapim një botë magjike të diturisë, mundësive dhe imagjinatës. Si dhe deri në cilën shkallë libri do të bëhet bashkëudhëtar jetësor– varet edhe nga shkalla dhe mënyra se si prind do ta ndihmoni fëmijun tuaj që të krijoj shprehi të duhura për lexim.

Zgjedhja e librit të duhur

Nga zgjedhja e librit varet edhe sa do të kënaqet fëmiju. Fëmijët e vegjël kanë nevojë për libra të cilat ju tërheqin vëmendje dhe me të cilat mund të manipulojnë. Për ata ideale janë ilustratorët e fortë, librat antiujë, me ngjyra të gjalla, me figura të qarta dhe të mëdha. Për fëmijët pak më të rritur(rreth moshës dy ose tre vjeçare),më të preferuara janë librat me fabula të shkurtëra dhe të lehta të cilat do ta nxisin fantazinë e fëmijut dhe do t’i identifikohen deri në atë nivel sa që edhe ata do të dëshirojnëtë bëhen pjesëmarrës në ndonjë nga përrallat të cilat më vonë do t’i interpretojnë. Lejoni dhe pyesni fëmijun se cili libër ose fabul dëshironi t’ja lexoni. Ndiqni interesin e tij dhe, si rezultat i kësaj, vendosni se në cilën mënyrë do ta plotësoni bibliotekën e saj ose tij.

Me dëndësi është që fëmijët të kenë bibliotekën e tyre ku do të mund në mënyrë të pavarur të komunikojnë me librat dhe ilustratorët e tyre.

Rituali i leximit

Më së miri është nëse leximi bëhet pjesë e domosdoshme dhe shumë e rëndësishme e ditës suaj. Shkuarja në shtrat dhe orët e mbrëmjes si duket janë ideale për lexim. Kjo është periudhë kur fëmijë ka nevojë për aktivitete më të qeta.Në këtë periudhë, lexoni tema të lehta dhe qetësues. Lexoni ngadal dhe lejoni që fëmiju t’i ndjek përmbatjet dhe fotografitë dhe të kenë kohë të mjaftueshme që ta kuptojnë dhe ta mbajnë mend përmbatjen. Leximi nuk është patjetër të jetë në periudhën ose orarin e përpikt. Të jini të gatshëm saherë që fëmiju do të kërkon t’i lexoni.Është mirë kur fëmiju fillon të kërkon vetë që t’i lexojmë.
Është me rëndësi që gjatë leximit edhe të identifikoheni me personazhet dhe situatat.Dramatizoni tërë tregimin.Përshtatni tregimet sipas moshës së fëmijut. Imitoni zëra të ndryshëm, madje edhe kur janë zëra kafshësh, automjetesh, etj. Thjeshtë, kënaquni me këtë rol.

Lexoni bashkë

Gjatë leximit lejoni që fëmiju të jetë aktiv. Përsërisni fjalitë bashkë dhe rirrëfeni skena.Me anë të ilustrimeve nxisni ataqë ta vazhdojnë rrëfimin, edhepse ndoshta nuk din ende të lexon. Lejoni që ai të krijon rrjedhën personale të tregimit. Me gisht ndiqni tekstin që e lexoni. Me anë të fotografive mësoni ngjyrat, kafshët dhe objektet. Ndonjëherë qëllimisht gaboni tekstin ose gabimisht paraqitni ndonjë fotografi. Prisni reagimin e tij/saj.Do të vëreni se pas një kohe do t’i gjuan të gjitha gabimet tuaja dhe do t’ju korigjon. E tërë kjo është pjesë e procesit të detyrimittë fëmijut që të merr pjesë dhe të kënaqet me leximin në kokën e tyre.


Kontrollë mbi pajijset e mençura

Kompjuteri, telefonat e mençur ose tabletat janë vegëla të fuqishme të cilat ofrojnë kënaqësi të aty për atyshme me të cilën asnjë libër nuk mund të konkurron.Prandaj është me rëndësi që qasja në këto pajisje të mençura të kufizohet dhe të kontrollohet nga ana juaj.

Shembull konsekuent

Ndoshta mënyramë e dobishmeqë fëmiju të shfaq interes për leximin është nëse shpesh i shohin librat në duart e tyre. Nëse keni bibliotekë familjare dhe nëse lexoni shpesh, fëmiju do të kuptoj këtë mjedis si natyrore dhe në mënyrë spontane do të shfaq interes për lexim. Nëse kënaqni me leximin, kjo shëndrohet në vegël të fuqishme motivuese.
Gjithsesi, blini librat bashkë. Lejoni që vet të zgjedh libra ose ilustratorët.Fshehtësia e rafteve plotë me libra, hulumtimi detektiv pas heronjëve të preferuar mes rafteve dhe era e letrës mund të len vulë afatgjate te adhuruesit e ardhshëm të vegjël të fjalës së shkruar.

Dhurata më e bukur

Shfrytëzoni çdo rast që dhurata të jetë në formë të librit. Dhuratën e shokëve për ditëlindje duhet ta plotësoni me një libër të bukur dhe të gëzueshme të cilën do ta zgjedhni bashkarisht.

Mos bëni asgjë me dhunë

Nëse në fillim fëmiju nuk tregon interes dhe nuk dëshiron të lexoj, mos i bëni presion. Еfekti mund të jetë negativ. Ndryshoni librin, kohën e leximit ose qasjen. Mos lejoni që leximi, në vend të kënaqësis, të bëhet detyrë e lodhëshme.

Çfarë dobie ka nëse i lexoni fëmijut tuaj?

  • Përforcohet afërsia reciproke dhe besimi
  • Nxitet njohja e ndjenjave personale dhe të të tjerve
  • Nxitet zhvillimi i kapacitetit të kujtesës
  • Nxitet  kreativitetin dhe fantazija te fëmijët
  • Veprohet mbi zhvillimin e ligjeratës, pasurohet leksiku i saj dhe fëmiju përgatitete për lexim vetiak
  • Krijojmë shprehi afatgjata për lexim dhe për dashuri ndaj librit


 

Jetojmë në një kohë kur pajisjet elektronikeme ekran janë realitet i pashmangshëm dhe pjesë e procesit të rritjes dhe zhvillimit të fëmijut. Pothuaj secili fëmijë nga koha bashkëkohore rritet dhe kalon shumë kohë duke shikuar ekranet e televizorit, kompjuterit, tabletit ose telefonit.

Vetvetiu nuk është e keqe e domosdoshme
Kjo madje nuk është gjendje shumë e keqe. Përdorimi i këtyre pajisjeve elektronike , gjithsesi që ka edhe dobitë e veta. Ekzistojnë emisione dhe aplikacione edukative të cilat i pasurojnë njohuritë e fëmijëve dhe nxisin zhvillimin e shkathtësive motorike dhe komunikuese. Por vetëm nëse këto pajisje elektronike përdoren si duhet! Përdorimi i vazhdueshëm dhe koha e gjatë e kaluar patra ekranit na shpien te cenimi i zhvillimit të drejtë të aftësive kognetive te fëmijët.

Pasojat afatgjate
Kur fëmijët shumë të vegjël në dorë do të marrin telefon të mençur ose tablet, ekzistojnë mundësi për dëmtimin e aftësive mentale të cilat janë në fazën e zhvillimit. Të parat sulmohen aftësitë për ta përqendruar, koncentruar, ta ruajnë vëmendjen ose për të komunikuar me rrethin.
Përveç kësaj, qëndrimi i vazhdueshëm në hapsirë të mbyllur dhe privimin nga aktiviteti fizik do të ketë pasoja edhe mbi shëndetin fizik. Rreziku i problemeve me sistemin skeletor-motorik është i pa shmangshëm, por përdorimi sa më i shpeshtë i këtyre pajisjeve elektronike dhe të qendruarit ulur janë faktor për peshën e tepërt trupore dhe për problemet që lidhen me mënyrën e ushqyerjes.

Mes tjerar, fëmijët ekspozohen edhe ndaj rrezikut nga:
  • prishja e gjumit, faktikisht mungesa e gjumit
  • paraqitja e agresivitetit
  • ekspozimi ndaj rrezatimit dhe probleme me të pamurit
  • varësi
  • zhvillim i ngadalsuar

Nxitimi që fëmiju sa më shpejtë të mësoj përdorimin e këtyre pajisjeve bashkëkohore shkakton shumë më shumë dëm se sa dobi!

Gjatë periudhës deri tre vjeçare, truri te fëmijët zhvillohet shumë shpejtë dhe është shumë i ndjeshëm ndaj ngaxmimeve të mjedisit. Kjo është periudhë e ashtuquajtur kritike ku ndryshimet të cilat ndodhin mu atëherë krijojnë bazë afatgjate për zhvillimin e mëtutjeshëm të funksioneve të trurit. Për zhvillimin e duhur të fëmijëve, ata kanë nevojë për stimulime specifike. Për fat të keq, ata nuk mund të gjenden në celularët dhe tabletat. Koha e kaluar para ekraneve është mundësi e pashfrytëzuar për të komunikuar me rrethinën reale e cila është shumë më e nevojshme në atë periudhë. Kjo situatë nuk është e përkohëshme. Nëse stimulet mungojnë në këtë periudhë kritike, pasojat do të lën ndikim ose efekt afatgjatë.
Leximi e përralave ose tregimeve fëmijrore nga ana e prindit ka një ndikim plotësisht ndryshe se sa nëse e tregimin ose përrallën në ekran. Kur e dëgjojnë tregimin e lexuar nga goja e prindit, fëmijët i procesojnë fjalët dhe në kokat e tyre krijojnë fotografi për tregimin. Në këtë mënyrë, trutë fëmijrorë shumë më shumë angazhohen se sa me anë të ekranit ku tregimi ju ofrohen i gatshëm. Në këtë mënyrë, pajisjet elektrike e krijojnë fotografinë në vend të tyre dhe në këtë mënyrë zbehen aftësitë kognetive.

Dëmtimi i shkathtësive komunikuese
 Koha e kaluar në shoqëri me kompjuterin ose me telefonin në vend se të luaj dhe të flas me bashkëmoshatarët e tij është faktor i cili shumë mund të ndikon afëtsinë sociale të fëmijut. Ata do të dobësohen dukshëm, ku ka probabilitet që madh të mbeten ashtu edhe gjatë tërë jetës së ngelur.

Jeta nuk është „klik“
Me siguri keni vërejtur gjendje ku prindërit gëzohen nga përdorimi i tepërt i telefonit nga ana e foshnjës së tyre ose, situata kur tenton të klikon mbi postere dhe foto duke menduar se është ekran? Ndofta në shikim të parë ju duket e ëmbël, por objektivisht tregon një problem më serioz, gjegjësisht, pritshmëri më të tutjeshme nga ana e fëmijës që secili aktivitet i tij të ketë ndikim momental dhe përgjigje të shpejtë.
Kjo ndodshta edhe mund të pritet në botën e ekraneve, por jo edhe në botën reale. Kur çdo lëvizje e fëmijë me gisht i sjell një foto të re, begati të ngjyrave dhe lëvizjeve, truri fëmijror përshtatet me ndjenjat momentale të kënaqësis të cilat i fiton vetëm me një lëvizje të gishtit. Në këtë mënyrë, në të ardhmen do të anon ka përdorimi më i shpesht i këtyre pajijseve elektronike të cilat ofrojnë përgigje shumë të shpejtë, në vend se të hyj në komunikim dhe ndërveprim me botën reale.

Sërish, pajisjet përdoren dhe nuk është e domosdoshme t’i largojmë ose menjanojmë
Përveç rreziqeve të cakura të cilat i bartë ekspozimi i tepërt i fëmijëve ndaj pajisjeve të ndryshme moderne dhe të mençura, por, ata gjithsesi përfshijnë edhe anën e mirë. Madje rekomandohet, që kur fëmiju do mbush dy vite, t’i ofroni qasje në pajisjet elektronike, por, kuptohet, në kushte dhe kohë të kontrolluara. Gjysmë ore ose një orë në ditë mund të ndihmoj në zhvillimin e koordinimit të lëvizjeve dhe të ndihmon në mprehjen e shkathtësive gjuhësore. Gjithsesi, koha para ekranit, përveç që do të kontrollohet, nuk duhet të jetë zëvendësim për lojën dhe njoftimin me botën reale.

KËSHILLË
Për çdo gjysmë ore të shikimit në ekran, stimuloni fëmijun në aktivitetin kompenzues (vrapim, kërcim, lorja me top...), por nëse koha e kaluar para TV është një orë, atëherë patjetër t’i jepni fëmijut dy orë lojra kompenzuese.
 

 


Pesha e tepërt trupore është problem serioz shëndetsor me përmasa epidemike. Numri i fëmijëve me peshë të tepërt trupore marramendësisht rritet, por paralelisht me këtë rriten edhe pasojat dhe problemet që burojnë nga trashësia.
 
Çka nënkuptohet me kilograme të tepërta?
Trashësia mund të përkthehet si yndyrëra të tepërta trupore. Ndoshta disa kilogram nuk don të thotë menjëherë se fëmiju juaj është i trashë, por kjo mund të tregon tendencën ndaj trashjes dhe ka nevojë për korrigjim të mënyrës së ushqyerjes dhe nevoj për aktivitet fizik.
Si problem, më shpesh shfaqet në moshën 5 ose 6 vjeçare ose gjatë pubertetit. Fëmijët të cilët ballafaqohen me peshë të lartë trupore në moshën 10-13 vjeçare kanë shumë predispozita që edhe më vonë në jetë të jenë e mëvomshme.
 
Çka e shkakton trashësinë?
Arsyet janë komplekse dhe të shumta dhe përfshijnë para se gjithash faktorët gjentik, biologjik, kuluror dhe sociologjik.
Konsumi i më shumë kalorive në raport me sainë e kalorive të harxhuara, shkakon ose na shpien te rritja e masës trupore. Pesha e lartë trupore mund të rezultone dhe si kombinim i më shumë faktorëve.
 
Faktorët më të shpesht të rrezikshëm për trashësinë te fëmijët:
  • shprehi të këqija jetësore në familje
  • probleme familjare dhe probleme me mjedisin
  • aktivitet të pamjaftueshëm fizik
  • mungesë e vetëbesimit
  • konsumi i tepërt i lëgjeve të gazuara dhe të ëmbla
  • rreziqe nga ëmbëlsirat: gjëra të ëmbla, biskota, akullore...
  •  mezet delikates: patate të skuqura, shprushë, krekeret e ndryshme...
  • konsum i shpeshtë i ushqimit të shpejtë dhe jo të shëndetshëm
  • stërngropja
  • kapërcimi i shpeshtë i kafjallit dhe konsumi i shprishave si zëvendësim i porcioneve të rregullta
  • kalimi i rregullt i kohës disa orë para televizorit ose para kompjuterit
  • gjumë jo cilësor dhe jo të mjaftueshëm

Rreziqet dhe Komplikimet

Efektet e këqija nga pesha e tepërt trupore janë të shumëta. Më shpesh shoqërohen me rreziqet nga paraqitja e:
  • sëmundjeve të zemrës
  • shtypje të lartë të gjakut
  • diabetit
  • astma dhe probleme me frymëmarrjen
  • probleme me gjumin (apnea)
  • diskriminimi social
 
Trashësia te fëmijët shpesh lidhet me paraqitjen e problemeve emocionale. Këto fëmijë kanë vetëbesim shumë më të dobët dhe më pak janë të pëlqyer në shkollat e tyre dhe në mjedis. Kanë tendencë trejt paraqitjes së depresionit, ankciozitetit dhe dëmtimit obsesiv.

Çka të ndërmerret?
Si prind direkt jeni përgjegjës për shëndetin dhe për shprehitë e fëmijut tuaj. Përkushtimi juaj dhe koha juaj e shtrenjtë që i kushtohet janë me rëndësi të madhe për zhvilimin e drejtë të fëmijës.

 

Filloni me ushqimin.
  • Ndryshoni mënyrën e të ushqyerit. Mësoni fëmijët që të hanë ngadal dhe të kënaqen me ushqimin.
  • Përgatisni porcione të shëndosha të balancuara. Dhe gjithsesi, hani tërë bashkë.
  • Reduktoni porcionet. Lejoni që fëmiju të kërkon vetë. Mos insistoni që fëmijut ta “fshij” pjatën.
  • Evitoni ushqimin e shpejtë. Madje edhe në restorante, insistoni që zgjedhja të jetë e drjtë.
  • Mos i mbushni sirtarët me gjëra të ëmbëla, çipsa dhe me pija me gaz.
  • Blej dhe jepu dëmijëve sa më shumë perime dhe pemë. Gjatë blerjes lejoni që fëmijët të vendosin për produktet.
  • Kujdesuni që fëmiju ta merr kafjallin e tij.
  • Kujdesuni çka hanë fëmiju në çerdhe ose në shkollë.
  • Zëvendësoni pijet industriale me ujë ose lëngje natyrore të shtrydhur.
  • Por mos u dëshproni nëse fëmiju nuk e pranon këtë mënyrë të të ushqyerjes. Insistoni. Ndonjëherë është e nevojshme që produktet e reja të ofrohen deri në dhjetra herë para se fëmiju t’i pranon.
  • Mos e përdor ushqimin si shpërblim. Në këtë mënyrë ushqimi devalvohet në raport me shpërblimin e premtuar.
  •  
Mos harroni se ndryshimet e vogëla çdo ditë mund të na shpien te rezultatet për tërë jetën!

Stimuloni aktivitetin.

  • Bëhuni shembull i mirë për fëmijët. Nëse fëmiju ju sheh se jeni aktiv, dhe knaqeni me këto aktivitete, këtë do ta pranon si shabllon për sjelljen e tij.Simuloni fëmijun që të kyçet në aktivitetet sportive sipas moshës së tij.

  • Kuptoni nevojat e tij dhe kapacitetin e tij. Nëse nuk kënaqet me një aktivitet të caktuar, ndihmoni që të gjej aktivitet të përshtatshëm ku do të ndjehet i plotësuar.

  • Bëhuni familje aktive. Organizoni aktivitet të përbashkëta familjare ditore duke përfshirë përgatitje, pastrim të shtëpisë ose larjen e automobilit. Orgaizoni piknik ose shëtitje të përbashkët në park, në mal ose ngisni biçikletën. Zgjedhja e aktiviteteve jashtë është shumë e gjërë. Qëndroni AKTIV!

  • Gjithsesi, mos e teproni. Respektoni mundësitë e fëmijut dhe mos insistoni në aktivitete të gjata dhe të lodhëshme.
 
Redukimi i kohës së kaluar duke ndenjur ulur.
Përveç stimulimit të aktivitetit fizik, fëmijëve duhet t’ju ndihmohet edhe me shmangien e qëndrimit të gjatë ulur. Edhepse qëndrimi ulur për shkak të leximit ose detyrave të shtëpisë është në rregull, fëmijëve duhet t’ju kufizohet koha të cilën e kalojnë duke shikuar TV, duke luajtur video lojra ose koha të cilën e kalojnë në internet, jo më shumë se dy orë në ditë. Poashtu, nuk rekomandohet të shikuarit e TV nëse janë nën moshën 2 vjeçare. Në vend të kësaj, duhet të motivohen që fëmijët e të gjejnë aktivitete argëtuese të cilat do t’i bëjnë vetë ose me anëtarët e familjes.
 
Ofroni mbështetje fëmijut tuaj.
  • Ndërtimi i vetëbeismit të fëmijut është shumë me rëndësi. Tregoni fëmijut tuaj se e doni dhe është shumë i shtrenjtë për ju.
  • Duajeni dhe mos e shumtoni pavarsisht nga kilogramet.
  • Theksoni karateristikat pozitive dhe punoni në kthimin e vetëbesimit. Bisedat e shpeshta për kilogramet e tepërta mund të kenë kundërefekt


Pesha e tepërt trupore është problem mjeksor i cili shumë lehtë mund të vërehet, por shumëvështirë trajtohet. Nëse nuk regojmë në kohë në moshë të re, bëhet problem i përjetshëm.

Mësojeni fëmijën tuaj që të ushqehet shëndetshë, të haje me masë dhe të kënaqet me ngrënien.

Lëndimet e dhëmbëve të qumështit, zakonisht, ndodhin në periudhën mes vitit të dytë dhe të katërt të jetës së fëmijut. Kjo periudhë është kur fëmijët fillojnë të lëvzin në mënyrë të pavarur, por nuk janë në gjendje plotësisht stabile dhe i testojnë aftësitë dhe kufizimet e tyre. Në rast të lëndimeve, me rëndësi të madhe është që fëmijut të kontrollohet nga stomatologu dhe të trajtohet në mënyrë të duhur. Më shpesh lëndohen dhëmbët e parë të nofullës së sipërme, dhëmballët.

Cilat lëndime mund të shfaqen te dhëmbët e qumështit?

Lëndimet e dhëmbëve mund të ndahen në lëndime të cilat kufizohen te kurora e dhëmbit, lëndimet e rrënjës së dhëmbit dhe lëndime tek të cilat, përveç që lëndohet dhëmbi, përfshihet edhe ashti alveolar (ashti ku mbjellet dhëmbi). Lëndimi i koronës së dhëmbit don të thotë thyerja e një pjese të dhëmbit. Varësisht nga vendi i frakturës, lëndimi mund të kufizohet te zmalti e dhëmbit, mund ta përfshij dentinin, madje edhe nervin e dhëmbit. Kur gjatë lëndimit mund të vij deri te lëndimi i pozitës së dhëmbit, atëherë bëhet fjalë për lëndim më kompleks e cila mund të ndodh veçanrisht në rrënjën e dhëmbit ose të përfshij edhe ashtin rreth nofullës.

Si mund të trajtohen lëndimet e rrënjës së dhëmbit?

Lëndimet të cilat përfshijnë edhe zmaltin, madje edhe dentini i dhëmbit (substanca bazë nga e cila përbëhet dhëmbi) mund të thuhet sa janë lëndime të lehta. Trajtimi i tyre thjeshtë bëhet me rregullimin e anëve të mprehta dhe më në fund impragnimi (mbushja) me fluoride. Tek fëmijët, në këtë moshë të hershme dhëmbët nuk rindërtohen me plombë estetike, sepse ata nuk kanë durim dhe shumë vështirë bashkëpunojnë. Andaj, dhëmbi bëhet i thyeshëm nëse nuk zëvendësohet me dhëmb të përhershëm. Nëse gjatë lëndimit thyhet një pjesë më e madhe e koronës, atëherë ekziston rreziku për shfaqen (hapjen) e nervit. Në këtë rast, nervi i dhëmbit patjetër të mbytet ( paralizohet) dhe të shërohet dhëmbi. Mjekimi i dhëmbëve të qumështit asnjëherë nuk është definitiv sikur te dhëmbët e përhershëm, sepse rrënja e dhëmbëve të qumështit gradualisht resorbohet me rritjen e dhëmbëve të përhershëm. Andaj këto dhëmbë duhet të jenë nën mbikëqyrje të rregullt të stomatologut.

Përse dhëmbët e goditur errësohen?

Dhëmbi i cili ka ndryshuar ngjyrën e tij është dhëmb i vdekur. Kjo don të thotë se gjatë lëndimit ka arritur deri në infarkti i nerveti të dhëmbit, gjegjësisht është pushuar qarkullimi i gjakut në nerv madje me këtë vëhet në pikëpyetje edhe vitaliteti i tij. Duke pasur parasyshë se dhëmbi më nuk ushqehet me anë të nervit të tij, ai dehidraton dhe e ndryshon ngjyrën. Madje ndonjëherë shfaqet edhe gjakderdhja e nervit në dhëmb, prandaj ai ngjyroset për shkak të pigmenteve të cilat gjenden në gjak. Këto dhëmbë, nëse nuk bëjnë asnjë problem, nuk kanë nevojë të trajtohen. Madje ndonjëherë ndodh që kjo nekrozë sterile e nervit e cila ka rezultuar nga goditja të tërheq bakterie si të gjithë indet tjera të vdekura. Në ras të infektimit, dhëmbi mund të filloj të dhemb nën shtypje. Qelbi i cili krijohet në rrënjë patjetër të gjej rrugë që të drenazhohet prandaj nëse nuk kërkoni ndihmë nga stomatologu, shpesh kemi krijimin e fistulës së qiellzës mbi dhëmbin e vdekur. Nëpër këtë fistulë (vrimë në qiellëzë) qelbi drenazhohet, andaj fëmiju mund të mos ketë asnjë problem dhe mund të mos ankohet.

Çfarë ndodh me dhëmbët të cilët gjatë lëndimit e ndryshojnë edhe gjendjen e tyre?

Ky lloj i lëndimeve jo rrallëherë shoqërohet me fraktura të rrënjës së dhëmbit ose të kockës alveolare. Varësisht nga drejtimi në të cilin lëvizet dhëmbi, lëndimet mund të ndahen si intruzioni, ekstruzioni dhe luksacioni (përdredhja). Dhëmbi furacak (i zhytur) është ai dhëmb i cili për shkak të goditjes është zhvendosur më brenda në asht dhe duket më i shkurtë nga dhëmbët tjerë afër tij. Dhëmbi i dalur (ekstraduar) është më i gjatë se dhëmbët tjerë në afërsi, gjegjësisht është i nëndalur nga ashti alveolar. Me lukascion lateral, dhëmbi zhvendoset ka goja ose brenda ka fyti. Gjatë lëndimit, ajo që është me më rëndësi është diagnoza e saktë dhe trajtimi në kohë. Thelbi i terapisë është të ruajmë ose të mos dëmtojmë folikulën e dhëmbit të përhershëm. Që të arrihet kjo, ndonjëherë është me rëndësi që dhëmbi i zhvendosur i qumështit të largohet që të mundësohet zhvillimi dhe rritja normale e dhëmbit të përhershëm. Vendimi për largimin ose heqjen e dhëmbit të qumështit varet nga drejtimi i dhëmbit të shtyrë dhe nga ajo se sa është madhësia e ndryshimit të pozitës. Nëse ndryshimi është i butë, atëherë dhëmbëve të lënduar ju japim mundësi që të kthehen në pozitën e mëparshme. Gjatë periudhës menjëherë pas lëndimit të dhëmbit, fëmiju duhet të konsumon ushqim të butë dhe të shmang kafshimin me dhëmbin e lënduar. Poashtu, me rëndësi është të mirëmbajmë pastërtinë e mirë në gojë me çka do të shmanget infeksioni i indeve të brishta të lënduara në gojë. Pas lëndimit, fëmiju domosdoshmërisht duhet të sillet në stomatolog për kontrollim, kurse varësisht nga diagnoza ndoshta do të nevojiten edhe kontrollime dhe mbikëqyerje tjera të vazhdueshme.

Çka ndodhë nëse dhëmbi është plotësisht i dalur?

Me rëndësi të madhe është që të dimë se dhëmbin plotësisht të dalur të qumështit asnjëherë nuk e kthejmë sërish në ashtin e nofullës. Në këtë mënyrë mund të lëndojmë folikulën e dhëmbit të përhershëm. Fëmiju pas këtij lëndimi ngel pa dhëmb qumështi. Në të kundërtën, nëse lëndojmë folikulën e dhëmbit të përhershëm, ka gjasa që ai dhëmbë të rrit strukturë jo të duhur të zmaltit, të ketë magësi në sipërfaqen etij dhe, përgjithsisht, të shfaqen probleme gjatë zhvillimit dhe rritjes së tij.


Ana Krtolica-Gerogiev,
d-r. mje.dent.

rreth nesh

Shëndeti nuk është vetëm mungesë e sëmundjes, shëndeti është mirëqenie e plotë psiqike, fizike dhe emcionale. Misioni ynë do të jet i tillë. Me anë të këshillave të thjeshta dhe të shkurta dhe me përmbatje të cilat me shumë kujdes janë zgjedhur, ne ju ofrojmë të dhëna praktike të zbatueshme për përmirësimin e cilësisë së jetës në përgjithësi.

Ndiqni ne në Facebook

Newsletter

Shkruani e-mailin